Кіріспе

Түрленудің эволюциялық механизмі Репродуктивті оқшаулау механизмдері - түрлену үшін маңызды эволюциялық механизмдер, мінез-құлықтар және физиологиялық процестер жиынтығы. Олар әртүрлі түрлердің мүшелерінің ұрпақ алуына кедергі жасайды немесе кез келген ұрпақтың құнарсыз болуын қамтамасыз етеді. Бұл кедергілер туысқан түрлер арасындағы гендер ағынын азайту арқылы түрлердің тұтастығын сақтайды. Репродуктивті оқшаулау механизмдері бірнеше жолмен жіктеледі. Зоолог Эрнст Майр репродуктивті оқшаулану механизмдерін екі кең санатқа бөліп көрсетті: ұрықтандырудан бұрын (немесе жануарлар жағдайында жұптасудан бұрын) әрекет ететіндер үшін презиготикалық және одан кейін әрекет ететіндер үшін постзиготикалық. Механизмдер генетикалық түрде бақыланады және географиялық таралуы бір-біріне жанасатын (симпатрикалық түрлендіру) немесе бөлек (аллопатрикалық түрлендіру) түрлерде пайда болуы мүмкін.

Циготаға дейінгі оқшаулау

Презиготалық оқшаулау механизмдері популяцияның табиғи іріктеуі тұрғысынан қарағанда ең экономикалық болып табылады, өйткені ресурстар әлсіз, өмір сүруге жарамсыз немесе құнарсыз ұрпақ өндіруге жұмсалмайды. Бұл механизмдерге ұрықтандыруға физиологиялық немесе жүйелік кедергілер жатады.

