Кіріспе

Британдық әртіс (1928–2003)

Роберт Алан Монкхаус (1 маусым 1928 – 29 желтоқсан 2003) – ағылшын комедияшысы, жазушы және актер. Ол "Алтын оқ", "Селебрити скверлер", "Отбасылық бақыт" және "Wipeout" теле ойын шоуларының жүргізушісі болды.

Ерте өмір және мансап

Монкхаус 1928 жылдың 1 маусымында Кент қаласы, Беккенхэмдегі Бромли-роудтың 168 нөмірінде, дипломдық есепші Уилфред Адриан Монкхаус (1894–1957) пен Дороти Мюриел Монкхаус (қыз есімі Хансард, 1895–1971) отбасында дүниеге келді. Монкхаустың 1922 жылы туған ағасы Джон болған. Монкхаустың әкесі Джон Монкхаус (1862–1938) – табысты методист кәсіпкері, ол кондитерлік ұн мен желе өндіретін Monk and Glass компаниясын құрған. 2015 жылы түсірілген деректі фильмде Монкхаус пен оның үлкен ағасы анасынан физикалық және ауызша зорлық-зомбылық көргені анықталды. Монкхаус Уортингтегі (Суссекс) Горинг Холл мектебінде және Лондонның оңтүстігіндегі Дулуич колледжінде оқыды, сағат мұнарасына шыққандығы үшін колледжден қуылды. Оқушы кезінде Монкхаус The Beano және The Dandy журналдарына материалдар жазып, Hotspur, Wizard және Adventure сияқты басқа комикстерге суреттер салды. Өзін сәтті жазушы және комедия актері ретінде таныстырудан бұрын Монкхаус Лондондағы сахнада өнер көрсетті, алдымен С.Ж. Перельман мен Коул Портер жазған сол аттас сахналық қойылымда Аладдин рөлінде, содан кейін 1963 жылы Драри-Лейндегі Корольдік театрда Рони Корбетпен бірге «Сиракузалық жігіттер» (Сиракузаның Антифолы) мюзиклінің лондондық тұңғыш қойылымында ойнады.

Жазушылық және актерлік жетістіктер

Монкхаус ересек өмірін радио комедияларының сценарий авторы ретінде бастады, және Radio Luxembourg-те Smash Hits бағдарламасын бірге жүргізген Денис Гудвинмен серіктес болды. Монкхаус пен Гудвин екеуі дуэт ретінде өнер көрсетуден басқа, Артур Аски, Джимми Эдвардс, Тед Рэй және Макс Миллер сияқты комедия актерлері үшін материал жазды. Сонымен қатар, олар Боб Хоупты қоса алғанда, американдық комедия актерлері үшін анекдот жазушылар болды, олардың британдық гастрольдері үшін әзілдер дайындады. Шындығында, Гудвин 1962 жылы серіктестікті тоқтатқанда, ол Хоуппен жұмыс істеу үшін кеткен еді. 1956 жылы Монкхаус «Do You Trust Your Wife?» американдық ойын шоуының британдық нұсқасын жүргізді. Ол британдық телевидениеде 30-дан астам викториналық шоуды жүргізді. Монкхаустың соңғы стендап-шоуы 2003 жылдың 25 тамызында, қайтыс болғанға дейін төрт ай бұрын Лондонның Albany Comedy Club-ында өтті. Шоу 2016 жылы, сондай-ақ 2019 жылдың қарашасында, 2020 жылдың сәуірінде және 2023 жылдың желтоқсанында оның қайтыс болғандығының жиырма жылдығына арналған репортаж ретінде BBC арнасында көрсетілді. Көрермендердің арасында Монкхаус жеке шақырған бірнеше британдық комедия актерлері болды, олардың ішінде Рис Ширсмит, Джон Калшоу, Дэвид Уоллиамс, Фиона Аллен және Марк Стил есімдері бар. Шоуда Монкхаустың досы Майк Ярвудтың сирек кездесетін қоғамдық өнері де көрсетілді.

