Кіріспе

Шығыс Суссекс округындағы портовый қала, Англия.

Ньюхейвен – Англияның Шығыс Суссекс округындағы Льюс округінде орналасқан портовый қала. Қала Оуз өзенінің сағасында жатыр. Орта ғасырларда жақын орналасқан Сифорд портының құрғауына байланысты жаңа порт құру қажет болды, сол кезде қала дамыды. 16 ғасырдың ортасында қорғалған жағалау, ал 18 ғасырдың соңында теңізге үздіріспес қол жеткізу үшін толқын тосқыш салынды. 1847 жылы теміржол келгеннен кейін Ньюхейвеннің маңызы артты, сондай-ақ Диппеге үнемі паром қатынасы ашылды. 21 ғасырда бұл қатынастар азайтылғанмен, Ньюхейвенде тұрақты паром қызметі жалғасып жатыр және ол маңызды жүк терминалы ретінде пайдаланылады. 2021 жылы қаланың халқы 12 854 адамды құрады.

Шығу тегі

Ньюхейвен Оуз өзенінің сағасында, өзеннің Оңтүстік Даунс таулары арқылы жасаған аңғарында орналасқан. Ғасырлар бойы өзен Ньюхейвен мен Сифорд арасында, өзен сағасындағы шелдің өсуі мен ыдырауына байланысты жылжып келді. Қазіргі Касл-Хилл орнында қола дәуіріне жататын бекініс болған. 480 жыл шамасында саксон халқы Ньюхейвеннің қазіргі орнына жақын жерде "Мейчинг" (кейде "Майчинг" немесе "Мичинг" деп те аталатын) деген ауылды құрды. Орта ғасырлар бойы Оуз өзенінің негізгі шығанағы және порты Сифордта (Cinque Ports порттарының бірі) орналасқан. Шелдің өсуі өзеннің ағысын қиындатты, нәтижесінде өзен арнасының жанындағы жерлер суға батып, портқа қол жеткізуге кедергі келтірді. Сондықтан, 16 ғасырдың ортасында Касл-Хиллдің төменгі жағында шел арқылы канал қазылып, Сифордтан гөрі жақсырақ қорғалған портқа қол жеткізу мүмкіндігі пайда болды. Осылайша, қазіргі Ньюхейвен құрылды. Бірақ шел жиналып, Оуз өзенінің сағасы қайтадан шығысқа қарай жылдамдады. Оуз өзені арқылы жүзу туралы заңға (1790 жыл) сәйкес, батыс толқынқырғыш құрылысы жағалаудағы ағынды тоқтату және шелдің түсуін болдырмау үшін салынды. Өзеннің қазіргі бағытында Касл-Хиллдің төменгі жағында жаңа саға (The Cut) салынды. Сол кезде бұл елді мекен "жаңа бейіт" деп аталды. Қазіргі толқынқырғыш 1890 жылы салынды.

Порт

Бұрынғы теміржол паромдарына қызмет көрсеткен құлайтын нысандардың белгілі бір іздері болғанымен, портта әлі де көп мөлшерде жүк және жолаушылар тасымалданады. Халықаралық паромдар француздық Дипп портына, Seine Maritime аймағына, DFDS Seaways компаниясымен қатынайды. Күн сайын таңертең және кешке екі реттен шығу рейсі жасалады, бұл рейстер 18 654 GT сыйымдылығы бар MS Côte D'Albâtre ро-ро паромдарымен жүзеге асырылады. Паромдармен байланысқанды жақсы көретін пойыз жолаушыларына еліміз бойынша Ньюхейвен қаласына барып, содан кейін ақысыз автобус қызметін пайдалану ұсынылады; бұл Ньюхейвен портындағы жолаушылар қызметтерінің күрт азаюына алып келді, соның салдарынан оның және Ньюхейвен теңізінің болашағына қатысты сұрақтар туды. Порт E.ON компаниясының Rampion теңіз жел электр стансасын салу үшін қарастырылып отырған басты құрлықтағы алап болып табылады.