Уақытша немесе тіршілік ортасының оқшаулануы

Тұқым қуалайтын жеке жануарлардың кездесуіне кедергі келтіретін кез келген факторлар түрлердің мүшелерін репродуктивті жағынан оқшаулайды. Бұл оқшаулануға себеп болатын кедергілердің түрлеріне мыналар жатады: әртүрлі мекендер, физикалық кедергілер және жыныстық жетілу немесе гүлдену уақытындағы айырмашылық. Экологиялық немесе тіршілік ортасының айырмашылығының мысалы, мүмкін жұптардың кездесуіне кедергі келтіретін Gasterosteidae (sticklebacks) отбасының екі балық түрінде кездеседі. Бір түрі жыл бойы тұщы суда, негізінен, шағын өзендерде тіршілік етеді. Ал қалғандары қыста теңізде өмір сүреді, бірақ көктем мен жаз айларында өзен сағаларына көшіп барып, көбейеді. Екі популяцияның мүшелері тұздың әртүрлі концентрациясына бейімделуіне байланысты репродуктивті түрде оқшауланған. Жұптау билері, еркектердің әйелдерді тарту үшін әндері немесе жұптардың өзара күтуі - бұл танысу мен репродуктивті оқшаулануды қамтамасыз ететін әдеттегі құдалық мінез-құлықтың мысалдары. Себебі, әр кезеңнің өзіндік ерекшелігі әркімнің мінез-құлқына байланысты. Еркек тек қана аналық белгілі бір реакцияларды көрсеткенде, көрменің екінші кезеңіне көшуі мүмкін. Ол үшінші сатыға тек әйел екінші негізгі мінез-құлықты көрсеткен кезде ғана өтеді. Екі жыныстың да мінез-құлқы өзара байланысты, уақытында синхронды және ақыр соңында жұптасуға немесе гаметаларды қоршаған ортаға босатуға әкеледі. Тұқым қуалауға физиологиялық тұрғыдан бейімделмеген жануарлардың ешқайсысы да осы талапты мінез-құлық тізбесін толықтай орындай алмайды. Шын мәнінде, екі түрдің құдалану үлгілеріндегі ең кішкентай айырмашылық жұптасудың алдын алуға жеткілікті (мысалы, белгілі бір ән үлгісі Chorthippus тұқымдасының шегірткелерінің ерекше түрлерінде оқшаулау механизмі ретінде әрекет етеді). Тіпті түрлер арасындағы морфологиялық айырмашылықтар аз болған жағдайда да, мінез-құлық айырмашылығы жұптасудың алдын алуға жеткілікті болуы мүмкін. Мысалы, морфологиялық ұқсастығы бойынша қос түрлер болып саналатын Drosophila melanogaster және D. simulans, тіпті олар зертханада бірге сақталса да, жұптаспайды. Drosophila ananassae және D. pallidosa - Меланезиядан шыққан екі туыс түр. Табиғи жағдайда олардың будандары сирек кездеседі, бірақ зертханада құнарлы ұрпақ алу мүмкін. Олардың жыныстық қатынасын зерттеулер еркектер екі түрдің де әйелдеріне сүйенетінін, ал әйелдер өз түрлерінің еркектерімен жұптасуды жақсы көретінін көрсетеді. Екі түрдің де ІІ хромосомасында әйелдердің селекциялық мінез-құлқына әсер ететін басқа да реттеуші аймақ табылған. Бұл қосылыстар бір түрдің, бір немесе басқа жыныстың адамдарын анықтауға қызмет етеді. Ұшпалы феромондардың буланған молекулалары кең таралған химиялық сигнал ретінде қызмет ете алады. Басқа жағдайларда феромондарды тек жақын қашықтықтан немесе жанасу арқылы ғана анықтауға болады. Drosophila melanogaster тобының түрлерінде әйелдер феромондары әр түрлі қосылыстардың қоспасы болып табылады, әр жыныста кездесетін қосылыстардың түрінде және/немесе мөлшерінде айқын диморфизм бар. Сонымен қатар, туысқан түрлер арасындағы құраушы қосылыстардың саны мен сапасы әртүрлі, феромондар әр түрдің жеке тұлғаларын ажыратуға қызмет етеді деп болжанады. Жыныстық оқшаулаудағы феромонның рөлінің мысалы Ostrinia тұқымдасындағы "макурт бұрғылаушыларда" кездеседі. Еуропада кез-келген уақытта екі туыс түрлер кездеседі. Екі түрдің де аналықтары екі изомері бар ұшқыш қосылысты құрайтын феромондарды өндіреді, E және Z; бір түрдің аналықтары өндіретін қосылыстың 99% -ы E изомер түрінде, ал екінші түрдің аналықтары 99% -ы Z изомерін өндіреді. Құралды өндіруді тек бір локус басқарады, ал түр аралық гибрид екі изомердің тең қоспасын береді. Ал аталықтардың өзінде өз түрлерінің аналықтарының шығаратын изомерін ғана байқайды, сондықтан гибридтеу мүмкін болса да, аз. Еркектердің иісін сезінуін изомерлерді өндіруге арналған геннен бөлек бір ген басқарады, гетерозиготты еркектер иіс түріне де орташа жауап береді. Бұл жағдайда тек 2 "локус" генетикалық жағынан өте ұқсас түрлердің арасында этиологиялық оқшаулау әсерін тудырады.

Механикалық оқшаулау

Егер жыныстық мүшелері сәйкес келмейтін болса, жұптар сәтті жұптаса алмайды. Түрлердің репродуктивті оқшаулануы мен олардың жыныс мүшелерінің формасы арасындағы байланысты алғаш рет 1844 жылы француз энтомологы Леон Дюфур белгіледі. Жәндіктердің қатты қабықтары құлып пен кілттің әрекетіне ұқсас, өйткені олар тек бір-біріне толықтай ұқсас құрылымдары бар, яғни бір түрдің аталықтары мен аналықтары (коспецификтер деп аталады) арасындағы жұптасуға мүмкіндік береді. Эволюция нәтижесінде жыныстық мүшелердің дамуы болды. Олардың ерекшеліктері әртүрлі және күрделі, бұл түрлер арасындағы механикалық оқшаулануға әкеледі. Жыныстық мүшелердің белгілі бір ерекшеліктері оларды жиі оқшаулау механизмдеріне айналдырады. Алайда көптеген зерттеулер анатомиялық жағынан өте әртүрлі мүшелердің функционалдық жағынан үйлесімді бола алатынын көрсетеді. Механикалық оқшаулау өсімдіктерде де кездеседі және бұл гүлдердің морфофизиологиялық сипаттамаларының жиынтығы арқылы (опырастыру синдромы деп аталады) белгілі бір тозаңдаушының түрін тартуда әр түрдің бейімделуі мен эволюциясына байланысты, сондықтан тозаңның басқа түрлерге тасымалдануы болмайды.