Ойын шоуы

Кейінгі жылдары Монкхаус комедиялық актер ретінде танымал болғанынан гөрі, телевизиялық викториналарды жүргізуімен әйгілі болды. Оның ең үлкен табыстарының бірі – 1967 жылдың шілдесінен 1972 жылдың қаңтарына дейін, содан кейін 1974 жылдың шілдесінен 1975 жылдың сәуіріне дейін көрсетілген "Алтын кадр" бағдарламасы. Бұл бағдарлама жылына 52 апта бойы тікелей эфирде көрсетіліп, 17 миллионға дейін көрерменді тартты. 2008 жылы Британдық кино институтына Монкхаустың қызы Абигейл хабарласып, коллекцияны қарап шығуға және оны сақтаудың ең тиімді жолдары туралы кеңес беруге өтінді. Іздеу барысында көптеген радио және телешоулар табылды, олар ұзақ уақыттан бері жоғалған деп есептелген. Қайта жаңғырылған бағдарламалардың арасында Монкхаус өзі қатысқан көптеген шоулар болды, соның ішінде 1966 жылғы "The Flip Side" пьесасы, онда ол өзінің түнгі шоуымен теледиджей рөлінде ойнады, және 1957–1958 жылдардағы "My Pal Bob" комедиялық сериясы, оның ішінде ол әйелдермен қарым-қатынаста болуда күдікталған эпизод бар. Архивте 36 000 видеокассета сақталған, олар Монкхаус 1966 жылы үйге алғашқы видеожазғышты сатып алған сәттен бастап жиналған. Оның киноархиві 1950 жылдардың соңында құрыла бастады. Бүкіл Монкхаус кино және телеархиві қазір "Kaleidoscope" қорында сақтаулы, соның ішінде бұрын Ұлттық кино және теледидар архивінде (NFTVA) сақталған барлық материалдар да бар. Ол каталогталды және 2009 жылдың 24 қазанында Британдық кино және телеарна өнер академиясында (BAFTA) өткен маңызды шара үшін цифрлық форматқа келтірілді. "Kaleidoscope" және "Kaleidoscope Publishing" компаниясының өкілі Крис Перри: "Біз видеокассеталардың маңызды мазмұнын мұқият көшіріп, радиошоуларды қалпына келтірудеміз. Бұл оқиғаға қатысы барлар үшін қызықты кезең", – деді. Соңғы жылдары Монкхаус BBC Radio 2 арнасында "The Monkhouse Archive" атты шоуды жүргізді, онда ол өткен 50 жылдың комедиялық өнер туындыларының фрагменттеріне әзіл-қалжыңмен толы сырғаулар жасады.

Құрметтер, марапаттар және мұра

1993 жылы Монкхаус ойын-сауық саласына қосқан үлесі үшін Британ империясы орденінің офицері атанды. 1995 жылы ол Британдық комедиялық сыйлықтарының «Комедияға өмір бойына қызмет еткені үшін» сыйлығының иегері болды, ал сегіз жылдан кейін, қайтыс болғанға бірнеше апта бұрын Телевизия және радио индустриясы клубы оған телерадио хабарларын таратуға ерекше үлес қосқаны үшін арнайы сыйлық тартты. Монкхаус алғаш рет 1982 жылы «This Is Your Life» бағдарламасында пайда болды және 2003 жылдың 23 сәуірінде, өлімінен бірнеше ай бұрын, шоуға екінші рет қатысты. 2005 жылы әріптес комедия актерлері мен комедия индустриясының білушілері арасында «Комедия актерлерінің комедия актері» анықтау мақсатымен өткізілген сауалнамада Монкхаус ең жақсы 50 комедиялық өнер иесінің қатарына енді. Монкхаус қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң жазылған мақаласында сыншы және сатирик Майкл Дикон Монкхаус комедия актері ретіндегі мұрасы шектеулі болады деп қорқыныш білдіргенін, себебі көптеген адамдар оны ұзақ жылдар бойы ойын-шоулардың жүргізушісі ретінде ғана танығандықтан, оның жазу және өнер көрсету стилінің көптеген қазіргі британдық комедия актерлеріне, мысалы, Джимми Каррға (оның «Жылаңаш әзіл» комедия туралы кітабында Монкхаус әзілдері келтірілген), Майкл МакИнтайр, Питер Кей, Джон Бишоп, Ли Мак және Тим Вайнға әсер еткенін айтты.