Тарих

1847 жылы Льюеске темір жол ашылғанға дейін ауылдың теңіз саудасына қатысы аз болды. 1848 жылы, тақтан бас тарғаннан кейін, француз патшасы Луи-Филипп I жасырын күйде осы жерге келді. Лондон, Брайтон және Оңтүстік жағалау темір жолы (LB&SCR) өзеннің шығыс жағында өз кемежайларын және құрылыстарын салып, Ньюхейвен порты теміржол станциясын ашты. Темір жол 1850 және 1878 жылдар аралығында арнаны тереңдетуге және портты жақсартуға да қаржы жұмсады, бұл оны канал арқылы жүретін паромдарға пайдалануға мүмкіндік берді. 1863 жылы LB&SCR және Chemin de Fer de l'Ouest Newhaven – Dieppe жолаушылар қызметін іске қосты. Порт 1882 жылы ресми түрде «Ньюхейвен порты» деп танылды. Ол кездегі импортқа француз шаруашылығының өнімдері, өнеркәсіп тауарындары, ағаш, гранит және шатыр тастары кірді. Ньюхейвен порты Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропаға адамдар мен жабдықтарды тасымалдаудың басты порты ретінде белгіленді және әскери билікке берілді, ал паромдар соғыс уақытында қолданысқа алынды. 1916 жылдың 22 қыркүйегінен 1918 жылдың 2 желтоқсанына дейін Ньюхейвен порты мен қаласы «Ерекше әскери аймақ» деп жарияланды, «Мемлекетті қорғау ережелері» бойынша, ал Порт станциясы халыққа жабылды. Осы кезеңде порттың және порттық құрылыстардың, теміржол бұтақтарының және қоймалардың аумағы кеңейтілді, сондай-ақ тәулік бойы жұмыс істеу үшін электр жарығы орнатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ньюхейвенде көптеген канадалық әскерлер орналасты, ал 1942 жылғы Дипп шабуылының көп бөлігі осы порттан басталды. 1974 жылы әйгілі құмар ойыншы және кісі өлтіру күдіктісі лорд Лукан жоғалып кеткен кезде, оның машинасы Ньюхейвендегі Норман-роудта табылған еді. Онда оның балаларының күтішісі Сандра Риветттің қан тобына сәйкес келетін қан іздері болды, оны өлтірді деп есептеледі, сондай-ақ оның әйеліне жасаған қастандығы туралы куәліктері де болды. Ньюхейвеннің орналасқан жері оның канал арқылы пароммен кеткенін көрсетеді, бірақ оны ешкім растаған жоқ.

Құтқару қайығы

1803 жылы қолданысқа енгізілген Ньюхейвен құтқару қайығы Ұлыбританиядағы ең көне қайықтардың бірі болып саналады және Корольдік Ұлттық құтқару қайықтары институты құрылғанға 20 жыл бұрын құрылды. Қала 1800 жылғы қаңтарда HMS Brazen кемесінің қазасына жауап ретінде құтқару қайығын құрды, оның 105 адамдық экипаждан тек бір адам ғана құтқарыла алды. Қала жергілікті жиналған қаражатты және Лондонның Ллойд компаниясының үлесін біріктіріп, Генри Грейтхедтің "Original" үлгісі бойынша салынған құтқару қайығын сатып алды. Ньюхейвенде сондай-ақ Ұлттық жағалау күзеті институтының бақылау станцияларының бірі орналасқан.

Өнеркәсіп

Шығысқа қарай, көршілес Сифорд приходінің ішінде 1761 жылы салынған, бірақ қазір құлап жатқан Тайд Миллс ауылы орналасқан. Мұнда жұмысшылардың үйлерінің қалдықтары, су тасқыны кезінде жұмыс істейтін диірмендерді қозғау үшін қолданылған үлкен тұзды лагуна сақталған. Ньюхейвен Маркони радиостанциясы 1904 жылы құрылып, 1905 жылы жұмысын бастады. Станция Маркони радио компаниясына тиесілі болды және басқарылды, ал шамамен 1912 жылы кемеден жағалауға радио байланысы тұрақты түрде орнатылды. Ньюхейвеннің шығысында 50,000 фут көлемді King & McGaw өндіріс фабрикасы орналасқан. Бұл компания кәсіби ұйымдар үшін баспа өнерімен айналысып, 1980 жылдардың соңында King Posters деп белгілі болды. Кейіннен ол интернет арқылы жеке тұтынушылармен сауда жасауға көшті. Қазір ол Ұлыбританиядағы ең ірі онлайн-сурет провайдері. Компанияның аймаққа қосқан үлесі 2014 жылдың сәуірінде жергілікті депутат Норман Бейкердің келуімен мойындалды. 1924 жылы операция жасаған мүгедек балаларға көмек көрсету үшін Мұрагерлік теңіз ауруханасы салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қорғаныс жұмыстарына байланысты ол жабылды. Дентон аралы бизнес паркі қаланың солтүстігінде, өзеннің батыс жағалауында орналасқан. Бизнес-парк аймаққа көптеген кәсіпорындарды тартты, олардың арасында Newhaven Enterprise Centre ең маңыздысы болды. Орталық аймаққа көптеген жаңа кәсіпорындарды тартты. Дентон аралының қарсы бетінде 2011 жылдың соңында жаңа қоқыс өртеу қондырғысы салынып аяқталды және Леуес ауданының тұрғындарының қарсылығына қарамастан, қазір толыққанды жұмыс істеп тұр.

