Кіріспе

Өліп кеткен бауырымен жорғалаушылар класы (306201 млн жыл бұрын) Parareptilia ("жақын жорғалаушылар") - негіздік савропсидтер / жорғалаушылардың жойылған клады немесе клады, әдетте Eureptilia (барлық тірі жорғалаушылар мен құстарды қамтитын топ) бауырымен жорғалаушылардың ағайынды таксоны болып саналады. Парарептильдер алғаш рет карбон кезеңінің соңында пайда болды және перм кезеңінде ең жоғары әртүрлілікке қол жеткізді. Бірнеше экологиялық жаңалықтарды алғаш рет бауырымен жорғалаушылар арасында пара-жүргізушілер жүзеге асырды. Бұларға теңіз экожүйелеріне оралған алғашқы бауырымен жорғалаушылар (мезозаврлар), алғашқы екі аяқты жорғалаушылар (Эудибамус сияқты болозаврлар), есту жүйесі дамыған алғашқы жорғалаушылар (никтеролетеридтер және басқалар) және алғашқы ірі өсімдік жейтін жорғалаушылар (парейзаврлар) жатады. Триас дәуірінде тірі қалған жалғыз парарептильдер - бұл шағын генералистер, бар нәрсені жейтіндер мен өсімдіктер тобы - проколофоноидтар. Проколофоноидтардың ең үлкен туысы - проколофоноидтар триас дәуірінде қайтадан әртараптанған, бірақ кейіннен төмендеп, кезеңнің соңында жойылып кеткен. Көптеген еуроптильдермен салыстырғанда, парарептильдер мойынның артқы жағында мықты, төменгі денелер мен үлкен сызықтық сүйектер сияқты "алғашқы" сипаттамаларды сақтады. Алғашқы еуроптильдерден басқалары диапсидтер болған, олар бас сүйегінің артқы жағында екі ашылумен, парарептильдер, әдетте, уақытша терезелеудің көлемінде консервативті болды. Қазіргі кездегі қолданыста Parareptilia алғаш рет анапсиданың кладистикалық дұрыс баламасы ретінде қолданылды, бұл термин тарихи түрде көздерінің артында тесіктері жоқ қатты бас сүйектері бар жорғалаушыларға қатысты. Көптеген амниоттардың ауыз шетіндегі сүйектер бойымен жүретін кішкентай шұңқырлар қатары бар, бірақ парапластұрттардың тек бірнеше шұңқыры бар, олардың ішінде бір үлкен шұңқыр жоғарғы жақ жақ сүйегінің алдыңғы жағында орналасқан. Жоғарыдан қарағанда, бас сүйектің артқы жиегі тік немесе ортаңғы кең бұрыштамалы. Мезозаврлардың ұзын, жұқа жақ сүйектерінен басқа, көпшілік параптильдер жақ сүйектері қысқа және қалың болған. Жақсылық буыны (төменгі жақсылық) және төрт бұрышты (жоғарғы жақсылық) арқылы қалыптасады. Көптеген бауырымен жорғалаушылардың жауырынды буыны ми қабығының артқы бөлігінен өткеннен кейін бас сүйегінде алға ауысады.

Бас сүйектің соңы

Парапластиндердің дене пішінде кейбір өзгерістер болды, топтың алғашқы мүшелері жалпы алғанда сарқыраған сияқты, жұқа аяқ-қолдары мен ұзын құйрықтары бар. Парарептильдердің ең табысты және әртүрлі топтары - парейзаврлар мен проколофонидтер - құйрықтары қысқа, аяқтары қысқа, денелері үлкен болған. Дене пішіні басқа "котилозаврлармен" бөлінеді, мысалы капторхиндар, диадектоморфтар және сеймуриаморфтар.

