Кіріспе

Ағылшын комедиан және әнші (1927–2018)

Сэр Кеннет Артур Додд (8 қараша 1927 – 11 наурыз 2018) – ағылшын комедиан, әнші және кейде актер. Ол «соңғы ұлы мюзик-холл әртісі» деп сипатталды және негізінен тікелей стендап өнерлерімен танымал болды. Ливерпульдегі Кнотти Эштің өмір бойы тұрғыны Доддтың әртіс ретінде мансабы 1950-ші жылдардың ортасында басталды. Оның өнерлерінде көбінесе абсурд әзілдердің жылдам және үздірілмей жеткізілуі болды, ал қойылымдары бірнеше сағатқа созылып, көбінесе түнгі жарықтан кейін де жалғасты. Оның сөздік және физикалық комедиясын қызыл, ақ және көк түсті «қытықтайтын таяқ» аксессуарымен толықтырды және оның ерекше сәлемі – «Қаншалықты қуанғанымды айта алмаймын!» деген сөздермен басталатын. Ол комедияны әндермен, сондай-ақ өзінің арнайы өнері – қуыршақтармен сөйлеумен үйлестірді. 1960-шы жылдары ол негізінен баллада орындаушысы ретінде бірнеше хит-синглдарға ие болды және кейде драмалық рөлдерде де көрінді. Ол радио мен теледидарда өнер көрсетіп, Дидди Мен кейіпкерлерін танымал етті. Додд 2017 жылғы Жаңа жылдық құрметте ойын-сауық және қайырымдылыққа қосқан үлесі үшін рыцарь атағын алды. Оның сахналық мансабы 60 жылдан астам уақытқа созылды және ол 2017 жылдың соңына дейін өнер көрсетуді жалғастырды. Ол 2018 жылдың 11 наурызында 90 жасында дүние салды.

Ерте өмір

Кеннет Артур Дод 1927 жылғы 8 қарашада Ливерпуль қаласының маңындағы Нотти Эш қаласындағы бұрынғы шаруашылықта Артур Дод пен Сараның (құрметті аты Грей) отбасында дүниеге келді. Оның ағасы Уильям, кіші қарындасы Джун болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол мектебімен бірге Шрусбериге эвакуацияланды, онда ол Priory Grammar School for Boys мектебінде оқыды. Сонымен қатар, ол Бетус-и-Коидқа жақын орналасқан Пенмачно ауылына эвакуацияланды, онда жергілікті ауылдық мектепте оқып, валлий тілін үйренді. Ол Ливерпульдегі Чайлдволл қаласындағы Холт жоғары мектебінде оқыды, бірақ 14 жасында әкесінің көмір сату бизнесіне жұмыс істеу үшін мектепті тастап кетті. Осы шақта ол комиксте көрген жарнамадан кейін шоу-бизнеске қызығушылық танытты: «Мұғалімдеріңізді жаңылыстырып, достарыңызды таң қалдырыңыз – 6 пеннилік марка жіберіңіз және қуыршақ сөйлеуші болыңыз!» деп жазылған және кітапты сұрап жіберді. Ұзақ өтпей, әкесі оған қуыршақ сөйлеушінің қуыршағын сатып алып берді, ол оны Чарли Браун деп атады. Ол жергілікті жетімдер үйінде ойын-сауық көрсетуден бастады, содан кейін түрлі жергілікті қоғамдық шараларға қатысты. Оның ерекше тіс тіркемесі мектептегі достарының оны көзін жұмып велосипед тебуге шақырғаннан кейін болған велосипед апатының салдарынан пайда болды. 18 жасқа келгенде ол саяхаттап сатушы болып жұмыс істеді және кешкі уақытта комедиялық клубтарға бару үшін жұмыс көлігін пайдаланды. Ол 26 жасында, 1954 жылдың қыркүйегінде Нотингем империясында профессор Яффл Чаклбэтти, опералық тенор және шұжық байлаушы ретінде кәсіби шоу-бизнестегі дебютін жасағанда үлкен жетістікке жеткенін айтты. Кейін ол: «Жақсысы, олар мені ысылдатып жібермеді» деді. Ол Ұлыбритания бойынша түрлі театрларда гастрольдік сапарлар жасады, ал 1955 жылы ол Блэкпулда өнер көрсетті, келесі жылы ол «Let's Have Fun» атты қойылымда ойнады. Орталық пирстегі оның өнері Джимми Джеймс және компаниясымен комедиялық ревюдің бір бөлігі болды. Сол қойылымда Джимми Клитроу мен Рой Касл да болды. Додд 1958 жылы Блэкпулда алғаш рет бас рөлде өнер көрсетті.

