Кіріспе

Потсдамдағы тарихи ғимарат, Германия Корольдік сарай Германияда Сансучи - Берлинге жақын Потсдамдағы тарихи ғимарат. Пруссия патшасы Ұлы Фредерик жазғы сарайы ретінде салған бұл ғимарат көбінесе Версальдің неміс бәсекелесінің қатарына жатады. Сансуси Рококо стиліне тән және француз барокко стиліне қарағанда әлдеқайда кіші, бірақ оны қоршаған саябақтағы көптеген ғибадатханалар мен ақымақтықтармен ерекшеленеді. Сарайды Георг Венцеслау фон Кнобельсдорф 1745 және 1747 жылдар аралығында Фредериктің патшалық сарайдың салтанаты мен салтанатынан қашатын жеке резиденция қажеттілігін қанағаттандыру үшін жобалап, салған. Сарайдың атауы француз сөзінен шыққан (sans souci) "қамыры жоқ" немесе "қамыры жоқ" дегенді білдіреді, бұл сарай биліктің орнына демалу орны ретінде қарастырылғанын атап көрсетеді. Сансуси - бұл үлкен бір қабатты вилладан гөрі көп емес, ол Версальге қарағанда Марли сарайына көбірек ұқсайды. Он бөлмелі үй саябақтың ортасындағы төбе басына салынған. Патшаның жеке талғамдары сарайдың дизайны мен безендіруіне әсер еткендіктен, оның стилі "Фредерикан Рококо" деп сипатталады, ал оның сарайға деген сезімі соншалықты күшті болды, ол оны "өзінен кейін өлетін орын" деп ойлады. Парктегі сарайдың орналасуы туралы келіспеушілікке байланысты Кнобельсдорфты 1746 жылы жұмыстан босатты. Жобаны голландиялық сәулетші Ян Боуман аяқтады. XIX ғасырда сарай Фредерик Вильгельм IV-тің резиденциясы болды. Ол сарайды қалпына келтіру және кеңейту үшін сәулетші Людвиг Персиусты жалдаған, ал Фердинанд фон Арнимге сарайдың аумағын және содан көрінісін жақсарту тапсырылған. Потсдам қаласы өзінің сарайларымен 1918 жылы Гогенцоллерн әулеті құлағанға дейін неміс императорлық отбасының сүйікті мекені болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін сарай Шығыс Германияның туристік атракционына айналды. 1990 жылы Германияның қайта бірігуінен кейін Фредериктің денесі сарайға қайтарылып, өзі жасаған бақтарға қарап тұрған жаңа қабірге қойылды. Сансуци және оның кең бақтары 1990 жылы ЮНЕСКО қорғауында Дүниежүзілік мұра болып табылады. 1995 жылы Сансуци мен Берлиндегі және оның айналасындағы басқа да бұрынғы император сарайларына қамқорлық жасау үшін Пруссия сарайлары мен бақтары қорымы Берлин Бранденбург құрылды. Бұл сарайларға әлемнің түкпір-түкпірінен жыл сайын екі миллионнан астам адам келеді.

