Кіріспе
Британдық әскери қызметкер, мистик және ұшқыш шотландтық футболшы Морис Уилсон МК (1898 жылы 21 сәуірде 1934 жылы 31 мамырда) - британдық әскери қызметкер, мистик және ұшқыш, ол 1934 жылы Эверест тауына жалғыз көтерілудің сәтсіз әрекетімен танымал. "Экцентрикалық" деп сипатталатын Уилсон әлемдегі қиындықтарды ораза және Құдайға сенім арқылы шешуге болады деген сенімін насихаттау үшін Эверестке көтерілуді армандады. Тауға көтерілу мен ұшақпен ұшу тәжірибесі болмаса да, ол Ұлыбританиядан Үндістанға ұшып, жасырын түрде Тибетке кірді және Эверестке дейін көтерілді. Алайда Уилсон осы әрекеті кезінде қайтыс болды, ал оның денесі келесі жылы британдық экспедициямен табылды.
the Scottish footballer
Maurice Wilson MC (21 April 1898 – c. 31 May 1934) was a British soldier, mystic, and aviator who is known for his ill fated attempt to climb Mount Everest alone in 1934. Often characterised as "eccentric", Wilson wished to climb Everest as a platform to promote his belief that the world's ills could be solved by a combination of fasting and faith in God. Despite his lack of mountaineering or flying experience, he succeeded in flying from Britain to India, surreptitiously entering Tibet and climbing as high as on Everest. However, Wilson died in his attempt, and his body was found the following year by a British expedition.
Жас шағы мен соғыс уақытындағы қызметі
Морис Уилсон Брэдфордта, Батыс Йоркширде жүн зауытының иесі болып дүниеге келді және әкесі мен ағаларымен бірге зауытта жұмыс істеуге үміттеніп өскен болар еді. Алайда Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, оның үміті өзгерді, ал Уилсон он сегіз жасқа толғанда Британ армиясына қосылды. Ол тез арада әскери қызметте жоғары шенді аттанып, ақырында капитан болды. 1917 жылдың қарашасында Францияға жіберілген Уилсон 1918 жылдың сәуірінде Вайтшате маңында болған ұрыста өзінің рөлі үшін әскери крестпен марапатталды. Ол өзінің бірлігінің жалғыз аман қалған жарақаты жоқ адам ретінде, алға қарай келе жатқан немістерге қарсы автоматты постыны жалғыз өзі ұстады. Сыйлық туралы анықтамасында былай делінген: Бірнеше айдан кейін Уилсон Ипрдің маңында автоматтан жасалған атыстан ауыр жарақат алып, үйіне жіберілді. Оның жарақаттары мүлдем айықпады, әсіресе сол қолы өмірінің соңына дейін ауырды.
Several months later Wilson was seriously injured by machine gun fire near Ypres and was sent home. His injuries never completely healed, and his left arm in particular caused him pain for the rest of his life.
Ауру және сауығу
1919 жылы Уилсон әскерден кетіп, "Жоғалған ұрпақтың" көптеген мүшелері сияқты соғыстан кейінгі азаматтық өмірге өту өте қиын болды. Бірнеше жыл бойы ол Лондон, АҚШ және Жаңа Зеландияда тұрып, әр түрлі жұмыс істеді. Уилсон өзінің сәттілік жолын бастауға мүмкіндік беретін қаржылық табысқа қарамастан, ешқашан бақытқа қол жеткізе алмады; ол физикалық және психикалық ауруға ұшырады, салмағын жоғалтты және қайта-қайта жөтелденуден зардап шекті. Уилсонның ауруы 1932 жылы кенеттен аяқталды, ол жасырын емделіп, отыз бес күн бойы жан-жақты дұға етіп, толықтай ораза ұстады. Ол бұл әдісті Мейфэрде кездескен құпия кісі қолданған деп мәлімдеді. Ол өзін және тағы 100 адамды дәрігерлер емсіз деп жариялаған аурулардан сауықтырған. Алайда, Уилсон бұл адамның атын атаған жоқ, және ол шынымен өмір сүрген-тұрмағаны немесе емдеу Уилсонның христиандық пен шығыс мистицизмін араласқаннан шыққаны туралы сұрақтар туындады. Бұл күш қайдан шыққанына қарамастан, Уилсонның дұға мен оразаның күш-қуатына деген сенімі абсолютті болды, ал осы күш-қуаттың сөзін тарату оның өмірлік міндетіне айналды.