Әскери

Ньюхейвен форты, Палмерстон форттарының бірі, 1859 жылғы Корольдік комиссияның ұсынысы бойынша Касл Хиллге салынды. Ол Сассекс аймағында салынған ең ірі қорғаныс құрылысы болды және қазір мұражай ретінде ашылған. Жақын орналасқан Тайд Миллс ауылы жағажай басындағы эксперименталды гидросамолет базасының орны болды. 242-эскадрилья RAF-тің алғашқы құрамы 1918 жылдың 15 тамызында Ньюхейвен, Сассекс штатындағы гидросамолет станциясында 408, 409 және 514 ұшу топтарынан құрылды. Ол сол жерден және Телскомб жартастарындағы жақын әуежайдан Short Type 184 гидросамолеттерімен жұмыс істеді және Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін Англия жолағындағы суасты қайықтарына қарсы патрульдеуді жүзеге асырды. 2006 жылы жүргізілген зерттеулер суға түсетін жолдың бір бөлігін, есік іздері бар екі ангардың бетон алаңдарын және бірнеше басқа да плиталарды, олардың шеберханалар екені болжанып отыр, ашты. Сюссекс археологиялық қоғамы 2006 жылдың сәуірінде Шығыс жағалауының барлық бөлігін каталогтау мақсатында қазба жұмыстарын бастады.

Орналасу

Қаланың басты бөлігі өзеннің батыс жағында орналасқан, ал шығысқа қарай Даунс тауларының еңістерінде Дентон және Маунт-Плезантта тұрғын үйлерден тұратын аудан бар. Өнеркәсіптік аймақтар да өзеннің шығыс жағында, сондай-ақ Ньюхейвенге қызмет ететін үш теміржол станциясы орналасқан: Ньюхейвен қаласы, Ньюхейвен порты және қазір пайдаланылмайтын Ньюхейвен теңіз станциясы. Жақында West Quay, Harbour Heights, August Fields және бұрынғы Parker Pen (Safford Park) орнында жаңа тұрғын үйлер салынды.

Басқару

Ньюхейвен қалалық кеңесі 1974 жылы құрылды. Төрт округтің өкілі болып табылатын 18 кеңесші бар: Дентон округі (5 кеңесші); Оңтүстік округі (8 кеңесші); Солтүстік округі (3 кеңесші) және Орталық округі (2 кеңесші). Қала Леуз ауданының екі округінен тұрады (Шығыс Сассекс графтығының бір бөлігі). Ньюхейвен Солтүстік округі Льюес аудандық кеңесіне 2 аудандық кеңесші сайлайды, ал Ньюхейвен Оңтүстік округі 3 аудандық кеңесші сайлайды. 2023 жылғы 4 мамырда өткен жергілікті сайлауда 5 либералды-демократ кеңесшісі 5 орынға сайланды. Ньюхейвеннің парламенттік сайлау округі – Льюс. 1974 жылдан 1997 жылға дейін Джон Рэнкин Ратбоун (Тим Ратбоун деп белгілі) консерваторлар партиясынан парламент депутаты болды. 1997 жылы либералды-демократ Норман Бейкер парламент мүшесі болып сайланды және 2015 жылға дейін қызмет етті, содан кейін консерватор Мария Колфилд сайланды.

Демография

Ньюхейвен халқының саны 12 232 адамды құрайды, оның 59% жұмыс жасындағылар, 22% 15 жасқа дейінгілер, ал 19% зейнеткерлік жастағылар. Қалада 360-тан астам кәсіпорын бар.

Көрнекті орындар

Қаланың басты белгісі – Ньюхейвен форты. Жаңа қоқыс өртегіш зауыты маңызды белгі болып табылады, оның мұржасы теңізден де, Фирл Биконнан да, сондай-ақ Сифордтың бір бөлігінен де көрінеді. Парохия Брайтоннан Ньюхейвенге дейінгі ерекше ғылыми маңызы бар жартастардың бір бөлігін қамтиды. Жартастар негізінен геологиялық тұрғыдан қызығушылық тудырады, оларда Сантон және Кампан дәуіріне жататын көптеген қазбалар кездеседі. SSSI тізіміне флора мен фаунаның биологиялық маңызы да кіреді. Ньюхейвенді батыстан, солтүстіктен және шығыстан қоршап тұрған ашық жер Оңтүстік Даунс ұлттық паркінің құрамына кіреді, бірақ қаланың өзі парктің шекарасынан тысқары орналасқан.

