Кіріспе

Нысанның пішіні шеңберге қаншалықты жақын екендігін өлшеу Дөңгелектілік - бұл нысанның пішіні математикалық жағынан кемелді шеңберге қаншалықты жақын екендігін өлшеу. Дөңгелектік екі өлшемде қолданылады, мысалы, ось немесе подшипниктің цилиндрлік ролигі сияқты цилиндрлік нысанның бойымен қима шеңберлері. Геометриялық өлшемдер мен толеранттылық кезінде цилиндрдің бақылауы оның бойлық оське адалдығын да қамти алады, цилиндрлік. Үш өлшемдегі дөңгелектіліктің (яғни сфералар үшін) аналогы - сфералық. Дөңгелектілік оның жиектері мен бұрыштарының анықтамасынан гөрі пішіннің жалпы ерекшеліктерімен немесе өндірілген нысанның бетінің дөрекілігімен анықталады. Егер оның эксцентрициті үлкен болса, тегіс эллипс төмен дөңгелектілікке ие болуы мүмкін. Тәртіптік көпбұрыштардың жиектері әлі де өткір болса да, олардың дөңгелектілігі жақтары санының өсуімен артады. Геологияда және шөгінділерді зерттеуде (үш өлшемді бөлшектер ең маңызды болып табылады) дөңгелектілік беткі шетікті өлшеу болып саналады және жалпы пішін шаршаулықпен сипатталады.

Қарапайым анықтамалар

ISO-ның дөңгелектілік туралы анықтамасы - жазылған және шектелген шеңберлердің радиустарының арақатынасы, яғни шеңбердің ішке сыюға және пішінді қоршауға жеткілікті болатын шеңберлердің ең үлкен және ең кіші өлшемдері.

Диаметрі

Қалыптың айналасындағы әр түрлі бұрыштарда өлшенетін тұрақты диаметрі бар, көбінесе дөңгелектіліктің қарапайым өлшемі болып саналады. Бұл - алдамшылық. Тұрақты диаметр дөңгелектік үшін қажетті шарт болса да, бұл дөңгелектік үшін жеткілікті шарт емес: диаметрі тұрақты, бірақ дөңгелек емес пішіндер бар. Бұған Реоль үшбұрышы және күнделікті өмірде қолданылатын британдық 50 пенс монетасы сияқты математикалық фигуралар дәлел бола алады.

Дөңгелектілікті өлшеу

Дөңгелекті өлшеу метрологияда өте маңызды. Ол нүктелер жиынтығын өлшеуді қамтиды. Бұл үшін екі негізгі әдіс бар: ішкі немесе сыртқы.

Ішкі деректі әдісі

Дөңгелек затты жалпақ тақтаға орналастырады және оның түйісу нүктесі бағдар нүктесі ретінде алынады. Бұрышты нысанның үстінде қайтадан диаметрлік өлшегіш қойылады және объект тұрақты позицияда datum ұстап айналады. Осылайша дөңгелектілік қатесі диаметр өлшеуішпен өлшенген шың биіктігін салыстыру арқылы тікелей белгілі болады. Немесе тегіс тақтаның орнына V пішінді негізді қолдануға болады. Негізгі V пішінді болғандықтан, бірінің орнына екі деректік нүкте болады. Дөңгелектілік қатесі алдыңғы әдіске ұқсас өлшенуі мүмкін. Сондай-ақ цилиндрлік корпусты екі ось орталығының арасында бекітуге болады. Бұл жерде де цилиндрлік корпусқа циферблат орнатылады, сондықтан дөңгелектілік жоғарыда көрсетілгенге ұқсас әдіспен өлшенеді.

Сыртқы деректі әдіс

Ішкі әдіс тек кішігірім деформацияларға ғана қолданылады. Үлкен деформациялар үшін экстринсикалық әдісті қолдану керек. Бұл жағдайда деректік нүкте объектінің нүктесі немесе нүктелер жиынтығы емес, әдетте өлшеу аспаптарының жеке дәлдік арқауы болып табылады. Өлшенетін нысанның немесе нысанның бір бөлігінің осі подшипниктің осімен тураланады. Содан кейін өлшеуіштің стилусы өлшенетін бөлікке тиіп тұрады. Стилюстің ұшына қосылған сенсор стилюс тек затты ғана ұстап тұрғанын қамтамасыз етеді. Кем дегенде үш өлшеу жүргізіледі және қажетті қателік алу үшін күшейткішті полярлық график жасалады.