Кіріспе
Фин сериялы қастандықшысы Матти Хаапоя (16 қыркүйек 1845 жылы Исокиро қаласында, 8 қаңтар 1895 жылы Турку қаласында) - фин сериялы қастандықшысы. Оның құрбандарының нақты саны белгісіз. Ол екі кісі өлтіргені үшін айыпты деп танылып, үшінші кісі өлтіргені үшін сотталуға дайындалып, сонда өз-өзіне қол жұмсады. Оның басқа жеті адам өлтірілген оқиғамен байланысы бар, бірақ олардың көбісі оның Сібірдегі жер аударылуы кезінде болған және нашар құжатталған, сондықтан оның қатысы анық емес. Ол 18 адам өлтіргенін мойындады, бірақ бұл мойындау туралы егжей-тегжейлі мәлімет жоқ, сондықтан бұл сан сенімді емес деп қарастырылуы керек. Кейбір дереккөздер оның жалпы кісі өлтіру саны 22-25 деп есептейді. Сонымен қатар ол кем дегенде алты адамды пышақпен ұрыста өлімге душар етті.
Matti Haapoja (September 16, 1845 in Isokyrö – January 8, 1895 in Turku) was a Finnish serial killer who was covered extensively by the press at the time of the murders. The exact number of his victims is unknown. He was convicted of two murders and was scheduled for a trial for his third murder when he killed himself in his cell. He can be linked to seven other identified murder cases, but most of those happened during his exile in Siberia and are poorly documented, so his involvement is not certain. It is claimed that he confessed to 18 murders, but there are no details about this supposed confession, and the figure should be regarded as unreliable. Some sources estimate his total number of murders as 22–25. He also non fatally wounded at least six men in knife fights.
Ерте өмір
Мати Хаапоя 1845 жылы Финляндияның Ұлы герцогтігінде, Исокиро қаласында дүниеге келген. Хааподжа өзінің қылмыстық жолын ертеде ұрыстан бастаған, кейін жылқы ұрлаумен айналысқан. Оның алғашқы белгілі қазасы 1867 жылы 6 желтоқсанда, мас күйінде болған ұрыс кезінде өзінің ішуші серіктесі Хейки Имппоненді пышақпен ұрып өлтірген. Ол кісі өлтіргені үшін Түркуде 12 жылға бас бостандығынан айырылды. Келесі 10 жыл ішінде ол түрмеден төрт рет қашып шықты, әр жолы бірнеше ай бойы қашып жүрді. Осы уақыт аралығында ол түрмеден қашып, ұрлық жасаумен танымал болды. Оның ұры ретінде танымалдылығы газеттерде ол 1876 жылы 12 тамызда Еса Нюрхиненді тонап, оған оқ атқан деп жариялағаннан кейін өсе бастады. Кейіннен Нырхинен Хааподжаны үйінде жасырып жүргені анықталып, екеуі айтысып кеткен.
