Кіріспе
610-641 жылдар аралығында Византия императоры болған Гераклий (Ἡράκλειος (Hērákleios); шамамен 575 – 11 ақпан 641) Византия императоры 610-641 жылдар аралығында билік етті. Оның билікке келуі 608 жылы басталды, ол және оның әкесі, Африка экзархы Гераклий Егде, танымал емес император Фокаға қарсы көтеріліс жетекшілік еткен кезде. Гераклийдің билігі бірнеше әскери науқандармен ерекшеленді. Гераклий билікке келген жылы империяға бірнеше майданнан қауіп төнді. Гераклий 602-628 жылдар аралығындағы Византия-Сасани соғысын дереу қолға алды. Науқанның алғашқы шайқастары византиялықтардың жеңілісімен аяқталды; парсы әскері Босфорға дейін жетті, бірақ Константинополь мықты қабырғалармен және күшті флотпен қорғалды, Гераклий толық жеңілістен құтыла алды. Одан кейін ол әскери күшті қайта құру және нығайту үшін реформалар жүргізді. Гераклий парсыларды Кіші Азиядан ығыстырып, олардың аумағына терең еніп, 627 жылы Ниневия шайқасында шешуші жеңіске жетті. Парсы шахы Хосров II өз ұлы Кавад II тарапынан құлатылып, өлімге кесілді, ол жақын арада бейбіт келісімге келісіп, барлық оккупацияланған аумақтардан шығуға келісті. Осылайша екі империя арасындағы бейбіт қарым-қатынас қайта орнатылды. Бірақ Гераклий көп ұзамай жаңадан басып алған жерлерінің көп бөлігін Рашидун халифатына жоғалтты. Арабия түбегінен шыққан мұсылмандар Сасани империясын жылдам басып алды. 636 жылы мұсылмандар Сирияға басып кірді, Гераклийдің бауыры Феодорды жеңді. Арабтар қысқа мерзім ішінде Месопотамия, Армения және Египетті жаулап алды. Гераклий мұрагерлеріне арабтармен күресуге және толық құлдыраудан сақтануға мүмкіндік беретін реформалар жасады. Гераклий Балқандағы хорваттар мен сербтермен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Ол монофизиттерге қатысты христиан шіркеуіндегі алауыздықты монотелитизм деп аталатын келісімге келу арқылы бейтараптандыруға тырысты. Шығыс шіркеуі (әдетте несториандық деп аталады) де осы процеске қатысты. Ақырында, осы бірлік жобасы даудың екі тарапынан да қабылданбады.
Heraclius (Ἡράκλειος (Hērákleios); c. 575 – 11 February 641) was Byzantine emperor from 610 to 641. His rise to power began in 608, when he and his father, Heraclius the Elder, the Exarch of Africa, led a revolt against the unpopular emperor Phocas. Heraclius's reign was marked by several military campaigns. The year Heraclius came to power, the empire was threatened on multiple frontiers. Heraclius immediately took charge of the Byzantine–Sasanian War of 602–628. The first battles of the campaign ended in defeat for the Byzantines; the Persian army fought their way to the Bosphorus but Constantinople was protected by impenetrable walls and a strong navy, and Heraclius was able to avoid total defeat. Soon after, he initiated reforms to rebuild and strengthen the military. Heraclius drove the Persians out of Asia Minor and pushed deep into their territory, defeating them decisively in 627 at the Battle of Nineveh. The Persian Shah Khosrow II was overthrown and executed by his son Kavad II, who soon sued for a peace treaty, agreeing to withdraw from all occupied territory. This way peaceful relations were restored to the two deeply strained empires. Heraclius soon lost many of his newly regained lands to the Rashidun Caliphate. Emerging from the Arabian Peninsula, the Muslims quickly conquered the Sasanian Empire. In 636, the Muslims marched into Roman Syria, defeating Heraclius's brother Theodore. Within a short period of time, the Arabs conquered Mesopotamia, Armenia and Egypt. Heraclius responded with reforms which allowed his successors to combat the Arabs and avoid total destruction. Heraclius entered diplomatic relations with the Croats and Serbs in the Balkans. He tried to repair the schism in the Christian church in regard to the Monophysites, by promoting a compromise doctrine called monothelitism. The Church of the East (commonly called Nestorian) was also involved in the process. Eventually, this project of unity was rejected by all sides of the dispute.