Эверестке дайындық
Эверест тауына көтерілу идеясы Уилсонға Германияның Қара Орман аймағында емделіп жатқанда келді. 1924 жылғы британдық экспедиция және Хьюстонның Эверестке ұшуы туралы баспасөзде жарияланған ақпараттан шабыт алып, ол Джордж Мэллори мен Эндрю Ирвин сәтсіздікке ұшыраған жерде ораза ұстап, дұға ету оған табысқа жетуге мүмкіндік береді деп сенді, бұл әлемге оның сенімдерінің күшін дәлелдейді. Ол мұны өзінің кәсіби мансабының бір бөлігі ретінде көріп, Эверестке көтерілуді "мен атқаратын жұмыс" деп сипаттады. Уилсон шағын ұшақпен Тибетке ұшып, оны Эверест тауының жоғарғы беткейіне құлатып, саммитке дейін жаяу жүруді жоспарлады. Бұл ержүрек жоспар еді; әлемнің жартысына жалғыз ұшу сол кездегі ең жақсы авиаторлар үшін маңызды іс болар еді, ал сол кездегі альпинисттер Эверестке жалғыз көтерілуді ойламас еді - бұл жетістік 1980 жылға дейін қол жеткізілмеді. Уилсонның ұшақпен ұшу немесе альпинизм туралы ештеңе білмеуі оны практикалық қиындыққа ұшыратты, сондықтан ол осыларды үйренуге бел буды. Уилсон үш жасар де Гавиленд DH.60 Moth ұшағын сатып алды, оны Ever Wrest деп атады және ұшудың негіздерін үйренуге кірісті. Ол - орташа есеппен екі есе ұзақ уақытқа ұшқыш лицензиясын алған, бірақ оған нұсқаушы Үндістанға ешқашан жетпейтінін айтты. Алайда, ол лицензиясын алды, ал оның әріптестерінің күмәндануы оның ұмтылысын арттырды - ол нұсқаушысына Эверестке жететінін немесе әрекетте өлетінін айтты. Уилсонның тау-шатырларға көтерілудегі дайындығы ұшуға дайындығынан да нашар болды. Ол арнайы құрал-жабдықтар сатып алмады және тау-шатырларда айсұру және штангалар қолдану сияқты техникалық дағдыларды үйренуге тырыспады. Оның орнына, ол өзін дайын деп жариялағанға дейін Сноудония мен көлдер аймағының қарапайым төбелерін аралап, бес апта бойы жүрді. Уилсонның надандығы, бәлкім, британдық Эверест экспедицияларының алғашқы есептерінің стиліне байланысты болуы мүмкін деп айтылған. Виктория дәуірінде сақталған тыныштықпен сол кездегі альпинистік әдебиеттер ертедегі альпинистердің тәуекелдері мен қиындықтарын азайтып, қар көшкіндері, тік мұз қабырғалары мен жартастардың беттерін "қатерлі" деп санап, биік биіктіктің әлсірететін әсерлеріне аз көңіл бөлді, олар әлі де түсініксіз болды. Алайда, Уилсонның қарға қалай көтерілу керектігін үйренуге тырыспағаны таңғалдырады, өйткені таудың суретін қарастырғаннан кейін ол қажет болатынын білетін.