Сансуси этносы

Сансучидің жүзімдіктің үстіндегі орналасуы мен орналасуы адам мен табиғат арасындағы үйлесімділіктің романтикаға дейінгі идеалын бейнелейді, бұл адамның қосқан әсерімен ұйымдастырылған ландшафтта. Алайда шарап жасау сарай мен бақтардың құрылысында екінші орынға ие болды. Фредерик өзінің шарап бағын жасаған төбе жаңа, бірақ кішкентай сараймен "Mein Weinberghäuschen" ("малым шарап бағын үйім"), Фредерик оны атап кеткендей, оның демеснесінің басты нүктесі болды. Табиғаттың ортасындағы ауылдың кең көрінісімен Фредерик сол жерде sans souci ("қамсыз") тұрып, өзінің жеке және көркемдік мүдделерін ұстанатын. Сондықтан сарай Фридрих пен оның жеке қонақтарына арналған - оның эскизі (иллюстрация) "foreigners" және "pour le roy" теңгерімді сюиталарын жаз айларында ғана, сәуірдің соңынан қазанның басына дейін көрсетті. Сансуциді құрғаннан кейін жиырма жыл өткен соң Фридрих парктің батыс бөлігінде Жаңа сарай (Neues Palais) салды. Бұл әлдеқайда үлкен сарай Сансучидің тынысырақ рухымен тікелей қарама-қайшы болды және барокко стилімен әлемге Фредериктің күші мен күшін көрсетті. Жаңа сарайдың дизайны Пруссияның жеті жылдық соғыста жеңіліске ұшырауына қарамастан, оның мүмкіндіктері азаймайтынын көрсетуге арналған. Фридрих өзінің бұл ниеті туралы ешбір құпия сақтамады, тіпті жаңа құрылысты өзінің "фафаронда" ("көңіл көтеру") деп атады. Бұл ұлы сарайдың әсер қалдыруға арналған бұл тұжырымдамасы Потсдам сарайларын Версальмен салыстыруға әкелді, Сансучи Трианонның бірінің рөлін атқарды. Бұл ұқсастық, түсіну оңай болса да, Сансусидің тұжырымдамасының бастапқы құндылықтарын елемеді, ол сарай үшін бүкіл парк пен жағдай жасалды. Трианоннан айырмашылығы, Сансучи үлкен сарайдан қашу үшін кейін ойламады, себебі Сансучидің тұжырымдамасы кезінде үлкен сарай жоқ еді; және ол болғаннан кейін Фридрих Жаңа сарайда ешқашан тұрмады, тек сирек жағдайларда ғана, ол таң қалдырғысы келген дипломаттарды көңіл көтереді. Алайда Сансусидің күш-қуатын, сәулет өнерін көрсетуден гөрі, жеке баспана болуды мақсат еткені рас. Трианоннан айырмашылығы, Сансуси өзіндік бүтіндікке ие болу үшін жасалған. Сансуси шағын, негізгі блок (немесе корпус де логис) - бұл жай ғана он бөлмеден тұратын, бір қабатты, тар, оның ішінде қызмет өткелі мен олардың артында персонал бөлмелері бар. Фредериктің 1745 жылғы әуесқойлық эскизі (жоғарыда суреттелген) оның архитекторы Нобельсдорфтың толық архитектордан гөрі Сансучидегі суретші болғанын көрсетеді. Фредерик өзінің жоспарларын өзгерту туралы ұсыныстарды қабылдамаған сияқты, Кнобельсдорфтың сарайда жартылай жертөлелі қабат болуы керек деген идеясын қабылдамады, бұл қызмет көрсету аймақтарын қол жетімді ғана емес, сонымен қатар негізгі бөлмелерді жоғарылатылған пианино нобилесіне орналастырмақ еді. Бұл сарайға ерекше көрініс берумен қатар, әрқашанда пайда болатын ылғалдың алдын алатын еді. Олар алтынмен қапталған қола әріптермен жазылған. Бақ бетіндегі қосалқы жақ қанаттары екі симметриялық қатар ағаштармен қоршалған, олардың әрқайсысы алтын әшекейлермен сәнделген, еркін тұрған торлы беседкалармен аяқталады. Сарайдың бақшасының алдыңғы жағын оюлы атланттар мен кариатидтер безендіреді; терезелер арасында жұптармен топталған, олар жоғарыдағы балюстраданы қолдап тұрған сияқты. Құмтастан жасалған екі жынысты фигуралар шарап құдайы Бакустың серіктері Баканттарды бейнелейді және олар мүсінші Фридрих Кристиан Глюмның шеберханасынан шыққан. Сол мастерхана балустрададағы вазаларды және күмбездің терезелерінің үстіндегі херубтердің топтарын жасады. Солтүстік кіреберіс қасбеті бұған қарағанда тынысырақ. 88 коринфтік бағанадан тұратын сегментті колоннадалар - екі терең - сарай ғимаратынан сыртқа қарай қисық түсіп, жартылай шеңберлі құрметті сотты қоршайды. Оңтүстік жағында сияқты, құмтастан жасалған вазалар салынған балюстрада негізгі корпус де логистің төбесін безендіреді. Корпус де логисті екі қосалқы қанаты қоршап тұрады, олар әлемнен қашып кеткен кезде де 18-ғасыр монархына қызмет ету үшін қажетті үлкен қызмет үйі мен үй кеңселерін қамтамасыз етеді. Фредерик кезінде бұл бір қабатты қанаттар олардың қарапайым мақсатын жасыру үшін жапырақпен жабылған. Шығыс қанатта хатшылар, бағбандар және қызметшілердің бөлмелері, ал батыс қанатта сарай асханасы, қоралар мен баспаналар орналасқан. Фридрих өмір бойы әр жазда сарайды тұрақты түрде иеленіп отырды, бірақ 1786 жылы қайтыс болғаннан кейін ол 19-ғасырдың ортасына дейін н...

