Кіріспе

Марокконың премьер-министрі (1958) Ахмет Балафредж (араб. أحمد بلافريج; 1908 жылы 5 қыркүйек - 1990 жылы 14 сәуір) - Марокконың 1958 жылы 12 мамыр мен 1958 жылы 2 желтоқсан аралығында екінші премьер-министрі. Марокконың тәуелсіздігі үшін күрестегі маңызды тұлға.

Өмірбаян

Ахмед Балафрей 1908 жылы Рабат қаласында туған. Оның отбасы оның бастауыш білімін Баб Лаалу мектебінде, ал орта білімін Рабат мұсылман колледжінде, кейіннен Мулай Юсеф колледжі деп аталды. Колониялық жүйе оған Рабаттағы колледж сабақтарын тапсыруға мүмкіндік бермеді, сондықтан ол Париждегі Лицей Анри IV-де бакалавриат дәрежесін алды. Ол 1927 жылы Каирдегі Фуад I университетінде араб тілінде білім алып, 1928-1932 жылдары Париждегі Сорбонна факультетінде (хаты бойынша, саяси ғылымдар бойынша) оқыды. 1926 жылдың тамызында ол Рабатта Шындық Достары Қоғамын құрды, бұл Марокконың ұлттық ұйымының алғашқы түрі болды. 1927 жылы желтоқсанда Сорбоннада тарихты зерттей бастады. Ол Париждегі зерттеулер бойынша өзінің кіші ұлы Мохамед Хасан Оуаззани мен Ахмед Бен Милдпен бірге Францияда Солтүстік Африка мұсылман студенттерінің қауымдастығын құруға көмектесті. 1930 жылдың жазында ол Друз әмірі Шакиб Арсланмен кездесті, ол кезде Лозаннада босқын болған. Олар екеуі де араб ұлтын исламнан шығару шабуылдары, оған берберлер даһирлері қатысқан, отарлаушылықты шешуші фактор болды деген сенімде болды. Өз кезегінде ол Шекиб Арсланды Дахирге қарсы халықаралық наразылыққа және Магрибтің ұлтшыл талаптарын қолдауға қатыстырды. Андалусияға сапарын жалғастыра отырып, Арслан 1930 жылы 8 тамызда Танжерде Балафредж, Эль-Фасси және Бенабделжалилмен кездесті. Ол Хадж Абдеслам Беннуна мен Абдельхалик Торрестің шақыруымен Тетуанда он күн бойы бірқатар конференциялар өткізді. Қалалардан жіберілген листовкалар арқылы қайырымдылық турлары үгіт-насихат немесе қасиетті жерлерден қажылар оралған кездегі жиналыстар үшін сылтау ретінде өткізілді; қалалық жастар мен ауылдағы тайпалардың беделділері арасында байланыс орнатылды. 1932 жылы полиция зорлық-зомбылығы мен тұтқындаулар Дахирге қарсы ішкі наразылықты басаңдатып жатқанда, Балафредж сыртқы наразылықты дамытты. Мароккоға сапары кезінде Мадридте тағы да Чекиб Арсланмен кездескен ол испан Республикасының депутаты Хосе Франчи Роканың бастамасымен Абдеслам Беннуна құрған Тетуандағы испандық мұсылман қауымдастығын құруды қолдады.

Мағриб журналы

Дахирге қарсы наразылық білдіру - Балафрей мен оның серіктерінің міндетінің бірі ғана. 1932 жылдың басында Балафрей, Оуазани және Бен Абдельжалил Роберт Жан Лонгеге - Париждік заңгер, отаршылдыққа қарсы және социалист - үкімет тарапынан қысымға ұшыраған марокколық ұлтшылдарды қорғауды қамтамасыз ету үшін жақындады. Балафрадж пен Оуазани 1932 жылы Мағриб журналын құрды. Лонгуеттің басшылығымен Балафред ең көп еңбек еткен редактор болды. Журнал толығымен ұлтшылдар тарапынан қаржыландырылып, 1932 жылдың шілдесінен бастап Марокко мен Францияда мыңнан астам дана таратылды; Балафрейдің мақалалары оған француз либералды және социалистік саяси орталарымен, сондай-ақ жас испан республикасының жетекші салаларымен алғашқы байланыстарды орнатуға мүмкіндік берді. Мароккода 1934 жылы барлық ұлтшыл рухты баспа сияқты таратуға тыйым салынды.