Үндістанға жеке ұшу
Уилсон 1933 жылы сәуір айында Тибетке баруға жоспарлаған, бірақ ол Брэдфордтың маңында Ever Wrest-ке апатқа ұшыраған кезде кешіктірілді. Ол зардап шекпеді, бірақ апат ұшаққа зақым келтірді, оны жөндеу үш аптаға созылады және ол алған баспасөз назарын айтарлықтай арттырды. Бұл оқиға әуе қызметіне де ұшқан, олар оған ұшуға тыйым салды. Әуе министрлігінің тыйым салғанды елемейтін Уилсон ақыры 21 мамырда жолға шықты және британ үкіметінің күш-жігеріне қарамастан, екі аптадан кейін Үндістанға жетуге қол жеткізді. Қайырға келген соң оның Парсы жерінен ұшуға берілген рұқсаты қайтарып алынды. Ол Бахрейнге ұшып кетті, онда британдық консулдықтың бұйрығына сәйкес жанармай құюға рұқсат берілмеді, ол өзінің ұшағының қашықтығында барлық шығыс ұшу-қону жолақтары Персияда болғандықтан, оған жалғастыруға рұқсат берілмеді. Уилсонға өзінің бағытын қайтадан іздеп, Британияға оралуға келіскен кезде жанармай құюға рұқсат берілді, бірақ әуеге түскеннен кейін ол ұшағын Үндістанға қарай бұрды. Үндістанның батысындағы Гвадардағы әуеайлақ ұшағының қашықтығында емес, оның шегінде болды; тоғыз сағат ұшып келгеннен кейін Уилсон отын өлшегішінде нөлге жеткен. Үндістанға аман-есен жеткеннен кейін ол ел арқылы ұшып жүрді, бірақ оның ұшуы Лалбалуда аяқталды, өйткені билік оған Непал үстінен ұшуға рұқсат берілмейтінін қайталап, оны сынап көруге жол бермеу үшін ұшағын тәркіледі.
Үндістан арқылы Тибетке саяхат
Тибетке жаяу кіруге рұқсат алудан бас тартқаннан кейін, Уилсон Дарджилингте қысты ораза тұтып, Эверест түбіне заңсыз сапарды жоспарлады. Кездейсоқ ол үш шерпамен кездесті; Теванг, Ринзинг және Церинг, олардың барлығы 1933 жылы Хью Раттледж бастаған Эверест экспедициясында жүк тасушы болып жұмыс істеген және онымен бірге жүруге дайын болған. 1934 жылы 21 наурызда Уилсон және оның үш серігі буддалық монахтар болып маскировкаланған Дарджилингтен шықты. Уилсон күдіктілер қалмау үшін саңырау, мылқау және әлсіз денсаулығы бар болып көрінді. Олар 14 сәуірде Ронгбук монастырына жетті, онда оны жылы қарсы алды және Раттледж экспедициясынан қалған жабдықтарға қол жетімділік берді. Алайда ол Эверестке жалғыз өзі аттанғанға дейін екі күн ғана қалады.
Эверестке ұмтылу
Вилсонның таудағы қызметі туралы білетіндердің көпшілігі келесі жылы табылған және қазір Альпілік клубтың мұрағатында сақталған күнделігінде жазылған. Глециарлық саяхатта мүлдем тәжірибесіз болған Уилсон Ронгбук мұздықына көтерілу өте қиын екенін және үнемі бағытын жоғалтып, қадамдарын қайталауға мәжбүр болды. Ол өзінің тәжірибесіздігін ескі лагерьде бір жұп кремонды тапқанда көрсетті, бұл оған өте көмектесер еді, бірақ оларды лақтырып жіберді. Бес күннен кейін және ауа райы нашарлай келе, Уилсон Солтүстік Колонияның төменгі жағында Раттледждің III лагерінен әлі екі шақырымға жетпеді. Ол күнделігінде "Мені еңсере бастаған ауа райы - қандай өкінішті сәт" деп жазды да, мұздыққа қарай төрт күндік қажырлы сапарға шықты. Ол монастырға шаршап, қарға көзін жұмып, соғыста алған жарақаттары мен қатты бұрылған аяқ-қолдарының ауырсынуымен оралды. Уилсонның азаптан айығуы он