Кіріспе

Жылан түрлері Орталық Африканың тас питоны (Python sebae) - Pythonidae туысына жататын ірі жылан. Бұл түрдің мекені - Сахарадан оңтүстікке қарай орналасқан Африка. Бұл Python тұқымдасының 10 тірі түрінің бірі. Африканың ең үлкен жыланы және әлемдегі сегіз ең үлкен жылан түрінің бірі (жасыл анаконда, торлы питон, бирмалық питон, Оңтүстік Африканың тау жыланы, Үндістанның жыланы, сары анаконда және Австралияның шөпті жыланымен бірге), даналары жақын немесе асып түседі. Оңтүстіктегі түрлер, әдетте, солтүстік туысына қарағанда кішірек, бірақ жалпы алғанда, Орталық Африканың тау жыланы әлемдегі ең ұзын жылан түрлерінің бірі болып саналады. Жылан әр түрлі мекенде, орманнан шөлге дейін, бірақ әдетте су көздерінің жанында кездеседі. Жылан құрғақ мезгілде ұйықтап қалады. Орталық Африкадағы тас питон олжасын тығыздау арқылы өлтіреді және жиі антилопаның, кейде тіпті крокодилдің мөлшеріндегі жануарларды жейді. Жылан жұмыртқа салу арқылы көбейеді. Көптеген жыландардан айырмашылығы, ана жылан ұясын, кейде тіпті баласын да қорғайды. Ол улы емес және адамдарды өте сирек өлтіреді. Жыланның жойылып кету қаупі жоқ болса да, ол тіршілік ортасының азаюы мен аңшылықтың салдарынан қауіпке ұшырайды. Сахарадан оңтүстіктегі Африканың кейбір мәдениеттерінде бұл халыққа қауіп төндіретін нәзік зат деп саналады.

Таксономия және этимология

Орталық Африканың тас питоны - Азия мен Африканың ылғалды тропиктерінде кездесетін үлкен жыландар. P. sebae тұңғыш рет 1789 жылы неміс натуралисі Иоганн Фридрих Гмелин сипаттаған. Сондықтан ол түрдің таксоны авторы болып табылады. Жалпы атауы Питон грек сөзінен шыққан, грек мифологиясында Дельфиде Аполлон өлтірген орасан зор жыланға қатысты. Себа деген атау голландиялық зоолог Альбертус Себаның тегінің латыншасы. Жалпы атаулар түріне байланысты әртүрлі болады.

Сипаттама

Африканың ең үлкен жылан түрі және әлемдегі ең үлкен жылан түрлерінің бірі, ерекше ірі үлгілер салмағы немесе одан да көп болуы мүмкін. Орташа алғанда, Орталық Африкадағы жыныстық питонның үлкен ересектері өте ауыр, мүмкін, әлдеқайда ұзын торлы питонның көптеген үлгілерінен, сондай-ақ Үндістан мен Бірма питоннан және аметистин питоннан әлдеқайда көп, бірақ бұл түрлер орташа алғанда жасыл анакондаға қарағанда салмағы аз. Бұл жыланның түрі екінші ең ауыр жылан болуы мүмкін, кейбір авторлар оның ерекше түрде ұзындығынан асып түсетіндігімен келіседі. 1958 жылы К. Х. Крофт өлтірген бір дананың ұзындығы бойынша оның асқазанында жас Ніл крокодилі болған деп мәлімделген. Орталық Африкадағы тау питонының денесі қалың, әр түрлі түсті дақтармен қапталған, көбінесе кең, түзу емес жолақтарда бірігіп тұрады. Дененің таңбалары қоңыр, зәйтүн, қоңыр және сары түстерден тұрады, бірақ төменгі жағында ақ түске дейін созылады. Ауыз айналасындағылар жылу сезімтал шұңқырларға ие, олар тіпті қараңғыда да жылы қанды олжаны анықтауға арналған. Сондай-ақ, питонның екі жұмыс істейтін өкпесі бар, бұл дамыған жыландардан айырмашылығы, олардың тек біреуі бар, сондай-ақ, кішкентай, көрінетін таздық шұңқырлары бар, бұл артқы аяқ-қолдардың қалдықтары деп есептеледі. P. sebae мұрыннан бастап, көзден бастап, бас артқы жағына дейін екі көрнекті жарық сызыққа ие, олар P. natalensis-те әлдеқайда жұмсақ. Солтүстік түрінің бас қалқасы әлдеқайда үлкен. (макс. өлшемі 5,8 метр.) және, орташа ұзындығы 2,7-ден 4,6 метрге дейінгі P. sebae (макс. өлшемі 6,5 метрді құрады. Сенегалдан шығысқа қарай Эфиопия мен Сомалиге дейін, оңтүстікке қарай Намибия мен Оңтүстік Африкаға дейін. Бұл түрі бірма питонымен қатар инвазивті түр ретінде қалыптасып жатыр деп күтілуде. 1990 жылдары Эверглейдтерде да жапайы жынысты питондар байқалды. Бұл өсімдік батпақ, көл, өзен жағаларында кездеседі. Кейде ол барс, арыстан, гепард сияқты ірі мысықтардың, гиеналардың, шакалдар мен мыс аңшы иттер сияқты жабайы иттердің баласын жейді. Алайда, бұл кездесулер өте сирек кездеседі, өйткені ересектер питонды оңай өлтіре алады немесе оларды сүртіп тастайды. 2017 жылдың 1 наурызында 3,9 м (12 фут 10 дюйм) африкалық тас питонның салмағы үлкен ересек еркек пәкті гиенаны жеп жатқаны бейнеленген. Бұл кездесу жыланның бұрын ойлағаннан гөрі үлкен және қауіпті жануарларды аңшылыққа түсіріп, өлтіруге қабілетті болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ешбір жыланның ең үлкен тамағы - 4,9 метрлік африкалық рок-питон 59 кг-дық импаланы жеген.