Сарайдың ішкі көрінісі

Барокко дәстүрінде негізгі бөлмелер (оның ішінде жатын бөлмелері мен дәретханалар) барлық пианино нобиледе орналасқан, бұл Сансучиде Фредериктің таңдауы бойынша бірінші қабат болды. Екінші қабаттар жоғарғы қабаттарға ие болса, корольдің корпусы құрылыстың барлық биіктігін алып жатыр. Бөлмелердің орналасуы да ыңғайлы болу керек еді. Сарайда заманауи француз сәулет теориясы көрініс табады. Оның екі қатар бөлмелері бір-бірінің артында орналасқан. Негізгі бөлмелер бақ жағына, оңтүстікке қарай орналасқан, ал артындағы қатардағы қызметшілердің бөлмелері ғимараттың солтүстік жағында орналасқан. Екі бөлмелі пәтерде бас бөлме мен қызметші бөлмесі болады. Есіктер пәтерлерді бір-бірімен байланыстырады. Олар "анфилада" түрінде орналастырылған, сондықтан сарайдың ішкі ұзындығы бір қарағанда бағаланады. Фредерик сәндік және орналасу үшін өз талаптарын сызды, ал бұл сызбаларды Иоганн Август Наль, Хоппенгаупт ағайындар, Шпиндлер ағайындар және Иоганн Мелхиор Камбли сияқты суретшілер түсіндірді, олардың барлығы өнер туындыларын ғана емес, сонымен қатар бөлмелерді Рококо стилімен безендірді. Фредерик әдептілік пен сәнділікке көп көңіл бөлмегенмен, өзінің айналасында әдемі заттар мен өнер туындыларын көргісі келетін. Ол жеке пәтерлерін өзінің жеке қалауы мен қажеттіліктеріне сай орналастырды, көбінесе қазіргі заманғы мода мен тенденцияларды елемеді. Рококо өнеріндегі осы "өзін-өзі құрастырулар" "Фредерикан Рококо" терминіне әкелді. Екі залдан тұратын негізгі кіру аймағы, "Кіру залы" және "Мәрмәр залы", ортасында, осылайша қонақтардың жиналуы мен соттың ортақ бөлмелерін қамтамасыз етеді, ал Мәрмәр залын жантарап жатқан негізгі бөлмелер бара-бара барокколық мемлекеттік бөлмелер тұжырымдамасының дәстүрінде жеке және жеке болады. Сондықтан Мармор залы орталық күмбездің астындағы негізгі қонақ бөлмесі болды. Бес қонақ бөлмесі Мармор залына батысқа қарай орналасқан, ал Патшаның пәтерлері шығысқа қарай аудитория бөлмесі, музыка бөлмесі, оқу бөлмесі, жатын бөлмесі, кітапхана және солтүстік жағында ұзын галерея орналасқан. Сарайға әдетте кіру залы арқылы кіреді, онда классикалық сыртқы колоннаданың тыныш түрі ішкі бөлмеге жалғастырылды. Төртбұрышты