Комедиялық

Доддты "соңғы ұлы музыкалық театр әртісі" деп сипаттады. Оның стендап комедиясы шапшаң және біржолғы әзілдерді жылдам жеткізуге негізделген. Оның айтуынша, оның комедиялық ықпалына Артур Аски, Робб Уилтон, Томми Хэндли және Брайтондық "әзілкеш" Макс Миллер сияқты ливерпульдік басқа комедияшылар да кірген. 2002 жылы радио сұхбатында ол Хулм ипподромында тікелей эфирде жазылған радиошоуда (мүмкін, "Шоу жалғасады", 1955) Макс Миллермен кездесуге қатты қуанғанын еске алды: "Мен бір кезде Макс Миллермен бірге радиошоуда болғанмын, 'нағыз' Макс Миллер, комедияшылардың барлығының әкесі, сол шоуда еді және мен Макс Миллермен бірге болдым. Ол өте жақсы адам еді. Керемет шақтар болды, Хулм ипподромында."

Ол комедиясын кейде шуақты және көңілді әндермен, керемет лириктік-баритон дауысымен және өзінің ерекше шеберлігі – іштен сөйлеумен үйлестірді. Оның сахналық қойылымының бір бөлігі "Diddy Men" ("diddy" – ливерпульдік сленгте "кішкентай" деген мағынаны білдіреді) болды. Бастапқыда Доддтың қиялынан туған көрінбейтін әзіл ретінде пайда болған олар кейін сахнада пайда бола бастады, көбінесе балалар немесе қуыршақтар ойнады. Додд көбінесе жеке комедияшы ретінде жұмыс істеді, соның ішінде бірнеше аттас теле- және радиошоуларда өнер көрсетті және BBC телеарнасының музыкалық театрды жаңғырту шоуында, "The Good Old Days" бірнеше рет пайда болды. Ол адамдарды күлдіруді ұнатса да, комедия мен тарихты зерттеуге бейімді, Зигмунд Фрейд пен Анри Бергсонның юмор талдауына қызығушылық танытты. Ол кейде драмалық рөлдерде де ойнады, мысалы, 1971 жылы Ливерпульдегі сахнада Уильям Шекспирдің "Он екінші түнінде" Малволио рөлінде; 1987 жылы "Доктор Ху" оқиғасы "Дельта және Баннермендер" фильмінде "Төл төлеуші" рөлінде теледидарда; 1996 жылы Кеннет Брананың Шекспирдің "Гамлеті" фильміндегі Йорик (есте сақтау үшін көрсетілген көріністе); және 1999 жылы "Алиса ғажайыптар елінде" телефильміндегі Мысық мырза рөлінде. Додд өте ұзақ қойылымдарымен танымал болды, ал 1960 жылдары ол әлемдегі ең ұзақ әзіл айту сеансы үшін Гиннестің рекордтар кітабына енді: үш жарым сағат ішінде 1500 әзіл (минутына 7,14 әзіл), Ливерпульдегі Корольдік сот театрында, көрермендер кезекпен шоуға кірді. Додд көптеген Корольдік салтанатты кештеріне қатысты. Соңғысы 2006 жылы Лондон Колизейінде Принц Чарльз бен оның әйелі Камилланың алдында болды. Додд өзінің кәсіби өмірі бойы жиі гастрольдік сапарлар жасады, сексен жасқа дейін ұзақ шоулар қойды, олар көбінесе түн ортасынан кейін аяқталды. Соңғы жылы ол Ұлыбритания бойынша комедиялық, музыкалық және эстрадалық шоуларымен кеңінен гастрольде болды. Оның соңғы қойылымы 2017 жылдың 28 желтоқсанында Ливерпульдегі Эхо Аренада өтті. Ол өзінің табысының құпиясы – "Мен не істейтінімді жақсы көремін" деген сөздерде екенін айтты.

