Кіріспе

Көтерме сыйлық конкурсы (IPC) - әдетте инженерлік жетістіктерге қол жеткізгендерге ақшалай сыйлық беретін байқау. IPC әдетте адамның мүмкіндіктерін кеңейту үшін жасалады. Ең танымал IPC-ге Longitude сыйлығы (17141765), Orteig сыйлығы (19191927) және Challenge Works және X Prize Foundation сияқты кәсіпорындардан берілетін сыйлықтар жатады. IPC-лер Нобель сыйлығы сияқты мойындау сыйлықтарынан ерекшеленеді, өйткені IPC-лер сыйлықты жеңу үшін қандай жетістікке жету керектігі туралы перспективалық анықтаған критерийлерге ие, ал мойындау сыйлықтары жетістіктің пайдалы әсерлеріне негізделуі мүмкін.

Тарих

Тарих бойына, сол кездегі өнердің деңгейін көтеруге арналған IPC-тер сәтті пайдаланылған жағдайлар болды. Ұзындығы бойынша сыйлық - кеме ұзындығын нақты анықтаудың қарапайым және практикалық әдісі үшін британ үкіметі ұсынған сыйлық. 1714 жылы Парламент актісі (борыштық туралы заң) арқылы құрылған сыйлықты Борыштық кеңесі басқаратын. Тағы бір мысал Наполеон соғыстарының алғашқы жылдары болды. Франция үкіметі азық-түлікті сақтаудың арзан әрі тиімді әдісін ойлап тапқан адамға 12000 франк ақшалай сыйлық ұсынды. Сол кездегі үлкен әскерлер сапалы азық-түлікпен үнемі қамтамасыз етілуді талап етті. Азық-түліктің шектеулі болуы әскери науқандарды жазғы және күзгі айларға шектейтін факторлардың бірі болды. 1809 жылы француз кондитері және сыра өндірушісі Николя Апперт ыдыста пісірілген тағамның тұмшасы ақталмаса, бұзылатынын байқады және шыны ыдыстарға тамақты тұмшалау әдісін жасады. Ол кезде оның бұзылуының себебі белгісіз еді, өйткені Луи Пастер микробалардың тағамның бұзылуындағы рөлін дәлелдегенге дейін тағы 50 жыл өтті. Тағы бір мысал - Ортейг сыйлығы, ол 1919 жылы 19 мамырда Нью-Йорк қонақ үйінің иесі Реймонд Ортейг Нью-Йорк қаласынан Парижге немесе керісінше тоқтамай ұшатын алғашқы одақтас авиаторларға ұсынған 25 000 доллар сыйлық. Бес жыл бойы ұсынылып, ешқандай бәсекелестерді тартпады. 1924 жылы авиациялық технологияның дамып, көптеген бәсекелестердің жүлдеге ие болуына мүмкіндік туғанда, Ортейг бұл ұсынысты тағы бес жылға жаңартты. Бірнеше танымал авиаторлар Нью-Йорк пен Париж арасындағы ұшуға сәтсіз ұшты, бірақ салыстырмалы түрде танымал емес америкалық Чарльз Линдберг 1927 жылы өзінің Spirit of St. Louis ұшағымен жүлдені жеңіп алды. IPC-тің жетекші ұйымдарының бірі - Challenge Works. Nesta (қайырымдылық) ұйымынан шыққан бұл әлеуметтік кәсіпорын әлемдегі ең үлкен проблемаларға инновациялық шешімдер табу үшін IPC немесе "Challenge Prizes" бағдарламасын қолданады. Олардың жұмысына Longitude сыйлықтарының жалғасуы кіреді, мысалы, Longitude Dementia сыйлығы, ол жасанды интеллект пен басқа да жаңа технологиялар арқылы деменциямен ауыратын адамдарға олардың симптомдарын басқаруға және өз бетінше өмір сүруге көмектесуге тырысады. Олардың әлеуметтік инновациялардағы жұмысы 4 негізгі тірекке негізделген: Климатқа қарсы әрекет, Жаһандық денсаулық, Жағдайға төзімді қоғам және Технологиялық шекаралар. Олар бірқатар ынталандыру сыйлықтарын ұйымдастырып, жаңа инновациялар оң әсерін тигізуі мүмкін салаларда зерттеу жұмыстарын жалғастыруда. IPC-ті дамытып, басқаратын тағы бір ұйым - X PRIZE Foundation. Оның миссиясы - ынталандырылған бәсекелестік арқылы "адамзаттың игілігі үшін түбегейлі жаңалықтарды" жасау. Ол жоғары деңгейдегі байқауларды ұйымдастырады, олар жеке тұлғаларды, компаниялар мен ұйымдарды барлық салалар бойынша инновациялық идеялар мен технологияларды дамытуға ынталандырады, бұл адамзат прогресін шектейтін үлкен қиындықтарды шешуге көмектеседі. X PRIZE-дің ең танымал түрі 2004 жылы берілген ғарыш кемелерін әзірлеуге қатысты Ansari X PRIZE болды. Бұл сыйлық ғарыш кеңістігін зерттеуге арналған технологияларды зерттеу мен дамытуға ықпал етуді көздеді. Шынында да, X сыйлығы басқа "хаты" аталатын ынталандыру сыйлықтары байқауларына, мысалы H сыйлығы, N сыйлығы және т.б. 2006 жылы 250 миль/сағ машина сияқты автомобиль саласындағы жетістіктерге арналған сыйлықтарға көп қызығушылық болды. Еуропада әлеуметтік проблемаларға әсер ететін шешімдер үшін "Longitude Prize" дәстүріне сәйкес сын-қатерлік сыйлықтар қайта пайда болды. Лондонға орналасқан Nesta Challenges компаниясы, мысалы, әлеуметтік оқшаулануды азайтатын немесе жаңартылатын энергия генераторларын желіден тыс босқындар мен қайта оралғандарға қолжетімді ететін инновацияларға сыйлықтар береді.

