Кіріспе

Жаңа әлем маймылының түрлері Сап-сары капучин (Sapajus flavius) - Бразилияның солтүстік-шығысында мекендейтін капучин маймылының бір түрі. Бұл құрып бара жатқан түр 2006 жылы қайтадан табылды. Ол 150-ден астам адамнан тұратын ерекше үлкен топтарда өмір сүре алады және басқа капучин түрлеріне ұқсайды, күрделі және жоғары деңгейдегі әлеуметтік қарым-қатынасты көрсетеді. Ол ауыл шаруашылығы, негізінен қант диірмендерінің өніміне байланысты тіршілік ету ортасын жоғалту қаупі төндіреді. Көптеген жағдайларда бұл олардың тамақтануының үлкен бөлігін қант қамырынан жасады, әйтпесе олар көбінесе жеміс-жидек пен кішкентай жануарлардан тұратын. Блондинканың Атлантикалық орман мен Каатинга биометрлерінде мекендейтіні белгілі, бірақ Каатинганың мекені оның бұрынғы мекендеріне адамның басып кіруінен туындаған соңғы таңдау болуы мүмкін. Басқа приматтар сияқты, сары капучин де заңсыз аң аулау мен жануарлар саудасына арналған аулаудан қасірет шегеді.

Жіктеу

Алғаш рет 1648 жылы Георг Маркгрейв сары түске толы капуцинды "caitaia" деп сипаттады. 1774 жылы Иоганн Кристиан Даниэль фон Шребер Simia flavia-ны дербес түр ретінде ұсынды, бірақ оған ұзақ уақыт бойы ешқандай үлгі болмаған. 2006 жылы ғана зерттеушілер оның неотипін белгіледі. Неотипті белгілеу мақаласында де Оливейра мен Лангут Маркгрейвтің, Шребердің және олардың капуциндерінің сәйкестігін растады, Шреберге билікті берді және оның ғылыми атауының жаңа комбинациясын құрды, C. flavius Schreber, 1774. Сол жылы, 2006 жылы, Мендес Понтес пен Мальта C. queirozi жаңа түр ретінде хабарлады. Де-Оливейра және оның әріптестері бұрынғы зерттеулердің бар екендігіне, яғни Маркгрейв пен Шребердің зерттеулеріне, сондай-ақ Мендес Понтес пен Малдтаның типтік үлгілерді белгілеудің жеткіліксіздігіне назар аударды, сондықтан C. queirozi кіші синоним болып саналды. 2011 жылы Джессика Линч Альфаро және басқалар. осындай мықты капучиндерді (бұрынғы C. apella тобы) Cebus тұқымын сақтайтын грацильді капучиндерден (бұрынғы C. capucinus тобы) Sapajus жеке туысына орналастыруды ұсынды.

Сипаттама

Шаш түстес капучиннің дене шашы алтын сары түстес, ал басының алдыңғы жартысында ақшыл шапшаң бар. Оның бет-әлпеті қызғылт түсті, көзі ашық қоңыр, мойынының ішкі жағында қара түсті, түксіз мойын жапырағы бар. Аяқ пен қолдағы шаштары қалтаның басқа бөліктеріне қарағанда әлдеқайда ашық, ал алақандар мен аяқ табандары шаштықсыз және қара. Басындағы шаш артқы жағына қарай өседі және түкті емес. Блондинка - бұл капучин маймылдарының кішігірім бөлігі, оның бас пен дене ұзындығы шамамен 1,5 м. Басқа капучин түрлеріне ұқсас, құйрығының ұзындығы бас пен дене ұзындығына жуық. Бұл параибадағы Пау Бразиль экологиялық станциясында, Камаратуба станциясынан оңтүстікке қарай байқалады. Сонымен қатар, сары капучин Бразилияның солтүстік-шығысында орналасқан Рио-Гранде-ду-Норте штатындағы Каатинга биомында өмір сүреді. 2000 жылдардың ортасынан аяғына дейін ресми түрде ашылғанмен, жергілікті тұрғындар оларды кем дегенде соңғы 40 жыл бойы көргенін айтады. Жергілікті тұрғындар ақ шашыраңқы капуциндер жақын маңдағы жүгері өсіретін жерлерге жиі шабуыл жасайды деп мәлімдейді, бұл олардың адам әрекеті салдарынан Каатинга биомына көшіп, бейімделуге мәжбүр болғанын көрсетеді. Айта кетерлігі, Каатингада өмір сүретін сары түске ұқсас капуциндер Атлантика орманында өмір сүретін популяцияларға қарағанда жер бетінде көп уақыт өткізеді. Ер адамдар әдетте топтық қозғалысқа басшылық етеді және кейде азық іздегенде кіші топтарға бөлінеді. Бұл топтағы бәсекелестікті азайтады деп есептеледі, өйткені олардың сүйікті тағамдары, жемістер, көбінесе бір топтан бір уақытта көп адам азық іздесе, қақтығысқа әкелуі мүмкін. Аталық қамқорлық еркектерде де, әйелдерде де бар, бірақ әйелдер нәрестелерді бірінші кезекте күтіп-бағушылар болып табылады және нәрестелерді көтерудің басым бөлігін өздері атқарады. Олар бір-бірімен байланыс орнату үшін әр түрлі шақырулар мен мінез-құлықтарды қолданады, бір зерттеуде 29 түрлі шақыру түрлері анықталды. Кейбір қоңырау түрлері басқа капучин түрлерімен бөліскенімен, көпшілігі сары капучиндерге тән.