бөлменің қабырғалары ақ балшықтан жасалған он қос коринфтік бағанамен бөлінеді. Баку мифінің тақырыптары бар үш сыртқы релефтер сыртында жасалған жүзімдік тақырыбын бейнеледі. Георг Франц Эбенх алтынға боялған штукатурь жұмыстарын жүргізді. Қатаң классикалық сәнді шведтік суретші Иоганн Харпердің суреттелген төбесінен жеңілдетілді, ол Флора құдайы мен оның ақиқаттарын бейнелеп, аспаннан гүлдер тастады. Ақ және алтын түстес Marmorsaal ("Мәрмәр залы") бас қабылдау бөлмесі ретінде сарайдағы мерекелер үшін орын болды, оның күмбезі куполамен тәжденіп тұрды. Екі қос бағанаға ақ каррара мәрмәрінен жасалған, оның үстінен стукко путилер аяқтарымен карнизге ілінеді. Құрамында алтынмен қапталған ақ түсті күмбез, ал едені орталықтан түзілген, сопақша жұмыртқадан сәулеленген бөлмелерде салынған итальяндық мәрмәр интарсиядан жасалған. Бақшаға қарама-қарсы үш аркалы терезе; оларға қарама-қарсы, есікті жанталайтын екі нишада, еркін табиғат пен өмір құдайы Венера Уранияның және француз мүсіншісі Франсуа Гаспар Адамның өнер құдайы Аполлонның бейнелері Сансусидің иконографиясын өнер табиғатпен қосылған орын ретінде қалыптастырды. Қоса орналасқан бөлме аудитория бөлмесі және ас бөлмесі ретінде қызмет етті. Ол 18-ғасырдағы француз суретшілерінің, соның ішінде Жан Батист Патер, Жан Франсуа де Трой, Пьер Жак Казес, Луи Сильвестр және Антуан Ватто картиналарымен безендірілген. Алайда, бұл жерде, бөлмелердің көпшілігінде сияқты, есіктегі рельефтердегі ою-өрнек, гүлдер мен кітаптар Глюмнің еңбегі болды, ал төбедегі суреттер сарайдың рококо рухын ерекшелендіреді. Рококо стиліне тән осы сәнді орнамалар музыка залының қабырғалары мен төбесінде көптеп қолданылған. Көптеген жұмысты мүсінші және сәндеуші Иоганн Михаэль Хоппенгаупт (ағасы) жасады. Фридрих Ұлыға тиесілі Готфрид Сильберманның 1746 жылғы фортепианосы бөлменің бастапқы мақсатын есте сақтау үшін қалды. Фредерик қайтыс болғаннан кейін Фредерик Вильгельм фон Эрдмансдорф 1786 жылы қайта жаңартқан Корольдің жұмыс бөлмесі мен жатын бөлмесі қазір рококо бөлмелеріне қарама-қайшы келеді. Мұнда классицизмнің таза және қарапайым жолдары билік етеді. Алайда Фредериктің үстелі мен ол қайтыс болған кресло 19 ғасырдың о...