Музыка

Додттың көптеген хит-жазбалары болды, ол Ұлыбританияның Топ 40 тізімінде 18 рет тіркелді, оның ішінде оның алғашқы синглы "Love Is Like a Violin" (1960), Алекс Уортонның Decca Records-те шығарған туындысы, ол Ұлыбританияда 8-орында болды. Ол 1964 жылы Билл Андерсонның "Happiness" әнінің нұсқасын жариялады, ол Додттың визиттік карточкасына айналды. Додттың Columbia лейбліндегі "Tears" әнінің жазбасы 1965 жылы бес апта бойы Ұлыбританияның синглдар тізімінде бірінші орынды иеленді, сол жылы Ұлыбританиядағы ең ірі хитке айналып, тек Ұлыбританияда ғана миллионнан астам дана сатылды. Бұл ән 1960 жылдары Ұлыбританияда ең көп сатылған әндердің үшіншісі болып табылады; сол кезде ол Ұлыбританиядағы жеке орындаушының ең көп сатылған синглі болды және бүгінгі күнге дейін барлық уақыттағы ең көп сатылған синглдердің бірі болып қала береді. Додд әнді 1976 жылғы 31 желтоқсанда BBC One телеарнасындағы "Музыка мерекесі" бағдарламасында орындауға шақырылды, бұл королеваның Ұлыбритания тағына отырғаннан кейінгі алғашқы 25 жылдығындағы маңызды поп-музыкалық жетістіктерді тойлауға арналған шара болды. Додттың тағы екі әні Ұлыбританияның топ-10 тізіміне енді: Ренато Ангиолинидің Морт Шуманның сөздерімен жазған "The River (Le Colline Sono In Fiore)" (1965 жылы 3-орын); және Норман Ньюэлл мен Том Спрингфилд жазған "Promises" (1966 жылы 6-орын). 1960 жылдары Ұлыбританияда оның даңқы соншалықты зор болды, ол Битлзбен бәсекелесіп, елдің әр үйінде танымал болды, ал оның жазбалары бүкіл әлемде миллиондаған дана сатылды. 2021 жылы Кен Додттың "Love is Like a Violin" әні Уолт Диснейдің "Круэлла" фильмінде пайда болды.

Салық төлеуден жалтару туралы сот ісі

1989 жылы Додтқа салықтан қашуға талпыныс жасағаны үшін айып тағылды. Одан кейін өткен сот процесінде, прокурор Брайан Левесон QC басқарған іс бірнеше құпияны ашты. Оның сахналық қойылымында ойнаған "Дидди Мэн" кейіпкерлерін көбінесе сахналық мектептерден шақырылған жергілікті балалар сомдаған, және оларға ешқашан жалақы төленбегені анықталды. Доддтың банк шотында өте аз ақша болғаны белгілі болды, оның 336 000 фунт стерлинг (1989 жылғы 336 000 фунт стерлинг қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) шатырындағы чемодандарда сақталған. Сотта судья "Чемоданда 100 000 фунт стерлингтің сезімі қандай?" деп сұрағанда, Додд: "Бұл банкноттар өте жеңіл, мырза" деп жауап берді. Ол сондай-ақ: "Мен қиындық танушы емеспін, бірақ мен ақшадан, оны иеленуден, оның жоқтығынан қорқамын" деді және ақшаны "басқа ештеңем болмағандықтан ғана маңызды" деп сипаттады. Ол Доддты "өмір бойы ерекшеліктерімен белгіленген қиялшыл" деп сипаттады. Додд сонымен қатар табыс салығы енгізілген кезде ол әр 1 фунт стерлинг табысқа 2 пенс болғанын әзілдеп айтты, содан кейін "Мен әлі де солай ойладым!" деді.

