Уолтон Холл: Тарихы мен табиғат мұражайы

Кіріспе

Уолтон үйі, Уэйкфилд, Батыс Йоркшир, Англия

Уолтон Холл – Англияның Батыс Йоркширдегі Уэйкфилдке жақын Уолтон ауылында орналасқан шатыр үй. Ол 1767 жылы көл аралында, бұрынғы ортағасырлық бекініс орнында Палладиан стилінде салынған. Бұл табиғатты зерттеуші және саяхатшы Чарльз Уотертонның туған үйі, ол Уолтон Холлды әлемдегі алғашқы құстар мен табиғат қорығына айналдырған.

Ерте тарих

Уолтон Холл және Кавторндағы резиденция, Домсдей кітабында есімдері тілген және Оңтүстік Йоркширдегі корольдің таны болған англосаксондық әмірші Айлрикке тиесілі болды. Нормандар Йоркширге келгенде, Айлрик Уолтон Холлда болды, және бір атты жігіт олардың үлкен күшпен келе жатқанын ескертті. Ол өзінің адал серіктерін жинап, ат үстінде Таншельфтен Уэйкфилдке қарай бет алған Ильберт де Ласидің нормандық атты әскеріне шабуыл жасады. Ильберт де Ласидің жақсы қаруланған және жабдықталған атты әскері қарсылық көрсетті. Екі-үш жыл бойы Айлрик Оңтүстік Йоркширдің батысындағы өзінің иеліктерінен партизандық соғыс жүргізді, содан кейін де Ласи онымен келісімге келуге мәжбүр болды. Осы келісім бойынша Айлрик жергілікті халықпен байланыс жасады, ал де Ласи өзінің бұрынғы иеліктерінің көп бөлігін, соның ішінде Уолтон Холлды қайтарды. Осы әулеттің ұрпағы Сара ле Невилл, Бриттания графинясы, Ричмонд герцогинясының уәзірі Томас Де Бургқа үйленді. Уолтон Холл – Силкстоун және Кавторн маңындағы, сондай-ақ Солтүстік Йоркширдегі Де Бург маңындағы алты резиденцияның бірі болды, және ол жыл бойы осыларда тұрды. 1333 жылы сэр Филип де Бургқа Уолтондағы үйін «кренелаттауға» рұхсат берілді. Уотертон әулеті 1435 жылы Де Бург әулетінің мұрагері Констанс Ашенхуллдың Ричард Уотертонға үйленуі арқылы Кавторн және Уолтон, соның ішінде Уолтон Холл иеліктерін алды.

Әлемдегі алғашқы табиғи қорық

1805 жылы Чарльз Уотертон Уолтон-Холлдағы отбасылық мүлікті мұраға алды. Ол алғаш рет 1813 жылы оралды, ал 1821 жылы Британ Гвианасындағы ағасының құл плантацияларын зерттеуден және басқарудан қайтқаннан кейін тұрақты қоныстанды. Ол кезде ол спорт үшін аң аулаудың орнына табиғатты қорғауға бел буды, бұл жергілікті фаунаның айтарлықтай жоғалуына себеп болды. 1821-1826 жылдар аралығында ол Уотертон паркін жергілікті және көшпенді түрлерді, әсіресе құстарды қолдау және қорғау үшін арналған жабайы табиғат саябағына айналдырды. Ол паркті адамдарға тегін ашты, осылайша табиғаттан ләззат алуға шақырды. Бұл психиатриялық ауруханалардан келген науқастарды да қамтыды, олардың табиғатта уақыт өткізуі емдеу процесінің бір бөлігі болды. Бүгінде бұл саябақ жануарлар дүниесін қорғауға арналған алғашқы табиғи қорық деп есептеледі. 1940 жылдары, сондай-ақ 1950 жылдардың басында және 1960 жылдардың басында Холлда босандыру үйі орналасқан. Уолтон-Холл ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізілуге үміткер. Сэр Дэвид Аттенбороу «Уолтон-Холл – бүкіл әлемдегі табиғатты қорғау тарихындағы өте маңызды орын. Бұл, әрине, қазіргі заманда табиғи қорық ретінде қорғалатын, күзетілетін және күтілетін алғашқы жер учаскесі» деді. 2024 жылы, мүліктің бір бөлігі болып табылатын Уотертон паркі Historic England ұйымымен ІІ санатқа тіркелді, бұл «әлемдегі алғашқы табиғи қорық» деп есептелетін ландшафтқа қосымша қорғау мен танылуды қамтамасыз ету мақсатында жасалды. Бұл көп қырлы күн сағаты, полиэдрдан жасалған. Ол әлемнің келесі қалаларындағы уақытты көрсетеді: Амстердам, Базель, Бостон, Демерара, Мадрас, Мадрид, Мехико, Мәскеу, Пекин, Филадельфия, Рим және Варшава. Ричард Хобсон оны былай сипаттады: «Мансарданың оңтүстік жағында, сәл көтеріңкі жерде, өте толық және өте әдемі күн сағаты тұр, оны мұқият қарап шығу керек, өйткені ол 1813 жылы мүсінші, қайтыс болған Джордж Болбидің еңбегін көрсетеді, ол Крофтон ауылының қарапайым тас шебері болған. Бұл өнер туындысы, әсіресе оны білімсіз адам жасағандығы белгілі болғандықтан – әдеби білімі жоқ және көркемдік нұсқаулық алмаған қарапайым тас шебер, «маңдай термен» Афина философының кейбір еңбектерін алуға жеткілікті ақша табуға мәжбүр болған адам, қаржылық және әлеуметтік жағдайын жақсарту үшін тек өзіне-өзі кеңес беруге сенген адам. Мен барлық осы қиындықтар мен кедергілерді ескере отырып, бұл мүсіншілік үлгісі туа біткен таланттың керемет дамуы екенін айтуға батамдаймын және оны ғылыми орындалудың шеберлігінің естелігі ретінде болашақ ұрпақтар құрметтейді және мақтайды. Бұл сағат жиырма теңбұрышты үшбұрыштардан тұрады, олар бірдей сағаттардың санын құрайды, олардың ондайы күн сәулесі болғанда және аспандағы биіктігіне қарамастан, әрқашан қолданылады және уақытты дәл көрсетеді. Бұл жеке сағаттардың әрқайсысына әртүрлі бойлық дәрежелеріне сәйкес келетін әлемнің әртүрлі бөліктеріндегі қалалардың аттары жазылған, осылайша әртүрлі сағаттарда көрсетілген әр қаладағы күн уақытын бірден анықтауға болады». «Бір күні мырза Уотертон Болбидің үйінен өтіп бара жатып, оның шеберханасында осы сағатты көреді, ал Болби оның құнына келетінде, онша сұрамайды. Сквайр орындалуына және осы қарапайым адамның тапқырлығына риза болып, Болбиге сатып алу үшін жиырма гинея сыйлайды, ал адал және әсерлі шебер Уолтон-Холлда Сквайртың қамқорлығымен өзінің өнер шеберлігінің көрсетілуіне одан да қуанды, скульптордың оның құнынан асып кеткеніне қарамастан». Чарльз Уотертон: Оның үйі, әдеттері және қолөнері. Доктор Ричард Хобсонның жақын және сенімді серіктестігінің естеліктері (1866/7).