Жеке өмір

Монкхаус екі рет үйленді, алғаш рет 1949 жылғы 5 қарашада Элизабет Томпсонға. 1967 жылы олар ажырасып кетті, ал 1972 жылы ресми түрде ажырасты. Екінші әйелі – Жаклин Хардингпен некесі өмірінің соңына дейін жалғасты. Бірінші некесінен үш баласы болды, бірақ тек асырап алған қызы Әбигейл ғана одан кейін тірі қалды. Оның үлкен ұлы Гари Алан церебральды параличпен ауырған. Ол Нью-Милтон, Гэмпширдегі Крайстчерч жолындағы мүгедектерге арналған тұрғын үй – Наиш фермасында тұрды. Пиннердегі Сент-Майкл мектебінде оқыды және 1992 жылы 40 жасында Эссекс графтығындағы Брентвуд қаласында қайтыс болды. Монкхаус мүгедектердің құқықтарын қорғау ісіне белсенді түрде араласты. Оның екінші ұлы Саймон, 13 жыл бойы қарым-қатынасы үзілген, стендап-ақын, 2001 жылғы сәуірде Тайландтың солтүстігіндегі қонақүйдің бірінде героин дозасынан артық мөлшерде қолданып, 46 жасында қайтыс болды. Монкхаус Лейтон Баззард қаласының жанындағы Эггингтонда "Кларидж" деп аталатын үйде тұрды, Лондонда пәтері және Барбадосте демалыс үйі болды. Автобиографиясында ол жүздеген сексуалдық қарым-қатынастар мен махаббат оқиғаларын мойындады, бірақ бұл әрекеттерге тек бірінші әйелінің адал болмауы себеп болғанын айтты. Екінші некесіне дейін актриса Диана Дорс оның сүйіктілерінің бірі болды, ол оның қайтысынан кейін оның кештері туралы былай деді: "Оргияның қиын тұсы – кейін кімге алғыс айту керектігін білмейсің". Мансабы бойы Монкхаус анекдоттарды, қызықты фактілерді, біржолғы әзілдерді, эскиздер мен идеяларды былғары мұқабалы кітаптарға жазып, оларды теледидар, радио, сахна және түнгі клубтағы әрбір өнер көрсетіміне алып жүрді. 1995 жылдың шілдесінде екеуі ұрланды, ал Монкхаус 15 000 фунт стерлинг сыйлық ұсынды. Олар 18 айдан кейін қайтарылды. Монкхаус көп жыл бойы Консервативтік партияны жақтады. Кейіннен ол досы Колин Эдмондске бұл қателік болуы мүмкін екенін, бірақ ол жеңімпазбен байланысты болғысы келгенін және Маргарет Тэтчердің 1987 жылғы жалпы сайлауда жеңіле алмайтынын білгенін айтты. Оның жесірі Жаклин 2008 жылғы 28 наурызда Барбадосте жүрек талмасынан қайтыс болды.

Өлімнен кейінгі жарнама

2007 жылдың 12 маусымында Монкхаус британдық теледидарда қайтыс болғаннан кейін ерлердің денсаулығына қатысты хабардар ету апталығы аясында простата қатерлі ісігі туралы хабардар етуді мақсат еткен жарнамада пайда болды. Компьютерлік анимация және оның дауысына ұқсайтын актердің көмегімен Монкхаус өзінің қабірінің жанында (дегенмен, шындығында ол өртеліп, күлі шашылған) ауру туралы айтысты, сонымен қатар екінші камераға юмористик пікірлер білдірді ("Мені өлтірген нәрсе Ұлыбританияда сағатына бір адамды өлтіреді. Бұл тіпті әйелімнің тамағынан да қауіпті."). Ол былай деп аяқтады: "Комик ретінде мен көп рет өлдім. Бірақ простата қатерлі ісігін ешқашан ұсынбаймын. Бұл жерден құтылу үшін көп ақша төлер едім. Сіз үшін бұл қанша тұрады?" – десімен қабірінен кетіп, көзден жоғалды. Жарнама Монкхаустың отбасының қолдауымен жасалды және плакаттармен бірге насихатталды, оның ішінде Лондон метросында көрсетілген жүлделі үлгілер де болды. Жиналған қаражат простата қатерлі ісігін зерттеу қорына аударылды.