Кіріспе

VI ғасырдағы Византия мен Сасанидтер арасындағы қақтығыс 2 = Наполеон империясы мен Португалия, Испания және Ұлыбритания арасындағы қақтығыс Иберия соғысы 526 жылдан 532 жылға дейін Византия империясы мен Сасанидтер империясы арасында Византияның шығыс грузин патшалығы үшін болған. Бұл жерде билік арасында салық және дәмдеуіш саудасына байланысты жанжал туындады. Сасанидтер 530 жылға дейін басымдықты сақтады, бірақ Византиялықтар Дара мен Саталадағы шайқастарда өздерінің позициясын қалпына келтірді, ал олардың Гасанидтер одақтастары Сасанидтерге бағынышты Лахмидтерді жеңді. 531 жылы Каллиникте Сасанидтер жеңіске жетіп, империялар "Мәңгілік бейбітшілік" келісімін жасасқанға дейін соғысты тағы бір жыл жалғастырды.

Шығу тегі

Анастасия соғысынан кейін жеті жылдық бітімге қол қойылды, бірақ ол жиырма жылға жуық уақытқа созылды. 505 жылы болған соғыста да император Анастасий І Дараны Персияның Нисибис қаласына қарсы қорғаныш ретінде нығайта бастаған болатын. 524-525 жылдары парсы шахы Кавад I (488-531) император Юстин I-ге өзінің ұлы Хосровты асырап алуды ұсынды; парсы патшасының басымдығы - бәсекелес ағалары мен маздакиттік сектаның қатерлі жағдайына тап болған Хосровтың мұрагерлігін қамтамасыз ету болды. Бұл ұсынысты Рим императоры мен оның немере інісі Юстиниан құлшыныспен қабылдады, бірақ Юстининнің квесторы Прокул бұл қадамға қарсы шықты. Келіссөздер бұзылуына қарамастан, 530 жылы ғана негізгі шығыс шекарада соғыс басталды. Осы жылдар аралығында екі жақ оңтүстіктегі араб одақтастары мен солтүстіктегі ғұндар арқылы өкілеттілер арқылы соғыс жүргізуді жөн көрді. Екі держава арасындағы шиеленістер Иберия патшасы Гургеннің римдіктерге қарсы шығуымен күшейтілді. Прокопийдің айтуынша, Кавад I христиандық ибериялықтарды зороастризмге бағындыруға тырысты, ал 523 жылы Гургеннің басшылығымен олар көршілес христиандық Лазика патшалығының үлгісіне еліктеп, Парсыға қарсы көтерілді. Гурген Юстин I-ден Иберияны қорғаймын деген уәде алды; содан кейін римдіктер Кавказдың солтүстігіндегі гунндарды ибериялықтарға көмектесу үшін жалдады.

Соғыс

Екі империяның күшінің кездескен түрлі нүктелерде зорлық-зомбылық көбейді: 525 жылы римдік флот аксумиттік әскерді Химярит Йеменді жаулап алу үшін тасымалдайтын болды, ал 525-526 жылы Парсының араб одақтастары Лакмидтер шөл даланың шетіндегі римдік аумақтарға шабуыл жасады. Римдіктер Йеменде христиан мүдделерін қорғау үшін (Наджранның христиан қауымын қараңыз), сондай-ақ парсы бақылауында болған Үндістанға арналған дәмдеуіш пен жібек сауда жолдарына үстемдік ету үшін ықпал етуге қызығушылық танытты. 526-527 жылдары Транскавказ аймағы мен жоғарғы Месопотамияда екі империя арасындағы ашық ұрыстар басталды; парсылықтар римдіктерге олардан қаражат алу үшін қысым жасауды жалғастырды. 527 жылы император Юстин I қайтыс болғаннан кейін император тағына Юстиниан I отырды. Соғыстың алғашқы жылдары парсыларға жағымды болды, 527 жылы Иберия көтерілісі басылды, Нисибис пен Фибетаға қарсы римдік шабуыл сол жылы сәтсіз аяқталды және Таннурис пен Мелабазаны нығайтуға тырысқан күштер парсы шабуылына ұшырады. 528 жылы парсылар Ибериядан шығыс Лазикадағы бекіністерді басып алуға кірісті. Осы парсылық табыстардан көрінген кемшіліктерді жоюға тырысқан Юстиниан шығыс әскерлерін шығыс әскери магистрінің командасын екіге бөліп, солтүстік бөлігіне Арменияның жеке әскери магистрін тағайындады. 528 жылы оңтүстік майданда Римнің ең маңызды бастамасы Белисарийдің Тануриске жасаған жорықтары болды, онда ол шекарада бекініс салуды қолға алған римдік жұмысшыларды қорғауға тырысты. Ол Танурис шайқасында Ксеркс патшаның жеңіліске ұшырағаннан кейін Дараға қашып кетуге мәжбүр болды. 529 жылы Сирияға лахмидтердің шабуылдары Юстинианды өзінің араб одақтастарын нығайтуға талпындырды, бұл Гассанид басшысына Аль Харит ибн Джабалахқа еркін коалицияны келесі онжылдықтарда лахмидтерге қарсы үстемдік алуға мүмкіндік берген үйлесімді патшалыққа айналдыруға көмектесті. 530 жылы Белисарий Дара шайқасында Пероздың қол астындағы әлдеқайда үлкен парсы күштерін жеңуге римдіктерді бастап, Ситтас пен Дорофей Сатала шайқасында Михр Михроның қол астындағы парсы әскерін жеңді. 531 жылы Белисарий Каллиник шайқасында парсы және лахмид күштерінен жеңілді, бірақ жаз бойы римдіктер Армениядағы кейбір бекіністерді басып алып, парсы шабуылын қайтарып жіберді. Римдіктердің Каллиникте жеңіліс тапқанынан кейін, тергеу комиссиясы құрылып, оның нәтижесінде Белисарий қызметінен босатылды. Сондай-ақ, Каллиникте парсы әскерінің қолбасшысы Азарет де маңызды бекіністі басып алмағаны үшін қызметінен босатылды.

Атыс тоқтатылсын

Юстинианның елшісі Гермоген Кавадқа Каллиник шайқасынан кейін келіссөздерді қайта ашу үшін келді, бірақ сәттіліксіз. Парсылықтар Мартирополисті қоршауға алды, бірақ оны тастап кетті, өйткені Кавад көп ұзамай қайтыс болды және 532 жылдың көктемінде римдік елшілер мен жаңа парсы патшасы Хосро I арасында жаңа келіссөздер басталды, ол өз орнын нығайтуға көңіл бөлуді қажет етті. Екі тарап ақырында келісімге келді және сегіз жылдан аз уақытқа созылған Мәңгілік бейбітшілікке 532 жылдың қыркүйегінде қол қойылды. Екі жақ та барлық басып алынған аумақтарды қайтаруға келісті және римдіктер 110 центарияны (11,000 фунт алтын) біржолғы төлем жасауға келісті. Римдіктер Лазик бекіністерін қайтарып алды, Иберия парсы қолында қалды, бірақ өз елінен кеткен иберийлерге Рим аумағында қалуға немесе туған жеріне оралуға рұқсат етілді.