Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
VI ғасырдағы Византия мен Сасанидтер арасындағы қақтығыс 2 = Наполеон империясы мен Португалия, Испания және Ұлыбритания арасындағы қақтығыс Иберия соғысы 526 жылдан 532 жылға дейін Византия империясы мен Сасанидтер империясы арасында Византияның шығыс грузин патшалығы үшін болған. Бұл жерде билік арасында салық және дәмдеуіш саудасына байланысты жанжал туындады. Сасанидтер 530 жылға дейін басымдықты сақтады, бірақ Византиялықтар Дара мен Саталадағы шайқастарда өздерінің позициясын қалпына келтірді, ал олардың Гасанидтер одақтастары Сасанидтерге бағынышты Лахмидтерді жеңді. 531 жылы Каллиникте Сасанидтер жеңіске жетіп, империялар "Мәңгілік бейбітшілік" келісімін жасасқанға дейін соғысты тағы бір жыл жалғастырды.
6th century conflict between the Byzantine and Sassanid empires
2=the conflict between Napoleon's empire and Portugal, Spain and Britain
The Iberian War was fought from 526 to 532 between the Byzantine Empire and the Sasanian Empire over the eastern Georgian kingdom of Iberia—a Sasanian client state that defected to the Byzantines. Conflict erupted among tensions over tribute and the spice trade. The Sasanians maintained the upper hand until 530 but the Byzantines recovered their position in battles at Dara and Satala while their Ghassanid allies defeated the Sasanian aligned Lakhmids. A Sasanian victory at Callinicum in 531 continued the war for another year until the empires signed the "Perpetual Peace".
Шығу тегі
Анастасия соғысынан кейін жеті жылдық бітімге қол қойылды, бірақ ол жиырма жылға жуық уақытқа созылды. 505 жылы болған соғыста да император Анастасий І Дараны Персияның Нисибис қаласына қарсы қорғаныш ретінде нығайта бастаған болатын. 524-525 жылдары парсы шахы Кавад I (488-531) император Юстин I-ге өзінің ұлы Хосровты асырап алуды ұсынды; парсы патшасының басымдығы - бәсекелес ағалары мен маздакиттік сектаның қатерлі жағдайына тап болған Хосровтың мұрагерлігін қамтамасыз ету болды. Бұл ұсынысты Рим императоры мен оның немере інісі Юстиниан құлшыныспен қабылдады, бірақ Юстининнің квесторы Прокул бұл қадамға қарсы шықты. Келіссөздер бұзылуына қарамастан, 530 жылы ғана негізгі шығыс шекарада соғыс басталды. Осы жылдар аралығында екі жақ оңтүстіктегі араб одақтастары мен солтүстіктегі ғұндар арқылы өкілеттілер арқылы соғыс жүргізуді жөн көрді. Екі держава арасындағы шиеленістер Иберия патшасы Гургеннің римдіктерге қарсы шығуымен күшейтілді. Прокопийдің айтуынша, Кавад I христиандық ибериялықтарды зороастризмге бағындыруға тырысты, ал 523 жылы Гургеннің басшылығымен олар көршілес христиандық Лазика патшалығының үлгісіне еліктеп, Парсыға қарсы көтерілді. Гурген Юстин I-ден Иберияны қорғаймын деген уәде алды; содан кейін римдіктер Кавказдың солтүстігіндегі гунндарды ибериялықтарға көмектесу үшін жалдады.
After the Anastasian War, a seven year truce was agreed on, yet it lasted for nearly twenty years. Even during the war in 505, Emperor Anastasius I had already started fortifying Dara as a counter to the Persian fortress city of Nisibis for a looming conflict. In 524–525, the Persian shah Kavadh I (r. 488–531) proposed that Emperor Justin I adopt his son, Khosrow I; the priority of the Persian king was to secure the succession of Khosrow, whose position was threatened by rival brothers and the Mazdakite sect. The proposal was initially greeted with enthusiasm by the Roman Emperor and his nephew, Justinian but Justin's quaestor, Proculus, opposed the move. Despite the breakdown of the negotiations, it was not until 530 that war on the main eastern frontier began. In the intervening years, the two sides preferred to wage war by proxy, through Arab allies in the south and Huns in the north. Tensions between the two powers were further heightened by the defection of the Iberian king Gourgen to the Romans. According to Procopius, Kavadh I tried to force the Christian Iberians to become Zoroastrians, and in 523, under the leadership of Gourgen, they rose in revolt against Persia, following the example of the neighboring Christian kingdom of Lazica. Gourgen received pledges by Justin I that he would defend Iberia; the Romans then recruited Huns from the north of the Caucasus to assist the Iberians.