Шығу тегі
Гераклий – армяндар арасында танылған Гераклий Ақсақалдың үлкен ұлы. Оның анасы Епифания, болжам бойынша, Каппадокиядан шыққан. Уолтер Каеги Гераклийдің армян тегін "мүмкін" деп санайды және ол бала кезінен екі тілді (армян және грек) болған десе де, мұның да нақтылығы жоқ. VII ғасыр армян тарихшысы Себеостың сөзіне қарағанда, Гераклий Арменияның Арсакид әулетімен байланысты болған. Элизабет Редгейт оның армян тегі болуы ықтимал деп есептейді. Энтони Кальделис Гераклий Ақсақалдың армян екенін көрсететін тікелей дерек жоқ екенін, ал бұл пікір Теофилакт Симокаттың дұрыс түсінілмеуіне байланысты туындағанын айтады. Бір хатта Гераклий Ақсақалдың орнына келген әскербасы Приск оған "әскерден босап, Армениядағы өз қаласына оралуын" бұйырған. Кальделис мұны Гераклий Ақсақалдың туған қаласы емес, оның бас штабы деп түсіндіреді. Одан өзге, оның тегі туралы көп мәлімет жоқ. Оның әкесі 590 жылы император Мористің Сасани империясын басып алған Шах Бахрам Шобинға қарсы соғысында генерал болған. Соғыстан кейін Морис Гераклий Ақсақалды Африка экзархы лауазымына тағайындады.
Фокасқа қарсы көтеріліс және қосылу
608 жылы Ескі Гераклий алты жыл бұрын Маврикийді құлатқан император Фокасқа адалдығынан бас тартты. Көтерілісшілер Гераклий гипатос киімінде бейнеленген монеталар шығарды, бірақ олардың ешқайсысы бұл кезде императорлық атаққа тікелей таласпады. Гераклийдің жас туысы Никетас Египетке құрлықтан шабуыл жасады; 609 жылы ол Фокастың генералы Боностусты жеңіп, провинцияны бағындырды. Осы уақытта жас Гераклий тағы бір әскермен Сицилия және Кипр арқылы шығысқа қарай жүзді. Константинопольге жақындағанда, ол көрнекті басшылармен байланысып, қаладағы аристократтарды құлату үшін шабуыл жоспарлады. Астанаға келгенде, Фокастың күйеу баласы Приск басқарған элиталық императорлық гвардия бөлімі – Экскубиторлар Гераклийге қашып өтті, ол қалаға ешқандай қарсылықсыз кірді. Гераклий Фокасты тұтқындағанда: «Сен осылай биледің бе, пасық?» – деп сұрады. Фокастың жауабы: «Сен одан жақсы билейсің бе?» – Гераклийді соншалықты ашуландырды ki, ол Фокасты сол жерде-ақ басын кесті. Кейін ол Фокастың дене мүшелерін алып тастады, себебі ол қаладағы ықпалды саясаткер Фотийдің әйеліне зорлық көрсеткен еді. 610 жылдың 5 қазанында Гераклий Ұлы сарайдағы Әулие Стефан шіркеуінде таққа отырды. Содан кейін ол Фабияға үйленді, ол Евдокия есімін қабылдады. Ол 612 жылы қайтыс болғаннан кейін, 613 жылы өзінің қызы Мартинаға үйленді; бұл екінші неке туысқандық болып саналды және халық арасында ұнамады. Гераклийдің екі ұлының тұсында Мартина билік пен саяси интригалардың ортасына айналды. Константинопольде Мартинаға тараған жеккөрушілікке қарамастан, Гераклий онымен бірге жорықтарға шықты және патриарх Сергийдің некеге келуіне және кейін ажырасуына жасаған тырысуларын қабылдамады.