Өлтірулер
Қашып құтылулары мен ұрлық жалғасуы нәтижесінде Хааподжа 1874 жылы өмір бойы түрмеге кесілді. Соңғы рет қашып құтылғаннан кейін ол жазасын өзгертіп, Сібірге жер аударылуын өтінді. Бұл ұсынысы қабылданды және 1880 жылы Омбы облысына жіберілді. Ол жерде болған кезінде 1886 жылы бір адамды өлтіргені, содан кейін Шығыс Сібірге жер аударылғандығы туралы айтылады. Халық аңыздары бойынша, осы уақыт ішінде Хааподжа тағы екі танымал фин қылмыскерін, Юха Антинпоика Лескенанти (яғни Ансин Юкка) және Кааппо Саткиді өлтірді, бірақ бұл аңыздар жалған болуы мүмкін, өйткені олар ешқандай дәлелді дәлел ұсынбайды. 1889 жылы Хаапоя Сібірден қашып, Финляндияға оралуға шешім қабылдады. Кейін ол Америкаға көшіп кетуге ниетті екенін мәлімдеді. Ол қашып құтылу үшін бірнеше ұрлық пен кісі өлтіру арқылы ақша жинады. Ол кем дегенде үш адамды өлтіріп, төртіншісін өлтіруге қатысы бар. Сонымен қатар ол Ресейдің паспортын алған, оның тағдыры әлі белгісіз. Хаапоя 1890 жылы қыркүйекте Финляндияға оралды. Бір айдан кейін ол Жеммина Сало есімді жезөкшені өлтіріп, тонап кеткен. Бірнеше күннен кейін Порвоуда тұтқындалып, танылды. Сотта Хааподжа өзін менмендікпен ұстап, осы кісі өлтіруді және Сібірде жасаған басқа да кісі өлтіруді мойындады. Ол өзін Сибирьге қайтарып жібереміз деп үміттенген еді, бірақ сот оны екінші рет өмір бойы түрмеге қамауға алды. 1894 жылы 10 қазанда Хааподжа түрмеден қашып шығуға тағы да тырысты. Осы әрекеті кезінде ол күзетшілерді өлтіріп, тағы екеуін жарақаттады. Ол қашып құтыла алмайтынын түсінгенде, өзін-өзі пышақпен өлтіруге тырысты, бірақ жарақаты өлімге әкелмеді. Алайда ол өзін-өзі пышақпен жарақаттап, 1895 жылдың 8 қаңтарында камерасында асынып өлтірді. Оның сүйегі ұзақ уақыт бойы Вантадағы қылмыс мұражайында сақталған, ақыры 1995 жылы Ылистароға жерленген. Жазушы Кайюс Эрвасти Матти Хааподжа туралы "Мурхамиен муотокува" деп аталатын кітап жазды.
Бекітілді
1867 жылы 6 желтоқсанда бырақтан өлген фермер Хейки Антинпоика Имппонен. 1890 жылы 8 қазанда өлген Мария Жемина Сало деген жезөкше. Түрме күзетшісі Джухо Ростед, 1894 жылы 10 қазанда бықыланған.
Мүмкін
1869 жылы 15 қарашада Хеменкиро қаласында белгісіз адам өлтірген Matti Heikkilä және Hermanni Hautamäki шаруалары. Хааподжа сол кезде сол жерде болған және бірнеше жылдан кейін "1869 жылдың қарашасында болған" белгісіз кісі өлтіруді мойындаған. 1886 жылы Сібірде өлтірілген белгісіз адам. Ол 1888 жылы Сібірде қаза тапқан, Финляндияның Алаярви қаласынан келген "Яакко Х". Эстониялық бармен жұмыс істейтін Ругис 1889 жылы Томск қаласында Хаапояның қолынан қаза тапты. "Бойы бай" Матти Куивалайнен, ол 1889 жылы Томск қаласында қаза тапты. Эстониялық тұтқын Густав Сепп 1889 жылы Сибирдің Симоньовка қаласында Хаапояның жанында соңғы рет көрінгеннен кейін із-түзсіз жоғалып кетті. Мүмкін, құрбандар саны көп шығар, бірақ тек осы он жағдайды ғана нақты немесе ықтимал деп айтуға болады.
Сынақтар
1866 жылы Рождество мерекесінде қаза тапқан Жохо Тенкку. 1867 жылы 6 желтоқсанда фермер Германни Хосе пышақпен шабуылдан қаза тапты. 1876 жылы 12 тамызда фермер Эса Нюрхиненге үш рет (екі рет аяғына, бір рет бетінен) оқ атылды. 1879 жылы қаңтарда Хааподжа тұтқындалғанда, соңғы рет қашып кеткеннен кейін пышақпен қаза тапқан "Вахейкюреден келген Коивуниеми" деп аталатын фермер. Түрме күзетшілері Юхо Йернвалл мен Свен Ньман Хааподжаның соңғы қашу әрекеті кезінде пышақпен қаза тапты. Соңғы қашып құтылу кезінде ол тағы бір күзетшіге шабуыл жасауға мүмкіндік алды, бірақ жасамады, өйткені бұл күзетші тұтқындарға әрқашан жақсы қараған.