Батыс Сахара мәселесі: Тартыс пен халықаралық құқық
Political status of Western Sahara
Батыс Сахара – Морокко мен Polisario Front арасындағы даулы аймақ. БҰҰ тарапынан деколонизацияланбаған территория ретінде тіркелген. Халықаралық құқық бойынша Морокконың бөлігі емес.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Сахара, бұрын Испандық Сахараның испандық колониясы болған, Марокко Корольдігі және Сагуя-эль-Хамра мен Рио-де-Ороны азат ету халықтық фронты (Полисарио фронты) деп аталатын тәуелсіздік қозғалысы тарапынан талас даулы аймақ болып табылады. Бұл қозғалыс Тифарити және Бир-Лехлуде орналасқан. Марокконың Батыс Сахараны аннексиялауы 1976 және 1979 жылдары екі кезеңде жүзеге асты және халықаралық құқық бойынша заңсыз деп есептеледі. Батыс Сахара Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) тарапынан деколонизацияланбаған аймақ ретінде тізімделген және осылайша өзін-өзі басқару құқығы жоқ аумақтар тізіміне енгізілген, онда Испания де-юре басқарушы мемлекет ретінде қарастырылады. Халықаралық құқық бойынша Батыс Сахара Марокконың заңды бөлігі болып табылмайды және әскери оккупацияның халықаралық заңдарымен басқарыла береді.
none
Western Sahara, formerly the Spanish colony of Spanish Sahara, is a disputed territory claimed by both the Kingdom of Morocco and the Popular Front for the Liberation of the Saguia el Hamra and Rio de Oro (Polisario Front), which is an independence movement based in Tifariti and Bir Lehlou. The Annexation of Western Sahara by Morocco took place in two stages, in 1976 and 1979, and is considered illegal under international law. Western Sahara is listed by the United Nations (UN) as a non decolonized territory and is thus included in the United Nations list of non self governing territories, which regards Spain as the de jure administering state. Under international law, Western Sahara is not a legal part of Morocco and it remains under the international laws of military occupation.
Өмірбаян
1975 жылғы Мадрид келісімдерінен бері Батыс Сахараның бір бөлігі Марокконың Оңтүстік провинциялары ретінде басқаруында. Тағы бір бөлігі, Азат етілген аумақтар, Сахара Араб Демократиялық Республикасы (САДР) ретінде Полисарио майданының басқаруында. Мавритания Рас-Нуадибу түбегінің батыс жартысын басқарады. 1991 жылдың қыркүйегінен бері БҰҰ бақылауымен атысты тоқтату режимі сақталуда. АҚШ пен Израильден басқа ешбір ел Марокконың Батыс Сахараны бір жақты аннексиялауын мойындаған жоқ; алайда, Ұлыбритания сияқты кейбір елдер Марокконың аймаққа де-факто бақылауын мойындады. Ұлыбритания Сыртқы істер және Ұлттар Достастығы министрлігі (FCO) Батыс Сахараның мәртебесін «белгісіз» деп қарастырады, бірақ аумақтың бөлінуіне және Полисарио бақылауындағы аумақтардың болуына сілтеме жасамауы, Марокконы бүкіл аумақты басқарушы билік ретінде жасырын қабылдауды білдіреді. Жалпы алғанда, бұл аннексия халықаралық қауымдастықта көптеген даулы аннексияларға қарағанда (мысалы, Ресейдің Қырымды аннексиялауы) аз назар аударды. Егемендік мәселесін шешу үшін БҰҰ Батыс Сахарадағы референдумды өткізуге арналған БҰҰ миссиясы (МИНУРСО) арқылы референдум өткізуге тырысып, Марокко Корольдігі мен Полисарио майданы арасында тікелей келіссөздер жүргізілуде. БҰҰ Марокконың да, САДР-дың да Батыс Сахарадағы егемендігін мойындамайды. Қазіргі уақытта Мароккодан көшіп келгендер Батыс Сахараның 500 мың тұрғынының үштен екісінен астам құрайды. Халықаралық құқық бойынша Марокконың өзінің азаматтарын басып алынған аумаққа көшіруі Төртінші Женева конвенциясының 49-бабын тікелей бұзады (мысалы, Израиль және Түркия қоныстанғандар).