Терезелі бақтар

Сансуци бағының панорамалық көрінісі Ұлы Фридрихтің Борнштедт төбелерінің оңтүстік беткейінде терасты жүзімдік құру туралы шешімінің нәтижесі болып табылады. Бұрын бұл аймақта орман болған, бірақ Потсдам қаласын кеңейту үшін "әскер патшасы" Фредерик Вильгельм I билік құрған кезде ағаштар кесілді. 1744 жылы 10 тамызда Фридрих бос төбе басына шатырлы жүзімдіктер орнатуды бұйырды. Күн сәулесін барынша арттыру үшін үш кең терраса құрылды (жоспарды қараңыз). Қабырғаның қабырғалары 168 шынылы ойықтармен араласқан. Бұл жердегі үйдің қабырғасына Португалия, Италия, Франция, сондай-ақ жақын маңдағы Нюрруппин қаласынан келген шатырлы жүзім бұталары отырғызылды, ал бұталарда өрік өсті. Террасаның жекелеген бөліктері бұдан әрі газон жолақтарымен бөлінген, оларға тис ағаштары отырғызылған. Төмен қоршаулар қоршалған жемістерді қоршап, дөңгелек орнатылған партерді жасайды. Бұл "дөңгелектің" ортасында 120 баспалдақ (қазіргі 132) орналасқан, ал олар террасаларды алты бөлікке бөліп, төмен қарай қарай алып кететін. 1745 жылы Версальдағы партер үлгісінде салынған барокко стилідегі сәндік бақ та төбеден төмен орналасқан. 1748 жылы осы бақтың ортасына Ұлы фонтан салынды. Фредерик фонтанның жұмыс істеп тұрғанын көрген жоқ, өйткені құрылысқа қатысқан инженерлер гидравликаны жақсы білмейтін. 1750 жылдан бастап фонтанның бассейніне мармар мүсіндер орнатылды. Бұл да Версальдан көшірілген ерекшелік болды: Венера, Меркурий, Аполлон, Диана, Юнона, Юпитер, Марс және Минерва фигуралары, сондай-ақ төрт элементтің аллегорикалық бейнелері От, Су, Ауа және Жер. Венера мен Меркурий, мүсінші Жан Батист Пигаллдің жұмыстары және екі аңшы тобы, Ламберт Сигисберт Адамның элементтерінің аллегориясы (жел мен су) Версальдің иесі, француз королі Людовик XV ұсынды. Қалған мүсіндер Берлиндегі әйгілі мүсінші Франсуа Гаспар Адамның шеберханасынан алынған. 1764 жылы француздар "Рондель" атты кемесін соға бастады. Жақын жерде Фредерик Вильгельм І 1715 жылға дейін бір кездері дайындаған асхана бақшасы бар еді. Солдат патша осы қарапайым баққа "My Marly" деген атау берді, бұл Луи XIV-нің жазғы резиденциясындағы Марли-ле-Ройдегі осыған ұқсас баққа сілтеме жасайды. Фридрих өзінің жобасында сәндік және практикалық бақтың бірігуіне үлкен мән берді, осылайша өнер мен табиғат бірігуі керек деген сенімін көрсетті.

Парк

Жүзімдіктер мен сарайдың аяқталуынан кейін Фридрих өзінің назарын сарайдың үлкен маңындағы көгалдандыруға аударды және осылайша Сансуси паркін құруды бастады. Фредерик паркті ұйымдастыруда Нюрруппен мен Рейнсбергте бастаған істі жалғастырды. 1748 жылғы обелисктен шығыста басталып, оның батыс шетін белгілейтін Жаңа сарайға дейін созылған 2,5 км ұзындықтағы тікелей негізгі даңғыл салынды. Террасты бақтардың бау-бақшалық тақырыбын жалғастыра отырып, саябаққа 3000 жеміс ағашы отырғызылды, ал апельсин, қарбыз, шошқа және банан өсіретін жылыжайлар мен бақшалар орналастырылды. Сондай-ақ, Флора мен Помона құдайларының бейнелері бейнеленген мүсіндер мен обелискилер орнатылды. Фредерик сарайдың өзі сияқты рококо стилімен бірнеше ғибадатханалар мен ақымақтықтарды тұрғызды. Кейбіреулері сарайдағы қонақ бөлмелерінің жетіспеушілігін өтейтін кішкентай үйлер болды. Фредерик Сансучи саябағына фонтан жүйесін енгізуге көп қаржы жұмсады, бұл Еуропаның басқа да үлкен барокколық бақшаларын еліктеуге тырысты. Гидравлика осы кезеңде әлі де балалық шақта болды, ал сорғы үйлері мен су қоймалары салынғанына қарамастан, Сансусидегі фонтандар келесі 100 жыл бойы үндемей және тыныш болды. Бір ғасырдан кейін бумен жұмыс істейтін машина пайда болып, бұл проблема шешілді. 