Персияның бастапқы артықшылығы
Балқандағы жорықтары кезінде император Морис пен оның отбасын Фокас 602 жылы қарашада бүлік шығарғаннан кейін өлтірді. Сасанидтер империясының Хосров II (Хосро) тағына Морис қайтадан отырғызды, олар соңғысы қайтыс болғанға дейін одақтас болып қалды. Содан кейін Хосров Византия империясына шабуыл жасап, Месопотамияны қайтадан басып алу мүмкіндігін пайдаланды. Хосровтың ордасында өзін Мористің ұлы Теодосий деп жариялаған адам болды, Хосров Византиялықтардан осы Теодосийді император ретінде қабылдауды талап етті. Соғыс бастапқыда парсылардың жолынан өтті, ішінара Фокастың қатыгездікпен қуғын-сүргініне және генерал Гераклидің немере інісі Никетаны Мысырға шабуылға жібергенінен кейін туындаған мұрагерлік дағдарысына байланысты, бұл оның ұлы Гераклидің 610 жылы таққа ие болуына мүмкіндік берді. Фокас, тарихи дереккөздерде әрдайым "тиран" (сөздің бастапқы мағынасында, яғни мұрагерлік ережелері бойынша заңды емес патша) ретінде сипатталатын танымал емес билеуші, ақырында Гераклимен құлдыратылды, ол Карфагеннен Константинополге кемесі басына ілінген иконамен жүзіп барды. Бұл уақытта парсылықтар Месопотамия мен Кавказды жаулап алған болатын, ал 611 жылы Сирияны басып алып, Анатолияға кірді. Екі жылдан кейін Гераклидің бастауындағы ірі қарсы шабуыл Антиохиядан тыс жерде Шахбараз мен Шахиннің жеңіліске ұшырауымен аяқталды. Римдіктердің позициясы құлдырап кетті; парсылықтар Кіші Азияның кейбір бөліктерін қиратты және Константинополдің қарама-қарсы жағындағы Халкидонды басып алды. Келесі онжылдықта парсылар Палестина мен Мысырды жаулап алды (621 жылдың ортасына қарай бүкіл провинция олардың қолында болды) және Анатолияны қиратты, ал аварлар мен славяндар жағдайдан пайдаланып, Балқанды басып алды, империяны жойылудың шетіне жеткізді. 613 жылы парсы әскері яһудилердің көмегімен Дамаскіні басып алды, 614 жылы Иерусалимді басып алды, Киелі қабір шіркеуіне зақым келтіріп, Шынайы айқышқа қол жеткізді, содан кейін 617 немесе 618 жылы Мысырды басып алды. Сасанидтер 615 жылы Халкидонға жеткенде, Себеостың айтуынша, осы кезде Геракли бас тартуға келісіп, Византия империясының парсы клиенті мемлекетіне айналуына жол беруге дайын болды, тіпті Хосров II императорды таңдауға рұқсат берді. Геракли өзінің елшілері арқылы жіберген хатында парсы империясын жоғары деп танып, өзін Хосров II-нің "қауымшыл ұлы, барлық жағдайда сіздің қайырымдылығыңызды орындауға құштар" деп сипаттады, тіпті Хосров II-ді "жоғарғы император" деп атады. Алайда Хосров II бейбітшілік ұсынысын қабылдамай, Гераклидің елшілерін тұтқындады. Парсы әскері Константинопольдің қақпасына келіп қалған кезде Геракли қаладан кетіп, астанасын Карфагенге көшіруді ойлады, бірақ шіркеудің ықпалды патриархы Сергий оны қала беруге көндірді. Константинополь қабырғасының артында аман-есен тұрып, Геракли келісімге қол жеткізуіне мүмкіндік болды. Бейбітшілік оған империяның әскерін қайта құруға мүмкіндік берді. Ол әскери емес шығындарды қысқарту, валютаның құнын төмендету және патриарх Сергийдің қолдауымен соғысты жалғастыру үшін қажетті қаражатты жинау үшін шіркеу қазыналарын балқыту арқылы болды.