Көлік

Ньюхейвен Мейдстоуннан басталатын A26 магистральдық жолының оңтүстік ұшында орналасқан; және Брайтон мен Истборн арасындағы A259 жағалау жолымен қиылысады. Ол сондай-ақ Лиустен Сифорд тармақ желісінде жатыр; екі теміржол станциясы жұмыс істейді, Ньюхейвен Таун және Ньюхейвен Харбор. Пойыз паромдық қызметтері тоқтағаннан бері іс жүзінде пайдаланылмаған үшінші станция – Ньюхейвен теңіз теміржол станциясы. Лондонның оңтүстігіндегі Шығыс Кройдоннан ұзақ қашықтыққа саяхаттап келгендер "Авангард жолы" бағытымен осы жерде саяхатын аяқтайды.

Білім беру, мәдениет және дін

Қалада бір орта мектеп бар: Seahaven Academy (бұрын Tideway Comprehensive деп аталған), және төрт бастауыш мектеп бар: Denton Community Primary, Breakwater Academy, Harbour Primary School және 2015 жылдың қыркүйегінде Southdown Road-дағы жаңа ғимаратта ашылған High Cliff Academy. Newhaven жергілікті және теңіз мұражайы Newhaven тарихи қоғамымен басқарылады және тіркелген қайырымдылық ұйымы болып табылады. Planet Earth мұражайы және Sussex History Trail жердің тарихына арналған. Екеуі де Tate отбасына тиесілі Paradise Park бау-бақша орталығында орналасқан. Қауымдық шіркеу Әулие Михаилға арналған және Англия шіркеуі мен методист қауымдастығы тарапынан ортақ пайдаланылады. Рим-католик шіркеуі Қасиетті Жүрекке (Sacred Heart шіркеуі) арналған. Қала W. Howard Baker-дің "Қылмыс – менің ісім" (Sexton Blake Library No 408, Amalgamated Press, 1958) кітабында көрсетілген, және бұл туынды Jack Trevor Story-дің идеяларына немесе материалдарына негіделген болуы мүмкін. Брайтон, Beachy Head және Eastbourne қалаларымен бірге есімдері аталғанмен, сілтемелер нашар және кітаптан қаланы тану қиын. Мәтіндегі басқа сілтемелер (типикалық Sexton Blake шығармасы) жақында бұзылған Peacehaven Motel аймағындағы, бұрын Peacehaven қаласының шығыс жағында орналасқан, жол бойындағы кафеге меңзеп тұр. Newhavenде 1960 жылдары құрылған белсенді өнер қауымдастығы бар, сондай-ақ қалада жергілікті суретшілердің туындыларын көрсететін жаңа галереялар ашылған.

Спорт

Ньюхейвенде марина бар: Ньюхейвен және Сифорд желкендеу клубы мұнда орналасқан; сонымен қатар, су астында жүзу, су шаңғысы және серфингпен айналысады. Ньюхейвен футбол клубы Сассекс округтік лигасынде ойнайды; дамыған садақ ату клубы бар. Қалада ірі және заманауи жабық боулинг орталығы да бар, ал маринаға жақын жерде ашық боулинг алаңы орналасқан. Ньюхейвен боулинг клубы 1902 жылы құрылған және Англия боулинг қауымдастығының және Сассекс округі боулингінің негізін қалаушы мүшесі болып табылады. Екі крикет алаңы да бар, біреуі маринаға жақын, өзеннің батысында, ал екіншісі Дентон ауылының жанында, өзеннің шығысында, сондай-ақ маринаға жақын теннис клубы бар.

Жергілікті БАҚ

Жергілікті жаңалықтар мен теледидар бағдарламаларын BBC South East және ITV Meridian ұсынады. Теледидар сигналдары Хитфилдтен және жергілікті қайталағыштан қабылданады. Қаланың жергілікті радиостанциялары – BBC Radio Sussex (95.0 FM), оның кейбір бағдарламалары Брайтоннан, Seahaven FM (96.3 FM), студиялары Сифордта орналасқан, және Heart South (96.9 FM). Бірақ Heart-тың енді жергілікті базасы жоқ, себебі барлық бағдарламалар Лондоннан таратылады. Қаланы қамтитын жергілікті газеттер – The Argus және Haven News.