In 1805, Charles Waterton inherited the family estate at Walton Hall. He initially returned there in 1813 and settled more permanently in 1821 after returning from exploring and managing his uncle' slave plantations in British Guiana. Unusually for the time he was committed to nature conservation rather than hunting and game shooting for sport, which caused significant loss of native fauna. Between 1821 and 1826, he turned Waterton Park into a wildlife haven, designed to support and protect native and migratory species, especially birds. He opened the park to the public for free to encourage people to enjoy nature. This included patients from mental asylums whose visits to spend time in nature formed part of their treatments. The parkland is now considered the first wildlife reserve, a landscape designed to protect wildlife. In the 1940s and again in the early 1950s and early 1960s the Hall was a maternity home. Walton Hall is a proposed UNESCO World Heritage Site. Sir David Attenborough has stated that "Walton Hall is an extremely important site in the history of nature conservation worldwide. It is, arguably, the first tract of land anywhere in modern times to be protected, guarded and maintained as a nature reserve." In 2024, Waterton Park, part of the estate, was registered at Grade II by Historic England, to ensure that the landscape considered "the world’s first nature reserve" is given greater protection and recognition. It is a multi faceted sundial made out of a polyhedron. It indicates the time in the following cities around the world: Amsterdam, Basel, Boston, Demerara, Madras, Madrid, Mexico City, Moscow, Beijing, Philadelphia, Rome, and Warsaw. It was described by Richard Hobson:
"On the southern side of the mansion, on a slightly elevated mound, stands a most complete and very beautiful sun dial, deserving of careful observation, inasmuch as it reflects a great credit on the sculptor, the late George Boulby, who was a common mason at the contiguous and rural village of Crofton, in 1813. A work of art, and, especially when it was well known to have been executed by a totally uneducated man – by a common mason, not only devoid of inculcated literary attainments, but by one having had no guiding artistic instruction – by a man having to earn, 'by the sweat of his brow', the few shillings sufficient to enable him to secure some of the works of the philosopher of Athens – by one having to entirely depend upon self counsel so as to elevate him in his financial and social position. I venture to say, considering all these formidable disadvantages and impediments, that this specimen of sculpture is a wonderful development of innate talent, and must be admired and applauded, for generations in futurity, as a relic of the excellence of the scientific execution of the common stone mason. "This dial is composed of twenty equilateral triangles, which are so disposed as to form a similar number of individual dials, ten of which, whenever the sun shines out, and whatever may be its altitude in the heavens, are always in use, and ever faithful time keepers. On these separate dials are engraven, severally, the names of cities in all parts of the globe, which are placed in accordance with their different degrees of longitude, by which arrangement, the solar time, at each of the cities recorded on the different dials, can be simultaneously ascertained. "On one occasion Mr. Waterton, having to pass Boulby's house saw this dial in the stonemason's yard, for which Boulby asked a mere trifle. The Squire, delighted with the execution and the ingenuity of this simple minded man, generously presented Boulby with twenty guineas by way of purchase, when the ingenuous and unaffected mason was infinitely more delighted to have the honour of his own artistic skills exhibited at Walton Hall, under the patronage of the Squire, than with the douceur which the sculptor erroneously considered far beyond its value"
Charles Waterton: His Home, Habits and Handiwork. Reminiscences of an Intimate and Most Confiding Personal Association for Nearly Thirty Years, by Richard Hobson MD. (1866/7)