Гаметтік оқшаулау

Көптеген коралл түрлерінің теңіз рифтерінде синхронды ұрықтануы ондаған түрдің жүздеген адамдарының гаметалары бір уақытта бір суда босаған кезде түрлер аралық гибридтеу болуы мүмкін дегенді білдіреді. Түрлер арасындағы барлық ықтимал айқасулардың шамамен үштен бірі үйлесімді, яғни гаметалар бірігіп, жеке будандарға әкеледі. Бұл гибридтік процесс коралл түрлерінің эволюциясында маңызды рөл атқарады. Алайда, ықтимал қиылысулардың қалған үштен екісі үйлесімсіз. Strongylocentrotus тұқымдасына жататын теңіз қағыштарында бір түрдің жұмыртқаларын 100% -ға ұрықтандыруға мүмкіндік беретін сперматоциттер концентрациясы басқа түрлердің жұмыртқаларының тек 1,5% -ын ғана ұрықтандыруға қабілетті екендігі байқалады. Гибридті ұрпақтарды тудыруға қабілетсіздік, гаметалар бір уақытта және бір жерде кездесетініне қарамастан, гаметалық үйлесімсіздік деп аталатын құбылысқа байланысты, ол теңіз омыртқасыздарының арасында жиі кездеседі және оның физиологиялық себептері толық түсініксіз. Кейбір Drosophila айқастарында ұрықтандырудан кейін әйелдің аналық безінің ісінуі байқалды. Бұл басқа түрдің сперматозоидтарымен жұмыртқаның ұрықтануына жол бермейді. Өсімдіктерде бір түрдің тозаң түйіршіктері стигмада өсіп, басқа түрлердің стиліне сәйкес өсе алады. Алайда, ұрық түтіктерінің өсуі стерильді және жұмыртқалар арасындағы бір нүктеде тоқтап қалуы мүмкін, сондықтан ұрықтандыру орын алмайды. Репродуктивті оқшаулаудың бұл механизмі ангиоспермаларда жиі кездеседі және кросс-қатыспаушылық немесе үйлеспеушілік деп аталады. Өзін-өзі үйлеспеушілік пен өзара үйлеспеушілік құбылысы арасында байланыс бар. Жалпы алғанда, өзін-өзі үйлесімді (SC) түрдің жеке тұлғаларымен өзін-өзі үйлесімсіз (SI) түрдің жеке тұлғаларының араласқанда будандас ұрпақ пайда болады. Екінші жағынан, өзара қиылысу (SI x SC) ұрпақ тудырмайды, өйткені тозаң түтіктері жұмыртқаларға жетпейді. Бұл екі SC немесе екі SI түрін қиыстыру кезінде де кездесетін біржақты үйлеспеушілік деп аталады.

Циготадан кейінгі оқшаулау

Ауыстырудан кейін популяцияаралық сәтті өтетін араласқандарды болдырмайтын бірқатар механизмдер төменде қарастырылады.