Диета

Басқа капучин түрлері сияқты, сары капучин де күндізгі тіршілік етеді. Ол барлық нәрсені жейтін жануар және жеміс-жидек пен басқа да көкөніс бөліктері, кіші омыртқалы жануарлар, буынты жануарлар және қант қамыры сияқты әр түрлі тағам түрлерін жейді. Бір зерттеуде қант қамысының сары капуциннің 50% -ын құрайтыны анықталды, бірақ жеміс болған кезде жеміс жемісі артықшылықты болды.

Құралдарды қолдану

Мұндай жағдайлардың бірі Атлантика ормандарында мекендейтін сары түске боялған капуциндердің термит аулауы. Бұл процесс алдымен ағаштан жасалған термит ұясын табуды, таяқты табуды, таяқты ұяға салуды, қысқа уақыттан кейін таяқты шығарып, ақырында таяқтағы термиттерді жеуді қамтиды. Сонымен қатар, сары түске ұқсас капуциндер Poecilocricus millipedes-тің қорғаныс секрецияларын өздеріне сүртеді. Бұл мінез-құлықты әртүрлі жастағы адамдар орындады, көбінесе әлеуметтік тұрғыдан және масалар мезгілінде, бұл мінез-құлық әлеуметтік байланыс әдісі және масаларды жою әдісі ретінде қос мақсатқа қызмет етеді. Капучиннің басқа түрлерінде де осыған ұқсас мінез-құлық байқалады, бірақ секрециялар антипаразиттік рөл атқарады. Бұл жерде адамдар бір-бірінің секрециясын қол жетімді емес жерлерге қолданатыны байқалды, бұл мінез-құлықтың әлеуметтік болуы денсаулыққа және тиімділікке қосымша пайда әкелуі мүмкін. Каатинга биомында сары түстес капучиндер Manihot жаңғақтарын "шағалақ пен қамыт" әдісімен сындырып, қамыт кішкентай тас, ал қамыт үлкен тас болып табылатындығын байқаған.

Қорғау

Көптеген капучин түрлері сияқты, сары капучинге төнген негізгі қауіп - Атлантика орманындағы орманның жойылуы немесе Каатинга мекеніндегі шөлділік арқылы тіршілік ету ортасының жоғалуы. Ауыл шаруашылығы мен адам қонысының қоныстануына байланысты орманды жою халық санын азайтып, топтарды әдеттегі мекендерінен кетуге мәжбүр етті. Бұл бұдан әрі сары түске ұқсас капуциндердің басқа капуциндер түрлерімен жапсырылуына әкеліп соқты, бұл, мүмкін, сары түске ұқсас капуциндер мен басқа капуциндер түрлері арасындағы будандасуға әкеледі. Сонымен қатар, қоныс теректерінің жойылуы салт сары капуциндердің орманның шағын бөліктерінде өмір сүруіне себепші болды, онда олар жұқпалы ауруларға шалдығу қаупі жоғары. Бір топ сары түске ұқсас капуциндердің 12% -ында Toxoplasma gondii-ге қарсы антиденелер бар екені анықталды, ал 46% -ында микрофилярия паразиттері бар. Басқа приматтар сияқты, сары түске түсетін капуциндер де жануарлар саудасына арналған аңшылық пен тұтқындаудың қатерінде. Блондинкаларды үй жануарлары ретінде кем дегенде отаршылдық дәуірінде ұстаған, XVI ғасырдағы Фрескада папа Лео X тапсырған.