Since the Madrid Accords of 1975, a part of Western Sahara has been administered by Morocco as the Southern Provinces. Another section, the Liberated Territories, is administered by the Polisario Front as the Sahrawi Arab Democratic Republic (SADR). Mauritania administers the western half of the Ras Nouadhibou Peninsula. A UN monitored cease fire has been in effect since September 1991. No other country than the United States and Israel has ever recognized Morocco's unilateral annexation of Western Sahara; however, certain countries such as the United Kingdom have recognized that Morocco exerts de facto control the region. The UK Foreign and Commonwealth Office (FCO) treats the status of Western Sahara as 'undetermined' but its lack of reference to the partition and the existence of the Polisario held areas, suggests a tacit acceptance of Morocco as the administering power in the entire territory. Overall, the annexation has not garnered as much attention in the international community as many other disputed annexations (e. g. the Russian annexation of Crimea). In order to resolve the sovereignty issue, the UN has attempted to hold a referendum through the United Nations Mission for the Referendum in Western Sahara (MINURSO), and is holding direct talks between the Kingdom of Morocco and the Polisario Front. The UN recognizes neither Moroccan nor SADR sovereignty over Western Sahara. Moroccan settlers currently make up more than two thirds of the 500,000 inhabitants of Western Sahara. Under international law, Morocco's transfer of its own civilians into occupied territory is in direct violation of Article 49 of the Fourth Geneva Convention (cf. Israeli and Turkish settlers).
Марокко Корольдігі
Марокко Корольдігінің 1963 жылдан бергі ресми ұстанымы – Батыс Сахараның барлығы Корольдіктің ажырамас бөлігі болып табылады. Марокко үкіметі Батыс Сахараны тек "Марокко Сахарасы", "Сахара облыстары" немесе "Оңтүстік облыстар" деп атайды. Марокко үкіметінің мәліметінше, 1958 жылы Марокко Азаттық Армиясы испан отаршыларымен күресіп, сол кездегі Испан Сахарасын азат етуге жақын болған. Полисарио жетекшілерінің көптеген әкелері Марокконың Оңтүстік Армиясының қатарындағы ардагерлер болған, мысалы, Полисарио жетекшісі Мұхаммед Абделазиздің әкесі. Бұл көзқарасқа Марокконың бірқатар бұрынғы Полисарио негізін қалаушылары мен жетекшілері қолдау білдіреді. Марокко Полисарио фронтын марокколық сепаратистік қозғалыс деп санайды, оның көптеген негізін қалаушы мүшелерінің марокколық тегіне байланысты. 2020 жылдың 22 қаңтарында Марокконың Өкілдер палатасы Батыс Сахара суларын Марокконың теңіз шекарасына қосуға бірауыздан дауыс берді.
The official position of the Kingdom of Morocco since 1963 is that all of Western Sahara is an integral part of the kingdom. The Moroccan government refers to Western Sahara only as "Moroccan Sahara", the "Saharan provinces", or the "Southern Provinces". According to the Moroccan government, in 1958 the Moroccan Army of Liberation fought Spanish colonizers and almost liberated what was then Spanish Sahara. The fathers of many of the Polisario leaders were among the veterans of the Moroccan Southern Army, for example the father of Polisario leader Mohammed Abdelaziz. Morocco is supported in this view by a number of former Polisario founders and leaders. The Polisario Front is considered by Morocco to be a Moroccan separatist movement, referring to the Moroccan origins of most of its founding members. On 22 January 2020, Morocco's House of Representatives voted unanimously to add Western Sahara waters to the Moroccan maritime borders.
Полисарио майданы мен Сахара Араб Демократиялық Республикасы
Алжирдің қолдауымен құрылған Полисарио майданының өзі және оның жақтастары оны Марокконың Батыс Сахараны бақылауына қарсы тұратын ұлттық азаттық қозғалысы деп сипаттайды, ал Марокко және Батыс Сахараға қатысты Марокконың талаптарын қолдайтындар оны сепаратистік ұйым деп санайды. Бұл қозғалыс елге испан және марокколық ықпалдың қарама-қайшылығынан көңілі қалған студенттердің бастамасы болды. Полисарионың бастапқы мақсаты – аймақтағы испан отаршылдығын тоқтату еді, бірақ олардың көршілері Марокко мен Мавритания аймақтың егемендігін басып алды, ал Полисарио өзін-өзі анықтау және тәуелсіздік құқығына ие екенін мәлімдеді. Полисарио марокколық және мавритандық күштермен партизандық соғыс жүргізді. Марокко Корольдік әуе күштерінің Сахара аумағындағы босқындар лагерлерін напалм мен ақ фосформен бомбалауына байланысты Сахара халқы Тиндуф босқындар лагеріне көшірілді. Полисарио майданы Батыс Сахара халқының өзін-өзі билеу құқығын анықтау үшін референдум өткізуге шақыруда. Сахаралық Араб Республикасы БҰҰ тарапынан мемлекет ретінде мойындалмаса да, Полисарио қақтығысқа тікелей қатысушы және 1979 жылдан бері Біріккен Ұлттар Ұйымы мойындаған Сахара халқының заңды өкілі саналады. Полисарио майданы Марокконың позициясы экономикалық мүдделерге (балық аулау, фосфат өндіру және мұнай қорының болу мүмкіндігі) және саяси себептерге (Мароккодағы патшаның және билеуші элитаның тұрақтылығы, Марокко армиясының көп бөлігінің Мароккода емес, Батыс Сахарада орналасуы) байланысты екенін айтады. Полисарио майданы 1976 жылғы 27 ақпанда Бир-Лехлуда (Батыс Сахара) Сахара Араб Демократиялық Республикасын жариялады.
