Кіріспе
Әзірбайжанның табиғи газ кен орны Шах Дениз газ кен орны - Әзірбайжандағы ең ірі табиғи газ кен орны. Бұл су қоймасы Оңтүстік Каспий теңізінде, Әзірбайжан жағалауында, Бакудің оңтүстік-шығысында, тереңдігі шамамен 140 шаршы шақырымнан астам жерді алып жатыр. Бұл - Еуропа Одағына мүше елдерге қосымша және баламалы табиғи газ көлемін жеткізуге бағытталған Оңтүстік газ дәлізінің негізін қалаушы буыны.
Shah Deniz gas field is the largest natural gas field in Azerbaijan. It is situated in the South Caspian Sea, off the coast of Azerbaijan, approximately southeast of Baku, at a depth of The field covers approximately Stretching out over 140 square kilometres, the reservoir is similar in size and shape to Manhattan Island. It is considered to be a founding link for the Southern Gas Corridor, aiming to bring additional and alternative natural gas volumes to EU member countries.
Тарих
1996 жылы 4 маусымда SOCAR мен шетелдік мұнай компаниялары арасында "Шах Дениз аймағын барлау, дамыту және өндіруді бөлу туралы келісімге" қол қойылды. Әзірбайжан Парламенті 1996 жылдың 4 қазанында "Жетістіру, дамыту және өндірісті бөлу (ЖЖББ) " құжатын бекітті. Шах Дениз газ және конденсат кен орны 1999 жылы ашылған. 2001 жылдың 12 наурызында Анкарада Президент Сезер мен Президент Гейдер Алиевтің қатысуымен Әзірбайжан мен Түркия делегаттары үкіметаралық келісімге және Сатып алу мен Сату туралы келісімге қол қойды. "Үкіметаралық" келісімге және табиғи газды тасымалдау мен сату туралы тиісті келісімдерге Әзірбайжан мен Грузия делегаттары 2001 жылы 29 қыркүйекте Президент Шеварднадзе мен Президент Алиевтің қатысуымен қол қойды. Шах Дениздің бірінші кезеңінің құрылысы бойынша кейбір келісімшарттар 2003 жылдың 5 маусымында жасалды, ал Шах Дениздің құрылыс жұмыстары сол жылдың 3 қарашасында Сангачал терминалында басталды. Әзірбайжанда Оңтүстік Кавказ құбыр жолының құрылыс жұмыстары 2004 жылдың 14 қазанында басталды.
Акционерлер
Шах Дениз кен орнын BP компаниясы басқарады, оның үлесі 29,99%. Сондай-ақ, Lukoil (19,99%), TPAO (19,00%), SOCAR (14,35%), NIOC (10,00%) және Оңтүстік газ дәлізінің жоғары ағысы (6,67%). Eni өзінің 5% үлесін 2004 жылдың маусым айында LUKOIL-ке сатты. Кейінгі сатылымдар FID (Соңғы инвестициялық шешім) алдындағы 2013 жылдың желтоқсанында Statoil компаниясының акцияларының 10% -ын BP және SOCAR компаниясына сатуға қатысты, олар оларды 3,3% және 6,7% -ға бөлісті. Сонымен қатар Total SA компаниясы 2014 жылдың мамырында өзінің 10% үлесін түрік TPAO компаниясына сатып жіберді.
In October 2014, Statoil sold its remaining 15.5% stake in the project to Petronas for a fee of $2.25 billion.
Резервтер
Шах Дениз қоры 50-100 млрд текше метр газға тең мұнайға тең деп бағаланады. 2005 жылдың соңында газ өндіру шамамен 7 млрд текше метрге жетіп, орташа есеппен тәулігіне Шах Дениз кен орнында 400 миллион текше метрден астам газ конденсаты бар.
Құбыр желісі
2006 жылдың соңында іске қосылған Оңтүстік Кавказ құбыр жолы Каспий теңізінің Әзірбайжан секторындағы Шах Дениз кен орнындағы газды Грузия арқылы Түркияға тасымалдайды. Алынған конденсат АЦГ кен орнындағы мұнаймен араластырылады және Грузия арқылы Түркияға Баку-Тбилиси-Джейхан құбыр жолы арқылы тасымалданады.
Соңғы өзгерістер
Шах Дениз схемасы 2006 жылдың желтоқсан айының соңында, күтілгеннен үш ай кешіктіріліп, газ өндіруді бастады және 2007 жылдың қаңтарында қысқа уақытқа жабылуға мәжбүр болды. Әзірбайжан кен орнының өндірісін қайта бастағанын жариялады, бірақ техникалық себептермен бірнеше аптаға тоқтатылғанын мойындады. Аэропорттың жабылуы Грузияны Ресейден нарықтық бағамен газ сатып алуға мәжбүр етті. Грузия Шах Денизден өндіріс алу арқылы Ресейден энергия және саяси тәуелділігін азайтуға мүмкіндік береді деп үміттеніп отыр. 2007 жылдың шілдесіне қарай Сангачал терминалында орналасқан Шах Дениз газ зауыты толықтай іске қосылды, Шах Дениздің барлық сатып алушылары газ алды.