Көбею

Ұрықтану көктемде болады. Жас балапандар ұзындығы жағынан орта және үлкендермен бірдей, бірақ олардың түстері қарама-қарсы.

Шабуылдар

Адамдарға жасалған құжатталған шабуылдар өте сирек кездеседі, бұл түр Африканың көптеген аймақтарында кең таралған және әртүрлі тіршілік орындарында, соның ішінде ауыл шаруашылығымен айналысатын жерлерде өмір сүреді. Баланың мойын мен құлақтарында жұтқаннан қалған іздер оны жұтуға тырысқаннан пайда болған болуы мүмкін. Аутопсия нәтижесінде балалар тұншығып қайтыс болған, ал иесі балаларды жыланнан қорғамағандығы үшін қылмыстық пайымсыздыққа кінәланды. (Мақаланың басты бетін қараңыз.) 2017 жылы Англияның Гэмпшир қаласында 2 метрлік әйел тас питонның иесін өлімге душар еткені анықталды.

Басқа да шабуылдар туралы хабарлар

2002 жылы Оңтүстік Африканың Дурбан қаласының маңында 10 жасар баланы Орталық Африканың тас питоны үш сағат бойы жұтып кеткен, ал тағы жеті бала манго ағашында жасырынған. Жылан ұсталмаған, ал оқиғаның шынайылығы тексерілген жоқ, бірақ жыланның белгілері мен жыртқыш техникасының егжей-тегжейлі сипаттамалары жергілікті жылан паркі операторына сенімді болып көрінген. 2009 жылы Кенияның Малинди ауданындағы Сабакы ауылында ферма басқарушысына 3,96 метрлік питонға бас салғаннан кейін шабуыл жасалғаны хабарланды, оның нақты түрі анықталмаған. Бір сағат бойы күрескеннен кейін, оны ағашқа сүйреп әкетті, бірақ полиция мен ауыл тұрғындары оны құтқарып алды, өйткені ол ұялы телефонынан көмек сұрады. Айтуынша, жыланды полиция ұстаған, бірақ ол қашып кетіп, келесі күні жоғалып кеткен. Ол жыланның құйрығын шағып алған, ал құйрығының ұшы өткір болғандықтан төменгі иығына зақым келгенін айтты.

Мәдениетте

Кенияның Виктория көлінің маңында тұратын луо халқы жыландарды жаман деп санайды және оларды сиқыршылар адамдарға зиян келтіреді деп санайды. Олар питонға деген көзқарастарын басқаша білдіреді, мысалы, оларды ән-күйлерде ойнатып, тіпті құлшылық етеді. Луолар Орталық Африканың рок-питонын өз тілінде wikt: ng'ielo деп атайды, ал әндерінде ng'ielo jadhogre сөз тіркесі бар. Лоолар питонға құлшылық еткенде, оны Омиери (немесе Омвери) деп атайды, ол қайтып келетін питон рухы. Кейін питон Омиеридің реинкарнациясы ретінде қарастырылады, ол орақ құдайы және жаңбыр мен құнарлылыққа байланысты.