Құрметтер

Ол 1982 жылы шоу-бизнес және қайырымдылық қызметі үшін Британ империясы орденінің офицері (OBE) болып тағайындалды, ал ойын-сауық және қайырымдылық қызметі үшін 2017 жылы Жаңа жылдық құрметпен наградаланды. Марапатты ресми түрде 2017 жылдың 2 наурызында Букингем сарайында өткен салтанатты шарада Кембридж герцогы, принц Уильям табыстады. 1993 жылы Додд «Ең үздік эстрадалық артист» жүлдесін жеңіп алды және ITV-дің Британдық комедиялық жүлделерінде өмірлік жетістіктері үшін сыйлық алды. 1994 жылы Додд «Кен Доддпен бірге аудитория» атты телеарналық арнайы бағдарламаға қатысты. Бағдарлама сәтті аяқталды және оны жас көрермендерге таныстырды. 2001 жылы ол Ливерпуль қаласының құрметті азаматы атанды. 2005 жылы комедия актерлері мен комедиялық сарапшылардың «Комедия актерлерінің комедиясы» деп танылу үшін өткізген сауалнамасында Додд «барлық уақыттағы 50 үздік комедиялық өнер иесінің» қатарына енді, ол 36-орынды иеленді. 1997 жылы Ливерпуль Джон Мурс университетінің құрметті профессоры болды. Доддтың өзінің «Қылық таяғымен» белгілі суреті салынған мүсіні 2009 жылдың маусым айында Ливерпуль Лайм-стрит теміржол стансасында ашылды. 2017 жылы жөндеу жұмыстарына байланысты уақытша алынып тасталды. Додд шоу-бизнеске қатысты эксклюзивті ұйым, Сулы егеуқырлардың Ұлы орденіне қабылданды. 2009 жылы Честер соборында өткен бітіру салтанатында Додд Честер университетінің әдебиет докторының құрметті дәрежесін алды. 2010 жылы Ливерпуль Хоуп университетінің негізін құру күнін мерекелеу кезінде оған әдебиет докторы дәрежесі берілді. 2016 жылы Додд комедия әлеміне жасаған өмірлік үлесі үшін Aardman Slapstick Comedy Legend Award сыйлығымен марапатталды. Ол бұл сыйлықты Бристольде өткен Slapstick фестивалі аясында алды.