Гибридтердің зиготалық өлім-жітімі мен өмір сүру қабілетінің төмендеуі

Өсімдіктерде де, жануарларда да жиі кездесетін үйлеспеушілік түрі жұмыртқа немесе жұмыртқа ұрығы ұрықтанған кезде, бірақ зигота дамымайды немесе ол дамып, нәтижесінде жеке адамның өмір сүру мүмкіндігі төмендейді. Осыған ұқсас нәтижелер Culex туысының масаларында байқалады, бірақ өзара айқасулар арасында айырмашылықтар байқалады, олардан жасуша ядросының гендері арасындағы өзара әрекеттесуде (еке ата-анадан мұрагерлік) цитоплазмалық органелдің гендерінде бірдей әсер болады деп тұжырымдалады, олар тек аналық ата-бабадан жұмыртқаның цитоплазмасы арқылы мұрагерлікте болады. Эндоспермнің жетіспеушілігі және оның кейіннен түсіп кетуі көптеген интерплоидтық айқасуларда (яғни, интра немесе интерспецификалық плеидияның белгілі бір дәрежесі бар популяциялар арасындағы) және плоидияның бірдей деңгейі бар түрлердің кейбір айқастарында байқалды. Эндосперманың ыдырауы және гибридтік эмбрионның одан кейінгі түсік алуы - агиоспермдерде кездесетін ұрықтанғаннан кейінгі ең көп таралған репродуктивті оқшаулау механизмдерінің бірі.

Гибридтік стерильділік

Гибридтің өмір сүру қабілеті қалыпты болуы мүмкін, бірақ көбінде көбею жағынан кемшіліктері бар немесе тұқымсыз. Мұны қашар мен басқа да көптеген танымал будандар көрсетеді. Бұл жағдайларда стерильділік екі түрдің гендерінің өзара әрекеттесуінен, ата-ана түріндегі хромосомалардың санының әртүрлі болуынан туындайтын хромосомалық тепе-теңдіктің бұзылуынан немесе жоғарыда сипатталған Кулекс жағдайындағыдай ядролық цитоплазмалық өзара әрекеттесулерден туындайды. Өсімдіктердегі будандардың түраралық тұқымсыздығы бірнеше себептерге ие. Бұл генетикалық, геномға байланысты немесе ядролық және цитоплазмалық факторлардың өзара әрекеттесуі болуы мүмкін, бұл тиісті бөлімде талқыланады. Дегенмен, өсімдіктерде гибридтеу жануарлардағы жағдайдан айырмашылығы жаңа түрлерді құруға ынталандыру болып табылады. Гибрид тұқымсыз болса да, ол өсімдіктік көбею немесе апомиксис немесе тұқым өндіру арқылы жыныстық емес көбею арқылы жабайы табиғатта көбейе алады. Шынында да, түр аралық будандастыру полиплоидиямен байланысты болуы мүмкін және осылайша, аллополиплоидтар деп аталатын жаңа түрлердің пайда болуы. Мысалы, Rosa canina - бірнеше гибридтердің нәтижесі. Қарапайым бидай (Triticum aestivum) - үш түрлі түрдің геномдарын қамтитын аллогексаплоид (алты хромосомалық жиынтықты аллополиплоид).

Көп механизмдер

Жалпы алғанда, түрлерді бөліп тұратын кедергілер бір ғана механизмнен тұрмайды. Дрозофиланың екі туысы - D. pseudoobscura және D. persimilis - тіршілік ортасы бойынша (персимилис әдетте суық аймақтарда, биіктікте өмір сүреді), жұптасу маусымының уақыты бойынша (персимилис әдетте таңертең, ал псевдообскура түнде белсендірек болады) және жұптасу кезінде мінез-құлық бойынша (екі түрдің де әйелдері өз түрлерінің еркектерін артық көреді) бір-бірінен оқшауланған. Осылайша, осы түрлердің таралуы Америка Құрама Штаттарының батысындағы кең аймақтарда бір-бірімен жапса да, бұл оқшаулау механизмдері түрлерді бөлек ұстау үшін жеткілікті. Осылайша, басқа түрлер арасында тек бірнеше құнарлы аналық табылды. Алайда, екі түрдің арасында будандар пайда болған кезде, гибридті аталар ұрықсыз болғандықтан, екеуінің арасындағы гендер ағыны кедергіге ұшырайды. Сонымен қатар, тұқымсыз аталықтардың зор күш-қуатымен салыстырғанда, гибридті аналықтардың аналық түрлермен кері қиылысуының ұрпақтары әлсіз және өмір сүруге жарамсыз. Бұл соңғы механизм екі түрдің генетикалық алмасуын одан да шектейді. Имейтін жануарларда бұл Y хромосомасындағы еркектікті анықтайтын гендердің жоғары мутациялану деңгейіне байланысты деген дәлелдер бар. Халдайн ережесі тек қана жынысты анықтайтын гендер будандасқан геномға енгізілген кезде ерлер жынысы әйелге қарағанда сезімтал екендігін көрсетеді. Бірақ гетерозиготалық жынысы әйел организмдер де бар: құстар мен көбелектерде, және бұл организмдерде заң сақталады. Сондықтан бұл жыныстық дамуға байланысты проблема емес, жыныстық хромосомалармен де байланысты емес. Халдейн гибридтік жеке дамудың тұрақтылығы әр ата-ана түрінің толық гендік толықтығын талап етеді деп ұсынды, сондықтан гетерозиготалық жыныстың гибриді тепе-теңдіксіз (яғни ата-ана түрлерінің әрқайсысынан кем дегенде бір хромосома жетіспейді). Мысалы, D. melanogaster аналықтарын D. simulans еркекпен қиыстыру арқылы алынған гибрид еркек, ол өмір сүруге жарамсыз, D. simulans-тың X хромосомасы жоқ.