Византияның қарсы шабуыл және қайта өрлеуі
622 жылдың 4 сәуірінде Гераклий Константинопольді тастап кетіп, қаланы ұлының регенті ретінде Сергий мен генерал Бонусқа сеніп тапсырды. Ол Кіші Азияда, мүмкін, Битинияда әскерін жинады және олардың құлаған рухын қайта жандандырғаннан кейін, қасиетті соғыс сипатын алған жаңа қарсы шабуылды бастады; әскери ту ретінде Мәсіхтің қолмен жасалған бейнесі қолданылды. Рим әскері Арменияға жорық жасап, парсылықтардың араб басшысының әскерін жеңіске ұшыратты, содан кейін Шахрбараздың басшылығымен парсыларды талқандады. Гераклий бірнеше жыл бойы науқанда болады. 624 жылдың 25 наурызында ол әйелі Мартинамен және екі баласымен бірге Константинопольден қайта кетті. 15 сәуірде Никомидияда Пасханы тойлағаннан кейін, ол Кавказда жорық жасап, Хосров пен оның генералдары Шахрбараз, Шахин және Шахраплаканға қарсы Арменияда бірнеше жеңіске жетті. Сол жылы вестготтар Испанияның батыс византиялық провинциясының астанасы Картахенаны қайта басып алды, нәтижесінде Юстиниан I әскерлері бағындырған аздаған провинциялардың бірі жоғалды. 626 жылы Шахрбараз басқарған парсы әскерінің қолдауымен аварлар мен славяндар Константинопольді қоршауға алды, бірақ қоршау сәтсіз аяқталды (жеңіс қала қабырғаларымен жүріп өткен Құдай анасының иконаларына байланысты деп есептелді), ал Шахиннің басшылығымен екінші парсы әскері Гераклийдің інісі Феодордың қолынан тағы бір жеңіліске ұшырады. Парсы соғысының күйреуімен Гераклий Батыс Түрік қағанатының гоктурктерін Зибельдің басшылығымен парсылық Кавказға басып кіргізді. Гераклий парсы империясындағы келіспеушіліктерді пайдаланып, Шахрбаразды Хосров оған қызғанышпен қарап, өлтіруге бұйрық бергеніне сендіре отырып, бейтарап қалдырды. 627 жылдың соңында ол Месопотамияға қысқы шабуыл жасады, онда түрік одақтастарының дезертирлеуіне қарамастан, Ниневия шайқасында Рахзад басқарған парсыларды жеңді. Тигр бойымен оңтүстікке қарай жылжумен ол Хосровтың Дастагирдтегі ұлы сарайын тонады және Нахраван каналындағы көпірлердің қирауына байланысты Ктесифонға шабуыл жасаудан қалды. Осы апаттар сериясынан абыройсыз қалған Хосров оның ұлы Кавад II басқарған төңкеріс кезінде құлатылып, өлтірілді. Ол бірден бейбітшілікке келісіп, барлық басып алынған аумақтардан шығуға келісті. 629 жылы Гераклий Шынайы айқыш ағашты Иерусалимге салтанатты түрде қайтарды. Гераклий жеңісінен кейін «Патшалардың патшасы» деген ежелгі парсы атағын алды. Кейіннен, 629 жылдан бастап, ол өзін «суверен» деген грек сөзімен «Базилей» деп атады, және бұл атақ келесі 800 жыл бойы византиялық императорлар қолданды. Гераклийдің осы атақты Римнің бұрынғы Август атағынан артық таңдауының себебі кейбір ғалымдар оның армян тегімен байланысты деп санайды. Гераклийдің парсыларды жеңгені шамамен 400 жыл бойы үзіліссіз жалғасқан соғысты аяқтады және парсы империясындағы тұрақсыздыққа әкелді. Кавад II таққа отырғаннан кейін бірнеше ай өткен соң қайтыс болып, Персияны бірнеше жыл бойы династиялық дағдарысқа және азаматтық соғысқа ұшыратты. Ардашир III, Гераклийдің одақтасы Шахрбараз, Хосровтың қыздары Боран мен Азармидохт бірнеше ай ішінде таққа отырды. 632 жылы Хосров II немересі Яздегерд III таққа отырғанда ғана тұрақтылық орнады. Бірақ сол кезде Сасанид империясы қатты зардап шекті, жылдар бойы соғыс пен мұрагерлік үшін күреске байланысты әлсіреген. Соғыс қиын жағдай тудырды және византиялықтарды әлсіз күйде қалдырды. Бірнеше жыл ішінде екі империя да арабтардың шабуылына ұшырады, нәтижесінде 651 жылы Персияны мұсылмандар басып алды және Сасанид әулеті құлады.
