Кіріспе

Ерекше жағдайларда екі аяқпен жүруге немесе жүруге қабілетті жануар Факультативті екі аяқты жануар - бұл әдетте төрт аяқпен немесе одан да көп аяқпен жүретін немесе жүретін, бірақ ерекше жағдайларда (факультативті) екі аяқпен жүруге немесе жүруге қабілетті жануар. Ал міндетті екі аяқтылық - бұл екі аяқпен жүру немесе жүгіру қозғалудың негізгі әдісі. Факультативті бипедализм бірнеше шегірткелер отбасыларында және сифакалар, капучин маймылдар, бабуиндар, гиббондар, гориллалар, боноболар және шимпанзелер сияқты приматтардың бірнеше түрлерінде байқалды. Бірнеше динозаврлар мен басқа да тарихқа дейінгі архезаврлар түрлері факультативті екі аяқты, ең бастысы орнитоподтар мен маргиноцефалиандар, кейбір жазылған мысалдары сауроподоморфтар. Фолктивті екі аяқты түрлер екі аяқтылықтың әртүрлі түрлерін қолданады, бұл олардың факультативті екі аяқтылыққа қатысуының әртүрлі себептеріне сәйкес келеді. Приматтарда екі аяқтылық көбінесе азық-түлік жинау және тасымалдаумен байланысты. Қалқалыларда екі аяқты қозғалыс жылдамдық пен энергияны үнемдеудің артықшылығы ма, әлде ол тек қана жылдамдықтың механикасы мен қалқалы массалық орталығының әсерінен басқарыла ма, бұл туралы пікір алысып келеді. Факультативті бипедализм жиі жоғары жылдамдыққа (жазбырлар) және төмен жылдамдыққа (гиббон) бөлінеді, бірақ кейбір түрлерді осы екеуінің біріне оңай жіктеуге болмайды. Факультативті бипедализм, сондай-ақ, тарақандарда және кейбір шөл кеміргіштерде байқалды.

Екі аяқты қозғалыс түрлері

Бипедальді қозғалыс категориясында төрт негізгі техника бар: жүру, жүгіру, секіру және галопинг. Жүру - бұл аяқтардың бір-бірінен біркелкі арақашықтықта жүруі және бір аяғы әрқашан жерде. Орангутан, горилла және гиббондар. Адамдар екі аяқты емес, екі аяқты. және бабуиндар. Стрепсириндердің ішінде сифакаларда кездеседі

Лемурлар

Мадагаскар аралында өсетін сифака (пропитек) - екі аяқтылықтың негізгі үлгілерінің бірі. Ағаштарда қозғалғанда олар тік тұрып, секіріп жүреді. Жер бетінде олар энергияны үнемдеу үшін екі артқы аяғымен жүре алады. Ересектерге қарағанда, жетілмеген бабуиндар екі аяқтырақ жүреді. Бұл екі аяқты ұстанымдар мен қозғалыс сәбилерде жиі болмаса да, оларды ересектерден жетілу деңгейі жағынан айқын ажыратып отырған сияқты. Табиғи жағдайда бабуиндардың қозғалыс қабілеті әр түрлі болады.

Маймылдар

Жабық орман мекендеріндегі маймылдар (ағаштармен қоршалған мекендер) шимпанзелер мен бабуиндарға қарағанда екі аяқты болып саналады, олар тұрып жатқанда да, екі аяқты қозғалғанда да. Гиббондар (Hylobates тұқымдасына жататын) жерде жүргенде екі аяқты, ал басқа жағдайларда төрт аяқты болып жүреді.

Австралопитектер

Қазір жоқ болса да, австралопитектер факультативті бипедализмді көрсетті. Олардың белдік және дене төменгі бөлігі біпедализмді көрсетеді: белдік омыртқалар ішкі жағына қарай қисық, белдік адам тәрізді пішінді, ал аяқтарда жүріп өтуді көрсететін көлденең және бойлық доғалар жақсы дамыған. Алайда, басқа белгілер қозғалыс қабілетінің төмендеуін немесе екі аяқпен жүруден туындаған стресстің артуын көрсетеді. Жазық кең, сондықтан жүру кезінде күштірек күш жұмсау қажет. Аустралопитектердің артқы аяқтары да салмағы мен биіктігіне қарағанда қысқа, бұл да екі аяқпен жүру кезінде энергияны көбірек жұмсайтынын көрсетеді. Бұл бұл түрдің екі аяқты қозғалыспен айналысатынын көрсетеді, бірақ бұрын ойлағаннан гөрі жиірек жасады. Олар екі аяқтылықпен айналысқан кезде, пайдасы оларға жүктелетін ықтимал шығындардан асып түседі. Модельделген кезде, қадамдардың нақты саны мен жылдамдықтың жылдамдығы масса орталығының дәл ауысуына әкеледі, бұл алдыңғы аяқтардың көтерілуіне мүмкіндік береді: тым жылдам және масса орталығы тым артқа жылжиды және кекілек артқы жағынан құлайды, тым баяу және алдыңғы аяқтар ешқашан көтерілмейді. Алайда, бұл модельде, екі аяқты қозғалыс мүмкін болатын жылдамдық диапазонын арттыру үшін, кеміргіштердің алдыңғы аяқтары мен құйрығын пайдалана отырып, қозғалыстарын реттеуі мүмкін екендігі ескерілмейді. Қазақыларда факультативті бипедализмнің артықшылығы әлі де анық емес, жылдамдықты немесе жылдамдықты арттыру мүмкін, ал факультативті бипедализм фенотиптік әртүрлілікті көтермелейді, бұл түрлер әртүрлі нишаларды толтыруға бейімделгенде, бейімделуші сәулеленуге әкелуі мүмкін. Приматтарда екі аяқты қозғалыс бір мезгілде көбірек ресурстарды тасымалдауға мүмкіндік береді, бұл, әсіресе, ресурстар сирек кездесетін болса, артықшылықты береді. Басқа приматтарда әр түрлі ағаш бейімделулері екі аяқтылықтың дамуына әсер еткен болуы мүмкін. Алдыңғы аяқтардың ұзындығы бір-бірінен алыс ағаштарда қозғалғанда артықшылыққа ие.