сегіз күнді алды, бірақ ол 12 мамырда қайтадан жолға шықты, бұл жолы Теванд пен Ринзингті өзімен бірге алды. Шерпалар мұздық туралы білгендіктен, олар жылдам алға жылжуда және үш күн ішінде Солтүстік тұйықтан төменгі беткейдің түбіндегі III лагерьге жетті. Жаман ауа райынан бірнеше күн лагерьде болған Уилсон жоғарыдағы мұзды беткейлерге көтерілудің мүмкін жолдары туралы ойланды және күнделігінде айтарлықтай пікір қалдырды. Бастапқыда ойластырылғандай V лагеріне қысқа жолмен бармай, мұз үстіндегі өз жолымды кесіп алуым керек еді, ал бұл жақсы емес, өйткені қазірдің өзінде қол арқан және сатылар бар (егер әлі де болса) IV лагері. 21 - ші күні ол Солтүстік тұйыққа көтерілу үшін сәтсіз әрекет жасады, бірақ арқанның да, баспалдақтың да ізін таппады. Келесі күні Уилсон полковникке жету үшін тағы бір әрекетті бастады. Төрт күн бойы баяу жүріп, ашық шығыршықтарда қоныстанғаннан кейін, ол 1933 жылы Франк Смайтты шектеуге дейін созған шамамен 22 700 фут биіктіктегі қырық фут мұз қабырғасымен жеңілді. Қайтып оралған соң шерпалар онымен бірге монастырға оралуға өтінді, бірақ ол бас тартты. Ол әлі де тауды көтеріле алатынына сенді ме, әлде тек тағдырына мойынсұнып, Британияға сәтсіз оралудың қорлығына қарағанда өлімді артық көргендіктен жалғасты ма, бұл туралы қызу пікірталас жүріп жатыр. Күнделіктеріне "Бұл менің соңғы әрекетім, мен сәттілік сезіндім" деп жазады.
Ашылу
1935 жылы Эрик Шиптон Эверестке шағын барлау экспедициясын басқарды. Олар Уилсонның денесін Солтүстік тұйықтан табалдырықта, қардың астында, бір жағына жатып, қоршаған жерімен араласқан шатырдың қалдықтарымен қоршап қалды. Жақын жерде оның күнделігі бар рюкзак табылды. Оның денесі жақын маңдағы жырақта көмілген. Уилсон шатырында шаршап немесе аштықтан қайтыс болды деп болжанады. Оның қайтыс болған күні нақты белгісіз.
Саммит туралы дау
2003 жылы Томас Ной Уилсон Эверест шыңына жетіп, төмен түсіп бара жатқанда қайтыс болған болуы мүмкін деп болжады. Бұл теорияны растайтын негізгі дәлел Нойдің 1960 жылы қытайлық экспедициямен бірге шыңға жеткен тибеттік альпинист Гомбумен сұхбаттасуынан алынған. Гомбу 8500 м биіктікте ескі шатырдың қалдықтарын тапқанын еске алды. Егер бұл шын болса, бұл бұрынғы британдық экспедициялар құрған лагерьлердің кез-келгенінен жоғары болады, ал Ной оны Вильсон сол жерге қойған болуы керек деп болжайды, бұл оның бұрын ойланғаннан әлдеқайда жоғары нүктеге жеткенін көрсетеді. Нойдың теориясы альпинистер қауымдастығында кеңінен қолдау таппады. Уилсон сияқты тәжірибесіз әуесқойдың тауды өз бетімен көтеріле алатынына күмән келтіріледі, ал Крис Бонингтон: "Менің ойымша, оның ешқандай мүмкіндігі болмас еді деп толық сеніммен айта аламыз" деді. Тау шапқылау тарихшысы Йохен Хемлеб пен Уилсонның өмірбаянын жазған Питер Мейер Хюсинг екеуі де Гомбу шатырдың биіктігі туралы қате ойлаған және оның есебі 1960 жылғы экспедицияның басқа мүшелері растамаған деп көрсетті. Сонымен қатар, егер 8500 м биіктіктегі шатыр болса, ол 1952 жылғы кеңестік экспедицияның ескерткіші болуы мүмкін деген болжам бар. Алайда, кеңестік экспедицияның өзі де белгісіз.