The Polisario Front, mainly backed by Algeria, is described by itself and its supporters as a national liberation movement that opposes Moroccan control of Western Sahara, whilst it is considered by Morocco and supporters of Morocco's claims over Western Sahara to be a separatist organization. It began as a movement of students who felt torn between the divergent Spanish and Moroccan influences on the country. The original goal of the Polisario, which was to end Spanish colonialism in the region, was achieved, but their neighbours, Morocco and Mauritania, seized sovereignty of the region, which the Polisario felt was entitled to self determination and eventually independence. The Polisario engaged in guerrilla warfare with the Moroccan and Mauritanian forces. It evacuated the Sahrawi population to the Tindouf refugee camps due to Royal Moroccan Air Force bombing of the refugee camps on Sahrawi land with napalm and white phosphorus. The Polisario Front has called for the self determination of the people of Western Sahara to be decided through a referendum. Although the SADR is not recognized as a state by the UN, the Polisario is considered a direct participant in the conflict and as the legitimate representative of the Sahrawi people, recognized by the United Nations since 1979.]] The Polisario Front argues that Morocco's position is due to economical interests (fishing, phosphate mining, and the potential for oil reserves) and political reasons (stability of the king's position and the governing elite in Morocco, deployment of most of the Moroccan Army in Western Sahara instead of in Morocco). The Polisario Front proclaimed the Sahrawi Arab Democratic Republic in Bir Lehlou (Western Sahara), on 27 February 1976.
Мавритания
Батыс Сахараға қатысты талаптар 1960 жылдан бері көбейіп, Мавритания президенті Моктар Ульд Дадда тарапынан одан әрі күшейтілді. Мавритания Мадрид келісімдеріне қол қоймас бұрын және соңғы испандық әскерлер кеткеннен кейін, 1975 жылдың соңында Мавритания армиясы Батыс Сахараның оңтүстік бөлігіне басып кірді, ал Марокко армиясы солтүстікте де осылай істеді. 1976 жылдың сәуір айында Мавритания мен Марокко елді үш бөлікке бөлді, оның оңтүстік бөлігі Мавританияға бұйырды және ол Тирис әл-Гарбия деп аталды. Мавритания Полисарио жасақтарына қарсы төрт жыл бойы соғыс жүргізіп, Нуакшотқа шабуылдар жасады, Зуэрат кенінің пойызына шабуылдар ұйымдастырды және Оулд Дадданы құлатқан төңкеріс жасады. Мавритания 1979 жылдың жазында Алжир келісіміне Polisario фронтымен қол қойғаннан кейін, Сахара халқының өзін-өзі анықтау құқығын мойындап, Батыс Сахараға кез келген талаптан бас тартып, соңғы рет қайтарылды. Марокко армиясы дереу бұрынғы Мавритания аумағын бақылауға алды. Мавритания 1984 жылдың 27 ақпанында Сахара Араб Демократиялық Республикасын мойындады.
Claims on Western Sahara had proliferated since the 1960s, fuelled by Mauritanian President Moktar Ould Daddah. Before Mauritania signed the Madrid Accords and after the withdrawal of the last Spanish forces, in late 1975, the Mauritanian Army invaded the southern part of Western Sahara, while the Moroccan Army did the same in the north. In April 1976, Mauritania and Morocco partitioned the country into three parts, Mauritania getting the southern one, which was named Tiris al Gharbiyya. Mauritania waged four years of war against Polisario guerrillas, conducting raids on Nouakchott, attacks on the Zouerate mine train and a coup d'état that deposed Ould Daddah. Mauritania finally withdrew in the summer of 1979, after signing the Algiers Agreement with the Polisario Front, recognizing the right of self determination for the Sahrawi people, and renouncing any claims on Western Sahara. The Moroccan Army immediately took control of the former Mauritanian territory. Mauritania recognized the Sahrawi Arab Democratic Republic on 27 February 1984.