Византия-Араб соғыстары
630 жылы арабтар Хиджаздың барлық тайпаларын біріктірді, бұрын олар Византия және парсыларға қарсы күшті әскери сынға жарамайтын. Олар аймақтағы ең қуатты мемлекеттердің біріне айналды. Византия мен арабтар арасындағы алғашқы қақтығыс 629 жылдың қыркүйегінде Мұта шайқасы болды. Арабтардың шағын жасағы, араб елшісінің Гассанид римдік әкімі қолынан қаза табуына жауап ретінде Арабия провинциясына шабуыл жасады, бірақ олар кері қайтарылды. Шайқас Византияның жеңісімен аяқталғандықтан, аймақтың әскери ұйымдарын өзгертуге ешқандай себеп болған жоқ. Рим әскері іріктеліп араб әскерлерімен күресуге дағдыланбаған, дәл сияқты Хиджаздың ислами күштерінің римдіктерге қарсы шайқаста бұрын тәжірибесі болмады. Тіпті, көптеген жауларды қамтыған, мақтауға лайық соғыс нұсқаулығы – "Маврикийдің стратегиясы" арабтарға қарсы соғыс туралы ешқандай мәлімет бермейді. Исламның пайда болуынан кейін жақында пайда болған араб армиясының діни ынтасы, римдіктерге қарсы жорықтарындағы олардың табысына үлкен үлес қосты. Келесі жылы арабтар Тиберия көлінің оңтүстігіндегі Арабаға шабуыл жасап, әл-Каракты басып алды. Басқа шабуылдар Негевке, тіпті Газаға дейін жетті. 636 жылғы Ярмук шайқасы Византияның үлкен армиясының күйреуіне әкелді; үш жылдың ішінде Левант қайтадан қолдан шықты. Гераклий 641 жылдың 11 ақпанында аурудан қайтыс болды, сол кезде Мысырдың көп бөлігі де жаулап алынған еді.
Мұра
Гераклийдің билік құрған кезін еске алғанда, ғалымдар оның көптеген жетістіктеріне жол береді. Ол империяны кеңейтті, ал үкімет пен әскерді қайта ұйымдастыруы зор табысқа жетті. Оның діни бірлікке қол жеткізу әрекеттері сәтсіз аяқталды, бірақ ол Шынайы Крестті, христиан дінінің ең қасиетті мүліктерінің бірін Иерусалимге қайтаруға қол жеткізді.