Жеке өмір

Доддтың әйелдермен қарым-қатынасы ондаған жылдар бойы жалғасты; Доддтың өмірбаяны Стивен Гриффин былай деп жазды: "Әдеттегідей, гүлденген романтикаға қарамастан, неке туралы әңгіме болмады. Ол неке қарым-қатынаста жайбасарлыққа алып келуі мүмкін деп ойлады және кейбір жұптардың күш салуын тоқтатуына себеп болуы мүмкін еді". 1955 жылы Додд Анита Бутинмен 22 жылдық қарым-қатынас орнатты; олар оның 1977 жылы 45 жасында ми ісігінен қайтыс болған кезде никелесуге дайын тұрған еді. Оның қайтысынан кейін көп ұзамай, Додд 1978 жылдан өліміне дейін Энн Джонспен қарым-қатынас бастады. Олар алғаш рет 1961 жылы Джонс Манчестер опера үйіндегі Кен Доддтың Рождестволық шоуында қатысқанда кездесті. Додд Джонсқа 2018 жылдың 9 наурызында, қайтыс болғанға екі күн бұрын үйленді. Додд Консервативтік партияны қолдады және 1979 жылғы жалпы сайлауда Маргарет Тэтчер үшін үгіт жүргізді. Додд өміріндегі ең үлкен өкініші баласы болмағаны екенін айтты. Ол мен Энн Джонс табиғи жолмен бала көтере алмады деген кең тараған мәлімдеме болды. 1989 жылғы сот процесінде оның жеке өміріне қатысты ақпараттар БАҚ-та жарияланды, оның ішінде ол және Энн отбасы құру үшін бірнеше рет сәтсіз IVF емделулерін өткені белгілі болды. 2001 жылдың қазанында, Рут Тагг Додд пен Джонсқа қорқыту хаттары мен өлген егеуқұйрық жіберіп, оларды мазалады. Ол сондай-ақ оның көптеген тікелей эфирдегі қойылымдарының алдыңғы қатарында пайда болды. Ол сонымен қатар олардың үйін өртеп жіберуге тырысты, хат жәшігінен өртке оранған маталарды итеріп, еденге 11 000 фунт стерлинг сомасында зиян келтірді. 2003 жылы Престон тақырыпты сотында Тагг мазалау және өрт сөндіруде кінәлі деп мойындады.

Өлім және құрмет көрсету

Додт 2018 жылдың 11 наурызында 90 жасында Knotty Ash-тегі үйінде қайтыс болды. Ол туып өскен үйінде, алты апта бойы кеуде инфекциясымен ауруханада жатқаннан кейін дүние салды. 2017 жылдың соңына дейін әртүрлі сахналық шоуларымен гастрольдік сапарларда болды. Сансыз жұлдыздар құрмет көрсетті, олардың ішінде туған қаласы Ливерпульдің өкілі Пол Маккартни де бар. 28 наурызда Ливерпуль епископы Пол Бейз басқарған жерлеу рәсіміне мыңдаған жанкүйерлер қосылды. Кортеж оның Knotty Ash-тегі үйінен Ливерпуль соборына дейін өтті. Бұл шараға актерлер Рикки Томлинсон, Стефани Коул және Мириам Марголиес, комиктер Джимми Тарбак, Стэн Бордман, Рой Чабби Браун және Джимми Крикет, сондай-ақ теледидар продюсері Майкл Грейд қатысты. Құрмет көрсеткеннен кейін Додтты Ливерпульдегі Аллертон зиратында, ата-анасының қасында жекелеген жерлеу рәсімімен жерледі. Оның есімін сақтау үшін Ливерпульдің әртүрлі ескерткіштеріне қызықтыру таяқтары қойылды. Ливерпуль қалалық әкімшілігінде, Сент-Джордж залында, Кунард ғимаратында және Ливерпуль орталық кітапханасында құрмет білдіру үшін тулар төмен түсірілді. Театр сыншысы Майкл Ковени "The Stage" басылымындағы мақаласында: "Кен Додд – мен сахнада көрген ең ұлы орындаушы болды" деді. 2018 жылдың желтоқсанында BBC телеарнасы көрсеткен "How Tickled We Were" атты ретроспективті фильмде комиктің биографы Майкл Биллингтон Додтты Лорд Оливьемен бірге "өмір бойы британдық сахнаның екі генийі" деп атады. Сол бағдарламада, ливерпульдік комик Джимми Тарбак Додтты "ел көрген ең ұлы сахналық комик" деп мәлімдеді. 2020 жылдың қазан айында Додттың қабір тасы граффитимен бүлдірілді. 2022 жылдың қыркүйегінде Леди Додт күйеуінің естелігі үшін Олд-Суандағы Сент-Энн шіркеуіне әйнек суреттерін (витраждарды) сыйлады.