Соғыс
Екі империяның күшінің кездескен түрлі нүктелерде зорлық-зомбылық көбейді: 525 жылы римдік флот аксумиттік әскерді Химярит Йеменді жаулап алу үшін тасымалдайтын болды, ал 525-526 жылы Парсының араб одақтастары Лакмидтер шөл даланың шетіндегі римдік аумақтарға шабуыл жасады. Римдіктер Йеменде христиан мүдделерін қорғау үшін (Наджранның христиан қауымын қараңыз), сондай-ақ парсы бақылауында болған Үндістанға арналған дәмдеуіш пен жібек сауда жолдарына үстемдік ету үшін ықпал етуге қызығушылық танытты. 526-527 жылдары Транскавказ аймағы мен жоғарғы Месопотамияда екі империя арасындағы ашық ұрыстар басталды; парсылықтар римдіктерге олардан қаражат алу үшін қысым жасауды жалғастырды. 527 жылы император Юстин I қайтыс болғаннан кейін император тағына Юстиниан I отырды. Соғыстың алғашқы жылдары парсыларға жағымды болды, 527 жылы Иберия көтерілісі басылды, Нисибис пен Фибетаға қарсы римдік шабуыл сол жылы сәтсіз аяқталды және Таннурис пен Мелабазаны нығайтуға тырысқан күштер парсы шабуылына ұшырады. 528 жылы парсылар Ибериядан шығыс Лазикадағы бекіністерді басып алуға кірісті. Осы парсылық табыстардан көрінген кемшіліктерді жоюға тырысқан Юстиниан шығыс әскерлерін шығыс әскери магистрінің командасын екіге бөліп, солтүстік бөлігіне Арменияның жеке әскери магистрін тағайындады. 528 жылы оңтүстік майданда Римнің ең маңызды бастамасы Белисарийдің Тануриске жасаған жорықтары болды, онда ол шекарада бекініс салуды қолға алған римдік жұмысшыларды қорғауға тырысты. Ол Танурис шайқасында Ксеркс патшаның жеңіліске ұшырағаннан кейін Дараға қашып кетуге мәжбүр болды. 529 жылы Сирияға лахмидтердің шабуылдары Юстинианды өзінің араб одақтастарын нығайтуға талпындырды, бұл Гассанид басшысына Аль Харит ибн Джабалахқа еркін коалицияны келесі онжылдықтарда лахмидтерге қарсы үстемдік алуға мүмкіндік берген үйлесімді патшалыққа айналдыруға көмектесті. 530 жылы Белисарий Дара шайқасында Пероздың қол астындағы әлдеқайда үлкен парсы күштерін жеңуге римдіктерді бастап, Ситтас пен Дорофей Сатала шайқасында Михр Михроның қол астындағы парсы әскерін жеңді. 531 жылы Белисарий Каллиник шайқасында парсы және лахмид күштерінен жеңілді, бірақ жаз бойы римдіктер Армениядағы кейбір бекіністерді басып алып, парсы шабуылын қайтарып жіберді. Римдіктердің Каллиникте жеңіліс тапқанынан кейін, тергеу комиссиясы құрылып, оның нәтижесінде Белисарий қызметінен босатылды. Сондай-ақ, Каллиникте парсы әскерінің қолбасшысы Азарет де маңызды бекіністі басып алмағаны үшін қызметінен босатылды.