Реформизмнен тәуелсіздік үшін күреске дейін

1933 және 1934 жылдары бірнеше қалаларда ұяшықтары бар Марокконың іс-қимыл комитеті (CAM) құрылды; Балафрей оның Рабат ұяшығын бақылады. 1934 жылы "Реформа жоспары" деп аталатын CAM платформасының жобасына қатысты. Оның есімі құжатта жоқ, өйткені ол Рабатта М'хаммед Гессус мектебін ашуға рұқсат беру туралы келіссөздер жүргізді, бұл колониялық емес алғашқы екі тілді марокколық мектеп, ол тәуелсіздік алғаннан кейінгі жаңа марокколық элитаның ыдысына айналды. 1937 жылы ақпанда ол CAM бас хатшысы болды, Мұхамед Хасан Эль Уаззаниді алмастырды, ол оны кейіннен PDI болатын өз ұйымын құруға шақырды. Колониалды биліктің КАМ-ға тыйым салуы 1937 жылдың сәуірінде Рабатта жаңа Ұлттық партияның жасырын съезін ұйымдастыруға әкелді. 1937 жылдың қазан айындағы оқиғалар жетекші басшыларды, оның ішінде 9 жыл бойы Габонға жер аударылған Аллал Эль-Фассиді тұтқындауға және жер аударылуға әкелді. Балафрей Швейцариядағы санаторийде емделіп жатқанда тұтқындалудан қашып құтылды.

Нацистік Германиямен қарым-қатынас

1940 жылдың жазында ол Танжерге көшіп барды, оны испан билігі, Германия әскерінің Францияға басып кіруінен пайдаланып, 1940 жылдың 14 маусымында аннексиялады. Жаңа отаршылдар әскери жеңістерінен мақтанғандықтан, олардың ниеті анық емес болса, ең болмағанда, түсініксіз. Бүкіл Араб Магрибін, оның ішінде Марокконы фашистік Италия басып алды, ал нацистік Германия фашистік Испанияны бейтараптығынан алып тастау үшін оған бүкіл Марокконы басып алуды ұсынды. Сонымен қатар, Берлин немесе Бари радиосы ұлтшылдық пропаганданы, оның ішінде отаршылдық әкімшіліктің цензурасы бар ұлтшылдық қарсылық әрекеттерін таратты. Кездесуді ұйымдастырған Чекиб Арсланның жетелеуімен Балафрей 1940 жылдың қазан айында Швейцариядан Берлинде бірнеше күн бойы жүріп, Германияның Сыртқы істер министрлігіне Марокконың тәуелсіздігін дереу танудың маңыздылығын білдірді. "Мен бізді қандай тағдыр күтіп тұрғанын көруге тырысамын, бірақ мен сізге қазір айта аламын: неміс сиренасының шақыруына қатыспаңыз", - деп жазды ол жолдастарына жолдаған хатында.

АНФА конференциясы

Балафрей 1940 жылдың соңында Марокконың солтүстігіне жасырын түрде оралды, тек 1942 жылдың желтоқсанында ресми рұқсат алды, оған Операция Факел кезінде қозғалыс еркіндігі берілді, Мароккоға ағылшын-американдық әскерлердің қонуы. 1942 жылдың соңында Марокко халқы ашаршылыққа жақын жағдайда болды, оны тиф эпидемиясы күшейтті. Азық-түлік рациондалды; Петанисттік жақшасы арабтарға қарсы расизмді күшейткен отаршылдық әкімшілігі; Мұсылмандар мен яһудилер де генерал де Голльдің еркін Франция үкіметімен қолға алынды. 1943 жылы Аллал Эль-Фасси әлі де жер аударылуда болды, және тез арада үзілген қорқынышты тәсілдерден басқа, ұлтшылдар мен жаңа отарлаушы билік арасындағы байланыс әскери қауіпсіздікті қадағалау арқылы жалғасты. Жаңа көшбасшылық өзгерісі 22 қаңтарда Анфа конференциясы аясында президент Рузвельтпен кездесу өткізген Сұлтаннан келді.

Марокконың тәуелсіздігін жариялау

1944 жылы англо-француздар нацистік Германияны жеңгеннен кейін міндетті түрде бастайтын отарсыздандыру процесін күткен Балафредж Марокконың Тәуелсіздік манифесті (Уатикат әл Истиқлал) жобасын дайындады, оған оның 67 ұлтшыл досы қол қойды. Ол 1944 жылы "Истиқлол" партиясын құруға үлес қосты және партияның бірінші хатшысы болды. Тәуелсіздікке қатысты алғашқы мәлімдеме 1944 жылы 11 қаңтарда сұлтанға ұсынылды. Ол оны 28 қаңтарда Филипп Бонифацийдің бұйрығымен француз әскери қауіпсіздігімен және 17 қол қоюшыны жаумен келісімде болған деп тұтқындауға әкелді. Содан кейін болған наразылықтардың жарылысы 60 адамның өліміне әкелді және төрт ай бойы сотталмай түрмеде болғаннан кейін, 1944 жылдың мамырында Корсикаға жер аударылуына жол бермеді. Билік Мадагаскарда оның денсаулығына байланысты оның жер аударылуын тоқтатуға мәжбүр болды. 1946 жылы маусымда Мароккоға оралғаннан кейін, ол қыркүйек айында алғашқы ұлттық араб тіліндегі "Әл Алам" газетін құрды, оның бірінші бас редакторы болды.