Шынайы айқышқа қайта оралу
Гераклий Батыс шіркеуі Персиядан Шынайы крестті қайтарып алғаны үшін ұзақ уақыт бойы жақсы есте сақтады. Соғыстың соңғы кезеңінде Гераклий парсы астанасына жақындағанда Хосров өзінің сүйікті резиденциясы – Бағдат маңындағы Дастагирдтен – қарсылық көрсетпей қашып кетті. Осы уақытта парсы сандарының бірі Хосровтың әкесі түрмеге қамаған үлкен ұлы Кавад II-ні босатып, оны 628 жылғы 23-24 ақпан түнінде патша деп жариялады. Дегенмен, Кавад өлімге жақын ауырып, Гераклийдің кішкентай ұлы Ардаширді қорғауын қалады. Сондықтан, жақсы ниет білдіріп, 628 жылы Шынайы крестті және келіссөзшіні жіберді. Империяны аралап шыққаннан кейін Гераклий крестті 629 немесе 630 жылғы 21 наурызда Иерусалимге қайтарды. Батыс Еуропаның орта ғасырлық христиандары үшін Гераклий – "бірінші крест жорығының" бауырласы болды. Императордың иконасы Мон-Сен-Мишельдегі қасиетті орында (шамамен 1060 ж.) пайда болды, содан кейін ол, әсіресе Францияда, Италия түбегінде және Киелі Рим империясында кең таралды. Бұл оқиға 13 ғасырдағы агиографиялық жинақ – "Алтын аңыз" кітабына енгізілді, және ол кейде өнерде бейнеленеді, мысалы, Ареццодағы Пьеро делла Франческа салған "Шынайы крест тарихы" фрескаларының тізбегінде, сондай-ақ Адам Эльшеймердің (Штадель, Франкфурт) кішкентай алтарьлық суретіндегі ұқсас тізбекте. Бұл екеуінде де Гераклий мен Константиннің анасы – кресттің қазылған жеріне жауапты болған деп саналатын Киелі Елена бейнеленген. Көбінесе Гераклий крестті көтеріп бара жатқан көрінісі көрсетіледі; "Алтын аңызға" сәйкес, ол Патриархтың кеңесіне қарамастан, Иерусалимге кіргенде осылай істеуге талап етті. Бастапқыда, ат үстінде (жоғарыда көрсетілгендей) жүк тым ауыр болды, бірақ ол аттан түсіп, тәжін шешкеннен кейін керемет түрде жеңілдеді, ал қала қақпасы өздігінен ашылды. Жергілікті дәстүрге сәйкес, Барлеттаның ежелгі Колоссы Гераклийді бейнелейді. Кейбір ғалымдар бұл оқиғамен келіспейді, профессор Константин Цукерман Шынайы кресттің шын мәнінде жоғалғанын және Гераклий 629 жылы Иерусалимге әкелген, әлі де мөрленген деп есептелетін реликтідегі ағаш жалған болғанын айтады. Оның пікірінше, бұл алдау Гераклийдің және оның бұрынғы жауы – парсы генералы Шахрбараздың саяси мақсаттарына қызмет ету үшін жасалған.
Гераклидің исламдық көрінісі
Ертедегі ислам және араб тарихтарында Гераклий – Рим императорларының ең танымал, жиі талқыланатын тұлғасы. Ислам дінінің пайда болу кезеңінде Рим императоры болғандықтан, оны араб әдебиетінде, атап айтқанда ислам хадистерінде және сирада еске алады. 1728 жылы Пате аралында (қазіргі Кенияның жағалауында) жазылған суахили тіліндегі «Утенди ва Тамбука» эпосы, мұсылмандар мен византиялықтар арасындағы соғыстарды мұсылман тұрғысынан бейнелейді және «Кюо кья Хереккали» («Гераклийдің кітабы») деп те аталады. Бұл шығармада Гераклий пайғамбардың христиан дінінен бас тарту туралы өтінішін қабылдамайтыны көрсетілген, сол себепті ол мұсылман әскерлерінен жеңіледі. Мұсылман дәстүрінде ол исламның қалыптасу кезеңіндегі күштермен тікелей байланыста болған, әділ және өте салиқалы билеуші ретінде танылады. 