Жануарларда жыныстық қатынастан кейінгі немесе ұрықтандыру механизмдері

Түрлер арасындағы репродуктивті оқшаулану белгілі бір жағдайларда ұрықтандырудан және зиготаның пайда болуынан кейін ұзақ уақыт бойы пайда болады, мысалы, екі туысты түрлерде Drosophila pavani және D. gaucha. Екі түрдің будандары өмір сүретін гаметалар, жұмыртқалар мен сперматозоидтар шығаратын тұқымсыз емес. Алайда, олар ұрпақ жасай алмайды, өйткені гибрид еркектің жыныс мүшелері әйелдердің жыныс рецепторларында тіршілік етпейді, олар гибридтер немесе ата-аналық желілер. Сол сияқты, аталық түрдің аталықтарының ұрықтары гибридті аналықтардың ұрпақ түзу жолдарына түспейді. Зиготаның ересекке айналуы - гендер мен қоршаған орта арасындағы өзара әрекеттесудің күрделі және нәзік процесі, ол дәл жүргізілуі керек, ал егер әдеттегі процесте қажетті геннің болмауынан немесе басқасының болуынан туындаған өзгерістер болса, ол гибридтің өмір сүру қабілетінен немесе оның тұқымсыздығынан туындаған қалыпты дамуды тоқтата алады. Бір түрдің хромосомалары мен гендерінің жартысы бір түрден, ал қалған жартысы екінші түрден келетінін естен шығармаған жөн. Егер екі түрдің гендері бір-бірінен айырмашылығы болса, онда екі түрдің де гендері будандастықта бір-бірімен үйлесімді әрекет етуі мүмкін емес. Осы тұрғыдан қарағанда, бұрын сипатталған жағдайға қарағанда, копуляциялық оқшаулаудан кейін оқшаулауды жүзеге асыру үшін бірнеше ген ғана қажет. Көптеген түрлерде, егер жыныстық қатынасқа дейінгі репродуктивті оқшаулау болмаса, гибридтер пайда болады, бірақ олар тек бір жынысты болады. Бұл Drosophila simulans және Drosophila melanogaster аталықтарының әйелдері арасындағы будандастыру жағдайында: будандастырылған әйелдер дамуының ерте кезеңінде өледі, сондықтан ұрпақ арасында тек еркектер ғана көрінеді. Алайда, D. simulans популяциясы ересек гибридті әйелдердің дамуына мүмкіндік беретін гендермен тіркелді, яғни әйелдердің өмір сүру қабілеті "құтқарылды". Бұл түрлену гендерінің қалыпты қызметі - гибридтің өсуіне мүмкіндік беретін гендердің экспрессиясын "тұздыру" деп есептеледі. Сонымен қатар, реттеуші гендер де болады. Д. симуланның ІІ хромосомасында орналасқан басқа ген - "Shfr" - әйел будандарының дамуына мүмкіндік береді, оның белсенділігі дамуы болатын температураға байланысты. Осы топтың түрлерінің жекелеген популяцияларында басқа да ұқсас гендер табылған. Қысқаша айтқанда, гибридтердің өмір сүру қабілетінің жоқтығы арқылы араласқан тиімді посткопуляциялық оқшаулау кедергісі үшін бірнеше ген ғана қажет. Изоляция генін анықтау сияқты оның қызметін де білу маңызды. Х хромосомамен байланысты және D. melanogaster мен D. simulans арасындағы еркек будандарының өмір сүру қабілетіне қатысы бар Hmr гені - миб протоонкогендер отбасының гендері, ол транскрипциялық реттегіш үшін кодталады. Бұл геннің екі нұсқасы әр түрде жақсы жұмыс істейді, бірақ гибридте олар әр түрдің әр түрлі генетикалық фонға байланысты дұрыс жұмыс істемейді. Екі түрдің аллельдік тізбесін зерттеу бағытты ауыстырулардың синонимдік алмастыруларға қарағанда көп кездесетінін көрсетеді, бұл геннің күшті табиғи іріктеуге ұшырағанын көрсетеді. Добжанский-Мюллер моделі түрлер арасындағы репродуктивті үйлеспеушілікке тиісті түрлердің гендерінің өзара әрекеттесуі себеп болады деп болжайды. Жақында Lhr D. simulans-та функционалдық жағынан бөлініп, Hmr-мен өзара әрекеттесетіндігі дәлелденді, ал ол өз кезегінде D. melanogaster-та функционалдық жағынан бөлініп, еркек будандарының өлімін тудырады. Lhr геномның гетерохроматикалық аймағында орналасқан және оның реті оң таңдау механизмдеріне сәйкес осы екі түрдің арасында бөлініп кетті. Жауапсыз қалған маңызды сұрақ - анықталған гендер гибридтік өмір сүру қабілетінің жоқтығын қолдайтын түрлендіруді бастаған ескі гендерге сәйкес келеді ме, әлде олар түрлендіруден кейін мутация арқылы пайда болған, әртүрлі популяцияларда ортақ емес және бастапқы өмір сүру қабілетінің жоқтығы гендерінің әсерін басады деген заманауи гендер ме? OdsH (Одиссейдің қысқартуы) генінің әсерінен Drosophila simulans және Маврикийде ғана кездесетін және жақын арада пайда болған туысқан D. mauritiana түрлерінің гибридтері ішінара тұқымсыз болады. Бұл ген екі түрде де монофильді болып көрінеді және табиғи іріктеудің әсерінен де пайда болады. Бұл ген түрленудің бастапқы кезеңдерінде араласады деп есептеледі, ал екі түрді ажырататын басқа гендер полифилияны көрсетеді. Одш - Drosophila геномдарының қайталануы нәтижесінде пайда болған және D. mauritania-да өте жоғары жылдамдықпен дамыған, ал оның парал�...