Марокко ісіне халықаралық ықпал ету

1947 жылы Ахмет Балафрей отбасын Танжер мен Мадридке қауіпсіз жерге әкелді, содан кейін Марокко ісіне қолдау көрсету үшін АҚШ-та, Швейцарияда, Францияда және Испанияда дипломатиялық науқан жүргізді. Ол ұлттық мәселені халықаралықластыруға басымдық берді және Марокконың тәуелсіздігін мойындауға бағытталған дипломатиялық науқанды жүргізді. Пакистандық дипломат паспортымен қорғалған ол тез арада бейтарап мемлекеттердің қолдауына ие болды. Керісінше, ол америкалық дипломатияны Жерорта теңізіндегі стратегиялық мүдделерін қорғауды, суық соғыстың ортасында, өзінің француз одақтасынан тәуелсіз Марокко өкіметіне беру үшін қатты күресуге мәжбүр болды. Осылайша, 1953 жылдың қазан айында ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясында Морокконың тәуелсіздігі мәселесін қорғады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы Марокконың өзін-өзі анықтауын талап ететін резолюция бойынша дауыс берді.

Саясатты қарулы түрде басып алу: тәуелсіздік туралы келіссөздер

Халықаралық қысымға, әсіресе АҚШ-тың қысымына төтеп бере алмай, Париж Мароккода тәуелсіз, бірақ мойынсұнғыш Марокко билігін құру үшін және Американың атлантистік күшімен бәсекелесу үшін Магребте өзінің әскери қатысуын жалғастыру үшін Мароккода сұхбаттасушылар іздеді. 1955 жылдың тамызында Тунистің тәуелсіздігіне әкелген Бургибамен келіссөздерден шабыт алып, француз үкіметі Балафрейдің және оның серіктерімен келіссөздер жүргізуді шешті. Эдгар Форе бастаған бес министрден тұратын француз делегациясы Aix-les-Bains қаласында кездеседі, кейбір атақты әріптестерден кейін, немесе оппортунистер, немесе PDI сияқты өте өкілді емес, жас Абдеррахим Буабид бастаған Istiqlal делегациясы6. Францияда тұруға рұқсат алмаған Балафрей Женевадан, делегация күн сайын кездесетін жерде, келіссөздерді қадағалап, басқарады. Саяси зорлық-зомбылықтың жалпылану қаупі, сондай-ақ кейбір ықпалды тайпалардың белгілі адамдарының тәуелсіздік алуы мүмкін екенін білген Балафрей Тәуелсіздік партиясының басымдықтарын белгіледі: сұлтанның елден кетуі келіссөзге жатпайтын алғышарт ретінде, содан кейін сұлтанның өкілеттігімен өтпелі үкімет құру, ақыр соңында 1912 жылғы Фестің отаршылдық келісімін жою. Тарих осылай жалғастыра береді. 1955 жылдың қарашасында Марокконың сұлтаны мен ханзада Хасан Мароккоға оралды. Балафрей сол кездегі атқарушы билікті басқару үшін бәсекелестікке түседі, ол солтанға патша кабинеті төреші болатын бәсекелестікке теңелудің орнына бағдарламаға сәйкес өтпелі үкіметті құрастыруға тырысады. 1955 жылы 22 қарашада Мадридте Истиклолдың тарихи басшыларының, соның ішінде Аллал әл-Фассидің келісімін алды. 1955 жылы 25 қарашада Мароккоға оралуға рұқсат етілді, ал 1955 жылдың желтоқсанында Рабатта ұйымдастырған және оны бас хатшы лауазымында бекіткен "Истиқлал" партиясының кезектен тыс съезі бірінші Марокконың өтпелі үкіметін жариялауға рұқсат берді. Бұл Фес келісімінің күшін жоюға және Марокко Корольдігінің 1956 жылғы 2 наурыздағы тәуелсіздігін жариялауға жол ашады. 1956 жылы 26 сәуірде Балафрей тәуелсіз Марокко Корольдігінің Сыртқы істер министрі болды. Ол бұл қызметке М'барек Беккайдың екінші үкіметінде қайта тағайындалды.

Төтенше жағдай жағдайында мемлекет құру

1958 жылы 12 мамырда сұлтан Марокко тарихындағы бірінші және жалғыз толықтай Истиклалиан үкіметінің Кеңесінің президенті етіп Балафрейді тағайындады. 1958 жылдың 2 желтоқсанына дейін ол Марокконың қазіргі заманғы конституциялық монархиясын құру үшін жұмыс істеді.

Кейінгі жылдар

1962 жылы Балафрейді Хасан II қысқа уақытқа Сыртқы істер министрі етіп тағайындады, 1963 жылдан 1972 жылға дейін патшаның жеке өкілі, Корольдік кабинетінің сенімді адамдары басқаратын Сыртқы істер министрлігінің шегінде хаттамалық функция. Бүгінгі күні ол осы лауазымға тағайындалған жалғыз адам, ол оның мемлекет қайраткері ретінде қасиеттеріне құрмет көрсетіп, сараймен үстемдік үшін бәсекелесетін партияның бұрынғы басшысын "саясаттан айырады". Содан кейін ол барлық саяси қызметтен зейнетке шығып, 1990 жылы мамыр айында Рабатта ұзақ ауырып қайтыс болды.