Violence escalated at various points where the power of the two empires met: in 525 a Roman fleet transported an Aksumite army to conquer Himyarite Yemen and in 525–526, Persia's Arab allies, the Lakhmids, raided Roman territories on the edge of the desert. The Romans were interested in gaining influence in Yemen to protect Christian interests there (see Christian community of Najran) as well as to dominate the spice and silk trade routes to India which were under Persian control. By 526–527, overt fighting between the two empires had broken out in the Transcaucasus region and upper Mesopotamia; the Persians continued to exert pressure on the Romans to obtain funds from them. Following the emperor Justin I's death in 527, Justinian I acceded to the imperial throne. The early years of war favored the Persians, by 527 the Iberian revolt had been crushed, a Roman offensive against Nisibis and Thebetha in that year failed and forces attempting to fortify Thannuris and Melabasa were prevented from doing so by Persian attacks. In 528, the Persians pressed on from Iberia to capture forts in eastern Lazica. Attempting to remedy the deficiencies revealed by these Persian successes, Justinian reorganised the eastern armies by dividing the command of the magister militum of the East in two and appointing a separate magister militum of Armenia over the northern portion. The most important Roman initiative on the southern front in 528 was Belisarius's expeditions to Thannuris, where he tried to protect Roman workers undertaking the construction of a fort right on the frontier. His forces were defeated by Xerxes during the battle of Thannuris and he had to retreat to Dara. Damaging raids on Syria by the Lakhmids in 529 also encouraged Justinian to strengthen his own Arab allies, helping the Ghassanid leader Al Harith ibn Jabalah turn a loose coalition into a coherent kingdom which was able to gain the upper hand against the Lakhmids over the following decades. In 530, Belisarius led the Romans to victory over a much larger Persian force under Perozes at the Battle of Dara, while Sittas and Dorotheus defeated a Persian army under Mihr Mihroe at the Battle of Satala. In 531, Belisarius was defeated by Persian and Lakhmid forces at the Battle of Callinicum but during the summer, the Romans captured some forts in Armenia and repulsed a Persian offensive. The Roman failure at Callinicum was followed by a commission of inquiry, the result of which was the dismissal of Belisarius from his post. Azarethes, the Persians' commander at Callinicum, was also stripped of his ranks due to his failure to capture any significant fortification.
Атыс тоқтатылсын
Юстинианның елшісі Гермоген Кавадқа Каллиник шайқасынан кейін келіссөздерді қайта ашу үшін келді, бірақ сәттіліксіз. Парсылықтар Мартирополисті қоршауға алды, бірақ оны тастап кетті, өйткені Кавад көп ұзамай қайтыс болды және 532 жылдың көктемінде римдік елшілер мен жаңа парсы патшасы Хосро I арасында жаңа келіссөздер басталды, ол өз орнын нығайтуға көңіл бөлуді қажет етті. Екі тарап ақырында келісімге келді және сегіз жылдан аз уақытқа созылған Мәңгілік бейбітшілікке 532 жылдың қыркүйегінде қол қойылды. Екі жақ та барлық басып алынған аумақтарды қайтаруға келісті және римдіктер 110 центарияны (11,000 фунт алтын) біржолғы төлем жасауға келісті. Римдіктер Лазик бекіністерін қайтарып алды, Иберия парсы қолында қалды, бірақ өз елінен кеткен иберийлерге Рим аумағында қалуға немесе туған жеріне оралуға рұқсат етілді.
Justinian's envoy, Hermogenes, visited Kavadh immediately after the Battle of Callinicum to re open negotiations but without success. The Persians conducted the Siege of Martyropolis but abandoned it as Kavadh died shortly afterwards and in spring 532, new negotiations began between the Roman envoys and the new Persian king, Khosrow I, who needed to devote his attention to securing his position. The two sides finally came to an agreement and the Eternal Peace, which lasted less than eight years, was signed in September 532. Both sides agreed to return all occupied territories and the Romans to make a one off payment of 110 centenaria (11,000 pounds of gold). The Romans recovered the Lazic forts, Iberia remained in Persian hands but the Iberians who had left their country were allowed to remain in Roman territory or to return to their native land.