Алдын ала ұрықтандыру механизмдерінің мысалдары

Ұрықтандыру алдындағы оқшаулау механизмін жақсы құжатталған мысал Луизиананың ирис түрлерін зерттеуден алынған. Бұл ирис түрлері түр аралық және түрдегіше тозаң жүктемелерімен ұрықтандырылды және гибридті ұрпақтың табыстылығын өлшеу арқылы түр аралық және түрдегіше тозаң арасындағы тозаң түтігінің өсуіндегі айырмашылықтар түр аралық тозаңның ұрықтану деңгейінің төмендеуіне әкелгені дәлелденді. Бұл репродуктивті процестегі белгілі бір нүктеге гибридтердің пайда болуын болдырмау үшін арнайы оқшаулау механизмімен қалай әсер етілгенін көрсетеді. Өсімдіктердегі ұрықтанғанға дейінгі оқшаулау механизмінен басқа жақсы құжатталған мысал 2 желмен тозаңданатын қайың түрін зерттеуден алынған. Бұл түрлерді зерттеудің нәтижесінде, аралас құрттар мен құрттар арасындағы құрттар әлі де 98% құрттармен ұрықталады, бұл мұндай кедергілердің тиімділігін көрсетеді. Бұл мысалда тозаң түтігінің үйлеспеушілігі мен баяу генеративті митоздың тозаңданғаннан кейінгі оқшаулау механизміне қатысы бар.