Алжир
Алжир 1975 жылдан бері Батыс Сахараның толық тәуелсіздігін қолдап келеді, сол кезде испан әскері мен қоныс аударушылары аймақтан шығарылды. Араб лигасының ішінде осындай позицияны ұстанатын аз ғана елдің бірі – Алжир. Ол "Полисарио фронты" қозғалысына көмек көрсетті. Алжирдің рөлі Полисарио фронтына саяси және әскери қолдау көрсету арқылы белсенді болды. Алжир 1976 жылдың 6 наурызында Сахрави Араб Республикасын мойындады. Батыс Сахараның тәуелсіздік күресіне қатысуы Алжир мен Марокконың дипломатиялық қарым-қатынастарын уақытша тоқтатуға себеп болды, бұл қарым-қатынастар 1988 жылы жаңадан орнатылды.
Algeria has supported the independence of the whole of Western Sahara since 1975, when Spanish forces and settlers withdrew from the area. It is one of the few countries to do so in the Arab League. It has provided aid to the 'Polisario Front'. Algeria's role became indirect, through political and military support for the Polisario Front. Algeria recognized the Sahrawi Arab Democratic Republic on 6 March 1976. Its involvement in Western Sahara independence movement has interrupted the development of Algerian Morocco diplomatic relations, which were restored in 1988.
Біріккен Ұлттар Ұйымы
Батыс Сахара Біріккен Ұлттар Ұйымының өзін-өзі басқаруға жатпайтын аумақтар тізіміне енгізілген. БҰҰ 1988 жылдан бері қақтығысты өздік шешім арқылы реттеуге тырысып келеді. 1988 жылы Марокко Корольдігі мен Полисарио фронты БҰҰ-ның қолдауымен Батыс Сахара халқына тәуелсіздік таңдауға немесе Мароккомен бірігуге мүмкіндік беретін референдум арқылы дауды шешуге келісті. 1991 жылы тараптар келесі жылы референдум өткізу шартымен Елдестіру жоспарына келісім берді, бірақ сайлаушылардың құқықтық мәртебесіне қатысты даулар туындағандықтан дауыс беру өткізілмеді. Келесі жылдары БҰҰ Марокко мен Полисарио фронты арасындағы келіссөздерді жандандыруға ұсыныс жасады, бұл 2007-2008 жылдары Манхасет келіссөздерімен аяқталды. 2020 жылға дейін МИНУРСО мандаты 47 рет ұзартылды және ол елдегі қызметін жалғастыруда, бірақ референдум ұйымдастыру арқылы өзінің міндетін толық орындамады.
Western Sahara is on the United Nations list of non self governing territories. The UN has been involved since 1988 in trying to find a solution to the conflict through self determination. In 1988, the Kingdom of Morocco and the Polisario Front agreed to settle the dispute through a referendum under the auspices of the UN that would allow the people of Western Sahara to choose between independence or integration with Morocco. In 1991, the parties agreed upon the Settlement Plan, contingent on the referendum being held the following year, but due to disputes over voter qualification, the vote was not held. In the following years, the UN argued for negotiations between Morocco and the Polisario Front to resolve the deadlock, culminating in the Manhasset negotiations in 2007–2008. As of 2020, the mandate for MINURSO has been extended 47 times and it maintains its presence in the country, but has yet to fulfill its mission by organizing a referendum.
Басқа мемлекеттердің позициялары
Кейбір мемлекеттер "Сахара халқының өзін-өзі анықтау құқығын" қолдайды, соның ішінде Марокконың егемендігі аясында автономия мүмкіндігі де бар. Кейбір мемлекеттер өз пікірлерін жиі өзгертіп отырады немесе Марокко мен Полисарио майданы/САДР-ға (Мысыр, Италия, Лесото, Ресей, Руанда, Йемен және т.б.) қолдау білдірген жарияламалар жасады. "Өзін-өзі анықтау құқығын" қолдайтын кейбір мемлекеттер қазіргі уақытта Сахрави Араб Демократиялық Республикасын мойындайды. САДР-мен дипломатиялық қатынастарын үзіп немесе оны мойындауын кері алып, Марокконың талаптарын қолдайтынын жариялаған мемлекеттердің бәрі де жоқ. Біріккен Ұлттар Ұйымының мүше мемлекеттерінің басым көпшілігі ешқандай ұстаным білдірген жоқ.
Some states are supportive of the "right of self determination of the Sahrawi people", including the option of autonomy under Moroccan sovereignty. Some states have changed their opinion frequently or have given separate announcements of support for both Morocco and the Polisario Front/SADR (Egypt, Italy, Lesotho, Russia, Rwanda, Yemen, etc.). Some of the states announcing support of the "right of self determination" currently recognize the Sahrawi Arab Democratic Republic. Not all of the states that have terminated diplomatic relations with or withdrawn recognition of the SADR have announced their support for the Moroccan claims. The overwhelming majority of United Nations member states have not announced any position.