14 ғасыр ғалымы Ибн Катир (1373 жылы қайтыс болды) одан да әрі барып, «Гераклий – ең дана, қатал, өткір, терең ойлы және өз пікіріне берілген патшалардың бірі болды. Ол римдіктерді зор билік және сәнділікпен басқарды» деген пікір білдірді. Надия Мария Эль Шейх және Лоуренс Конрад сияқты тарихшылар ислам тарихтарында Гераклий исламды христиандықпен салыстырып, оны нағыз дін деп мойындаған және Мұхаммедті оның пайғамбары деп жариялағандығы туралы мәлімдемелер бар екенін атап көрсетеді. Ислам тарихшылары Гераклий Мұхаммедке жазған хатында: «Мен сіздің елшіңізбен бірге сіздің хатыңызды алдым және сіздің Құдайдың елшісі екеніңізге куәлік етемін, оның туралы біздің Жаңа Өсиетте айтылған. Мәриямның ұлы Иса сіз туралы жақсы хабар жеткізді» деп жазғандығын жиі келтіреді. Эль-Шейхтің мұсылман деректеріне сәйкес, ол империяның үстем тобын исламға көшіруге тырысқан, бірақ олар оған соншалықты қарсылық көрсеткендіктен, ол өз шешімін кері қайтарып, олардың христиандыққа деген сенімін сынап көргенім ғана еді деп мәлімдеген. Эль-Шейх бұл әңгімелер император туралы «тарихи білімімізге көп қосқан жоқ» деп атап көрсетеді, керісінше, олар Мұхаммедтің пайғамбар ретіндегі мәртебесін заңдастыруға тырысатын «исламдық керигманың» маңызды бөлігі болып табылады. Көптеген батыс ғалымдары мұндай дәстүрлерді жақпары және жарияланушылық деп санайды және олардың тарихи құндылығы шамалы. Сонымен қатар, олар Мұхаммедтің Гераклийге жіберген елшілері императордың қабылдауына немесе мойындауына ие болмайтындығын айтады. Кейгидің пікірінше, исламдық дереккөздерден басқа Гераклий ислам туралы естігенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ, және ол және оның кеңесшілері мұсылмандарды яһудилердің ерекше тобы ретінде қараған болуы мүмкін.
Отбасы
Гераклий екі рет үйленді: алғашқысы Рогаттың қызы Фабия Евдокиямен, ал екіншісі – өзінің немере қызы Мартинамен. Фабиядан оның екі баласы болды (Евдокия Эпифания және император Константин III), ал Мартинадан кем дегенде тоғыз баласы болды, олардың көпшілігі дені сау болмады. Мартинаның кем дегенде екі баласы мүгедек болды, бұл некенің заңсыздығы үшін жаза ретінде қарастырылды: Фабийдің мойны қозғалмайтын болды, ал Теодосий саңырау және сөйлей алмайтын еді. Соңғысы парсы әскербасы Шахрбараздың қызы Никеге немесе Гераклийдің туысы Никетастың қызы Никеге үйленді. Гераклийдің екі баласы император атанды: Гераклий Константин (Константин III), Евдокиядан туған ұлы, және Мартинаның ұлы Гераклий (Гераклон). Константин 613 жылдың 22 қаңтарында, 8 айлық шағында император (август) титулымен таж кигізілді. Гераклон 632 жылдың 1 қаңтарында 6 жасында цезарь атанды, ал кейіннен 638 жылдың 4 шілдесінде август титулын алды. Олар 641 жылы бірнеше ай билік жүргізді, бірақ жыл соңына қарай Константин III-нің ұлы Константин II оларды ауыстырды. Гераклийдің кем дегенде бір заңсыз ұлы болды, Иоанн Аталарих, ол Гераклийге қарсы өз туысы магистр Теодор және армян ақсүйекі Давид Сахарунимен сөз байласты. Гераклий бұл қастандықты білген соң, Аталарихтың мұрны мен қолын кесіп, оны Принкипоға, Принцип аралдарының біріне жер аударды. Теодор да осындай жаза алды, бірақ бір аяғын кесу туралы қосымша бұйрықпен Гаудомелетке (бұл қазіргі Гозо аралы болуы мүмкін) жіберілді. Гераклийдің өмірінің соңғы жылдары Гераклий Константин мен Мартина арасында күрес болғаны анық болды, ол өзінің ұлы Гераклонды таққа отырғызуға тырысты. Гераклий қайтыс болғаннан кейін, ол империяны Гераклий Константин мен Гераклонға бөліп берді, олар Мартинамен бірге император ретінде билеуге тиіс болды.