Ұрықтандырудан кейінгі механизмдердің мысалдары

Паспалумның диплоидты және тетраплоидты түрлерінің арасындағы айқасулар гибридті түзілудің алдын алатын ұрықтандырудан кейінгі механизмнің дәлелін береді, бұл кезде тетраплоидты түрлердің тозаңы диплоидты түрдің әйелін ұрықтандыру үшін пайдаланылады. Ұрықтандыру белгілері, тіпті эндоспермнің пайда болуы да байқалды, бірақ кейіннен бұл эндосперм құлдырады. Бұл ертегі ұрықтандырудан кейінгі оқшаулау механизмін көрсетеді, онда гибридті ертегі эмбрион анықталады және іріктеп түсік жасатылады. Бұл процесс даму кезінде, гибридтік тұқымдар іріктеп алып тасталатын кезеңде де орын алуы мүмкін.

Гибридтік некроздың әсері

Өсімдіктердің будандары гибридтік некроз деп аталатын аутоиммундық синдромнан жиі зардап шегеді. Гибридтерде ата-аналардың бірі қосқан белгілі бір ген өнімдері жат және патогенді деп дұрыс танылмайды және осылайша бүкіл өсімдіктегі жасушалардың өлімін тудырады. Кем дегенде бір жағдайда өсімдіктердегі ең өзгермелі гендер отбасында кодталған патоген рецепторы гибридтік некрозға жауапты деп анықталды.

Ашытқыдағы хромосомалық қайта орналасу

Saccharomyces cerevisiae сыра ашытқысында хромосомалық қайта реттеу әртүрлі штаммдарды репродуктивті түрде оқшаулаудың негізгі механизмі болып табылады. Хоу және басқалар. репродуктивті оқшаулаудың постзиготалық әсер ететінін және хромосомалық қайта орналасуларға байланысты болатынын көрсетті. Бұл авторлар S288c эталондық штаммымен әртүрлі нишалардан алынған 60 табиғи изоляттарды кесіп, ұрпақ өмір сүру қабілеті төмендеуімен репродуктивті изоляцияның 16 жағдайын анықтады және изоляттардың үлкен бөлігінде өзара хромосомалық транслокацияларды анықтады. цитоплазмада сперматогенезді өзгертіп, стерильділікке әкеледі. Бір қызығы, үйлесімсіздік немесе оқшаулану intraspecific деңгейінде де пайда болуы мүмкін. Д. simulans популяциялары зерттелді, олар айқас бағытына сәйкес гибридтік тұқымсыздықты көрсетеді. Стерильділікті анықтайтын фактор Wolbachia микроорганизмінің болуы немесе болмауы және популяцияның осы микроорганизмдерге төзімділігі немесе сезімталдығы болып табылды. Бұл популяцияаралық үйлесімсіздікті микроорганизмді өлтіру үшін арнайы антибиотикпен зертханада жоюға болады. Осыған ұқсас жағдайлар көптеген жәндіктерде белгілі, өйткені олардың 15% -ы осы симбионтпен жұқтырады. Кейбір жағдайларда түрлену процесі осы бактериялардың үйлеспеушілігіне байланысты орын алған деген болжам бар. Nasonia giraulti және N. longicornis екі құрт түрі Wolbachia екі түрлі штаммын алып жүреді. Инфекция жұқтырған популяция мен инфекциядан азат популяция арасындағы айқасулар жартылай түрлердің арасындағы толықтай репродуктивті оқшаулануды тудырады. Алайда, егер екі түрдің де бактериясы болмаса немесе екеуін де антибиотиктермен емдесе, онда өсімдіктің көбеюіне кедергі болмайды. Wolbachia сонымен қатар, аранайының (Tetranychus urticae) популяцияларында, Drosophila recens және D. subquinaria арасында және Diabrotica (қазқайың) мен Gryllus (крикет) түрлерінің арасында будандардың әлсіздігіне байланысты үйлесімсіздікті тудырады.