Сыныптастыру тарихы

Парарептилия атауын Олсон 1947 жылы басқа рептилиялар немесе Евриптилия ("нағыз рептилиялар") -ға қарама-қарсы палеозойлық жорғалаушылардың жойылған тобына сілтеме жасау үшін қолданды. Олсеннің терминін жалпыға бірдей елемеді, ал кейінірек парарептильдер деп аталатын әртүрлі таксондар бір-бірімен ерекше топтарға жатқызылмады. Көптегендері "котилозаврлар" (көк денелі "примитив" бауырымен жорғалаушылардың немесе төрт аяқты бауырымен жорғалаушылардың қоқыс себеті) немесе "анапсидтер" (заманша терезелері жоқ жорғалаушылар, мысалы қазіргі торналар) болып жіктелді. Парарептилияның қолданылуы кладистік зерттеулер арқылы қайта жаңғырды, бұл қайыңдарға қатысы жоқ деп ойланған дәстүрлі "анапсидтерге" қатысты. Gauthier және басқалар. (1988) көптеген амниоттық таксондардың атауларына алғашқы филогенетикалық анықтамаларды берді және капторхидтер мен қиялы қуыстардың бауырлас топтар екенін, анапсидалар кладын құрайтынын (әдеттегіден әлдеқайда шектеулі жағдайда) дәлелдеді. Анапсидтерге енді кірмейтін әртүрлі ертедегі дайверлік перм және триас жыртқыш жануарларының клады үшін атау табу керек болды. Олсеннің "парарептильдер" термині осы кладқа сілтеме жасау үшін таңдалды, дегенмен олардың талдауындағы тұрақсыздық Гаутьер және басқалар. (1988) Parareptilia-ны ресми таксон ретінде белгілеуге жеткілікті сенімді емес еді. Олардың кладограммасы мынадай: Лаурин және Рейс (1995) рептилиялар парарептилиялар мен эвриптилияларға бөлінетін сәл өзгеше топологияны тапты. Олар тестудиндар (құрттар) Parareptilia мүшелері деп дәлелдеді; шын мәнінде, олар Parareptilia-ны "тестудиндар және диапсидтерге қарағанда оларға жақын барлық амниоттар" деп нақты анықтады. Captorhinidae Eureptilia-ға ауыстырылды, ал Parareptilia-ға Gauthier және басқалар атаған көптеген таксондармен қатар, қиялы бар. (1988) деп атады. Бір үлкен ерекшелік болды: мезозаврлар екі топтан да тыс орналастырылды, өйткені олар тәж тобының бауырлас таксоны болды. Мезозаврлар әлі де савропсидтер деп саналды, өйткені олар синапсидтерге қарағанда бауырымен жорғалаушыларға жақын болды. "Анапсида" дәстүрлі тобы парафилетикалық жиын ретінде қабылданбады. Лаурин мен Рейздің (1995) кладограммасы төменде келтірілген: Керісінше, Оливье Риппель мен Майкл деБраганың 1990-жылдардың ортасынан аяғына дейінгі бірнеше зерттеулері, шұңқырлар шын мәнінде сароптиригиялықтарға қатысты лепидозавроморф диапсидтер болған деп дәлелдеді. Қалқандардың диапсидтік туыстығы молекулалық филогенездермен расталған. Бірінші геномдық филогенетикалық талдауды Ван және басқалар аяқтады. (2013 ж.) Chelonia mydas және Pelodiscus sinensis геномдарының жобаларын пайдалана отырып, команда өздерінің талдауларында қазіргі уақыттағы ең үлкен әтеш деректерін пайдаланды және әтештер крокодильдер мен құстардың (Архозаурия) бауырлас тобы болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Диапсидтердегі бұл орналасу, қиялы қуыстардың анапсидтік бас сүйегі бар болғандықтан, қиялы қуысының тұқымы диапсидтік бас сүйегінің ерекшеліктерін жоғалтты деп болжайды. Бұл Parareptilia-ны тұқымдас бақалардың құрт-құйрық ерекшеліктеріне ұқсас бас сүйегі ерекшеліктері бар жойылып кеткен топқа айналдырмақ. Қайыңдар парарептильдерден тыс орналастырылған, Цуджи мен Мюллер (2009) Parareptilia-ны "Milleretta rubidgei және Procolophon trigoniceps бар, бірақ Captorhinus aguti емес ең көп қамтылатын клад" деп қайта анықтады. Төмендегі кладограмма Ли және басқалардың талдауын қамтиды. (2018 ж.) 2020 жылы Дэвид П. Форд пен Роджер Б. Дж. Бенсонның зерттеуі бойынша Парарептилия диапсиданың ішінде Неодиапсиданың бауырлас тобы ретінде орналасқан, ал Неодиапсида мен Парарептилияны қамтитын кладты Неорептилия деп атаған, бұл парарептильдердің ата-бабалары диапсидтер болғандығын көрсетеді. Бұл мезозаврларды алып тастады, олар савропсидтер арасында базальдық болып табылды.

Эволюциялық тарих

Ең көне белгілі парарептильдер - Болозавр Эрпетоникс және аклисторинді Карбонодрако Солтүстік Американың Карбон дәуірінің соңғы кезеңінен (Московский Гжелиан), бұл жалғыз белгілі Карбон дәуіріндегі парарептильдерді білдіреді, бұл топтың бастапқы әртараптануы Карбон дәуірінің соңында орын алғанын көрсетеді. Ерте Перм дәуірінде көптеген парарептильдер туысы пайда болды және топ космополиттік таралымына жетті. Парарептилдердің әртүрлілігі Перм дәуірінің соңына қарай азайды, ал соңғы Перм дәуірінде алғаш пайда болған проколофоноидтар Перм дәуірінің триас дәуіріндегі құрып кету оқиғасынан аман қалған парарептилдердің жалғыз тобы болды. Проколофонидтердің әртүрлілігі Орта триас кезеңінен бастап күрт төмендеді, ал топ Триас кезеңінің соңына қарай жойылып кетті.