1842 жылы пруссиялық корольдік отбасы, ақыры, жүзімдіктердегі терасалардың астындағы Ұлы фонтан сияқты ерекшеліктерге таңғалды, бұл судың ұшқындары 38 метр биіктікке дейін ұшып кетті. Су айдау станциясы түрік мешіті ретінде маскировкаланған тағы бір бақша павильонына айналды, оның шамы минаретке айналды. Парк Фредерик Вильгельм III, кейін оның ұлы Фредерик Вильгельм IV кезінде кеңейтілді. Сәулетшілер Карл Фридрих Шинкель мен Людвиг Персиус бұрынғы шаруа үйінің орнында паркте Шарлоттенхоф сарайыны салдырды, ал Пётр Жозеф Леннеге бақтың дизайны тапсырылды. Кең шалғындықтар Шарлоттенхоф, Рим моншалары мен Жаңа сарай арасындағы көрнекі жолдарды құрды және Ұлы Фридрихтің Достық ғибадатханасы сияқты ақымақтықтарды қамтыды.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі тарих

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін және неміс монархиясының аяқталуына қарамастан, сарай Гогенцоллерн әулетінің иелігінде қалды. Ақырында 1927 жылдың 1 сәуірінде ол Пруссияның "Verwaltung der Staatlichen Schlösser und Gärten" (Ұлттық сарайлар мен бақтар басқармасы) қорғауына ие болды. Екінші дүниежүзілік соғыста Берлинге әуе шабуылдары басталғанда, бұрынғы император сарайларының ең көрнекті өнер туындылары қауіпсіздігі үшін Рейнсбергке (Бранденбург) және Бернтеродеге (Ворбис, Тюрингия маңы) көшірілді. Сарай құрылымы 1945 жылы жақын маңдағы қатал шайқастарға қарамастан, зардап шекпеді, бірақ Фредерик саябақтағы рустикалық сұлулықты қосу үшін сақталған ежелгі жел диірмені қиратылды. Соғыс аяқталғаннан кейін Рейнсбергке көшірілген заттардың көпшілігі Совет Одағына сыйлық ретінде берілді; 1958 жылы сарайға тек кішкентай бөлігі ғана қайтарылды. Бернтеродеден американдық сарбаздар тапқан көркем шығармалар алдымен Висбаденге "Орталық өнер жинау пунктіне" жеткізілді, ал 1957 жылы Батыс Берлиндегі Шарлоттенбург сарайына барды. Көптеген ұқсас ғимараттармен салыстырғанда, Шығыс Германияда коммунистік билік кезінде сарай 50 жылдай жақсы жұмыс істеді. Сакроудағы Қамқоршы Киелі үйі мен Потсдам орталығы назардан тыс қалдырылды, ал Потсдамның тарихи орталығы бұзылды. 1960 жылы Кнобельсдорфтың сәулет жұмыстарына арналған Потсдам қалалық сарайы қиратылды, бірақ Сансуси зардап шекпестен аман қалды және Шығыс Германия үкіметі Сансусиді Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізуге тырысты. Бұл 1990 жылы келесі сілтемемен қол жеткізілді: <blockquote>Көп жағдайда "Пруссияның Версальі" деп аталатын Сансуци сарайы мен паркі Еуропа қалалары мен соттарының 18-ғасырдағы көркемдік қозғалыстарының синтезі болып табылады. Бұл ансамбль - мемлекеттің монархиялық идеяларының интеллектуалдық фондында сәулет өнерінің және ландшафт дизайнының бірегей үлгісі. Фредерик кітапханасы 1992 жылы Сансучидегі бұрынғы үйіне қайтарылды. 1993 және 1995 жылдар аралығында 36 майлы суретке ие болды. 1995 жылы Берлин-Бранденбургте Пруссия сарайлары мен бақтары қоры құрылды. Ұйымның міндеті Сансуциді және Берлин мен Бранденбургтегі басқа да бұрынғы патша сарайларын басқару және күтіп ұстау.