Экономика

Осы тақырыпқа арналған кейбір әдебиеттерде жақсы жобаланған ИПК-лар сыйлықтың номиналды құнынан 10-20 есе көп экономикалық белсенділікті жинауға мүмкіндік беретіндігі айтылған.

Мемлекеттік саясат

Индукциялық сыйлықтардың инновацияны ынталандыру және түрлі техникалық және әлеуметтік мәселелерді шешу үшін ұзақ уақыттан бері қолданылып келе жатқан саяси құралы бар. Бұл сыйлықтар ақшалай немесе ақшалай емес сыйақы түрінде өтемақы сыйлығын ұсынады және кіру үшін төмен кедергілер бар шешімдерді әзірлеуге әртүрлі қатысушылар топтарын тартуға бағытталған. Бастауыш мақсаттары ынталандыру сыйлықтары зерттеу жұмыстарын бағыттау және қажетті технологияларды құруға ынталандыру болып табылады. Соңғы жылдары ұлттық және өңірлік саясаткерлер инновацияларды ынталандыру үшін ынталандыру сыйлықтарын көбірек қолданады. Бұл сыйлықтар әртүрлі аумақтық деңгейде жүзеге асырылуы мүмкін, мысалы, H2020 сыйлықтарымен ұлттық деңгейден жоғары, ұлттық деңгейдегі сын-қатерлер. немесе жергілікті әкімдіктермен, мысалы, Тампередегі хакатон арқылы. Бастамалық сыйлықтар саясаттың икемділігін және аймақтық саясатты қалыптастырушыларға бағыттылық, заңдылық және жауапкершілікке байланысты әлеуметтік мәселелерді шешуге мүмкіндік беретін талапқа сай емес тәсілмен қамтамасыз етеді. Жалпы алғанда, ынталандыру сыйлықтары қоғамның түрлі қиындықтарын шешу үшін тиімді саяси құрал бола алады.