Кіріспе

Бабыл патшалары, 626 б.з.д. 539 б.з.д. халдейлер әулеті Халдейлер әулеті, сондай-ақ Жаңа Бабыл әулеті деп аталады және Вавилонның X әулеті ретінде саналады, Жаңа Вавилон империясының билеуші әулеті болды, ол Набополасардың 626 жылы Бабылға көтерілуінен бастап 539 жылы Вавилон құлауына дейін Бабылдың патшалары ретінде билік жүргізді. Династия, Набополассармен туысқандық арқылы байланысты, б.з.д. 560 жылы арамалық лауазымды Нериглиссар (560556 б.з.д.) биліктен шығарылды, бірақ ол халдей патшаларымен неке арқылы байланысты болған және оның ұлы мен мұрагері Лабаши Мардук (556 б.з.д.) таққа қан тұқымын қайта енгізген болуы мүмкін. Соңғы жаңа вавилон патшасы Набонид (б.з.д.

Тарих

"Халдей әулеті" және оған сәйкес келетін "Халдей империясы" термині - жаңа Вавилон империясының тарихи атауы. Қазіргі заманғы дереккөздер Месопотамияның оңтүстігінде пайда болған деп болжаса да, мысалы, Урук пайғамбарлығы Набополасарды "теңіз патшасы" (яғни оңтүстік Бабыл) деп сипаттаған және ассириялық патша Синшаришкунның "төменгі теңіз" (соның ішінде оңтүстік Бабыл) деп сипаттаған хатында, оған белгілі бір этникалық шығу тегі бар деп айта алмаймыз. Халдейлер Месопотамияның оңтүстік бөлігінде өмір сүргендіктен, көптеген тарихшылар Набополасарды халдей деп атаған, ал басқалары оны ассириялық немесе вавилондық деп атаған. Бұл мәселені Набополасар өзінің ата-бабалары туралы ешқашан жазбағаны, тіпті өзін "бірде-бір адамның баласы" деп атағаны да қиындатады. Бұл сөзсіз өтірік, өйткені ешкімнің баласы, яғни белгісіз тұлға Бабылдың патшасы болу үшін жеткілікті ықпал жасай алмады. Набополасар мен оның әулетін Урук қаласымен (Бабылның оңтүстігінде орналасқан) байланыстыратын бірнеше дәлелдер бар, атап айтқанда Набополасардың бірнеше ұрпақтары қалада өмір сүрді және оның ұлы және мұрагері Набуходоносор II патша болғанға дейін сол жерде діни қызметкер болып жұмыс істеді. 2007 жылы ассириолог Майкл Юрса Набополасарды Небухаданасардың (немесе Кудуру) ұлы деп таныды. Бұл Набуходоносор Уруктың көрнекті саяси отбасына тиесілі, бұл Набополасардың билікке қалай көтерілгенін түсіндіреді, ал оның туыстарының есімдері кейіннен Набополасардың ұрпақтарына берілген есімдерге сәйкес келеді, бұл әкесінің аты арқылы отбасылық байланысты білдіреді. Набополассар өзінің билігін ассириялықтарға қарсы соғыста өткізгендіктен, өзін ассириялықтар жақтас губернатормен байланыстырудың орнына, өзін "бірде-бір адамның баласы" деп атағаны саяси жағынан тиімді болуы мүмкін еді. Набополасардың ұрпақтары Вавилонияны оның немересі Амель Мардук 560 жылы генерал және ресми Нериглисармен құлатылғанға дейін басқарды. Нериглиссар патша болғанға дейін күшті және ықпалды болды, бірақ қан арқылы әулетке қатысты емес, керісінше, арамалық тектес болған, мүмкін Пукуду кланынан. Ол халдей әулетіне мүлдем қатысы жоқ еді, бірақ ол Набуходоносор II-нің бір қызымен, мүмкін Кашаямен некеге тұрып, таққа ие болды. Нериглисардың орнын оның ұлы Лабаши Мардук басқарды, ол көп ұзамай биліктен шығарылды. Лабаши Мардуктың неге құлатылуы белгісіз, бірақ ол Нериглисардың ұлы және Набуходоносор II-нің қызынан басқа әйел болуы мүмкін, сондықтан халдейлік династиямен мүлдем байланысы жоқ. Лабаши Мардукты биліктен құлату үшін төңкеріс жасаған адамның басшысы, бәлкім, патша сарайындағы Белшазар болған шығар. Бұл деректерге сүйенсек, Набонид өзінің патша болуға ниеті де, үміті де болмаған, бірақ ол да сол қастандыққа қатысқан. Набонидтің таққа отырғаны Балтасарды мұрагерлік тізбекте бірінші орынға қойды (оның әкесі әлі тірі кезде патша болуына лайық болмас еді) және оны Лабаши Мардуктың отбасылық меншігін мұра еткендіктен, оны Бабылдағы ең бай адамдардың бірі етті. Нэриглисар сияқты Набонидтің де Набуходоносор II-нің қызымен некеде болғаны және ол осы әдіспен таққа ие болуды қамтамасыз еткен болуы мүмкін. Бұл да кейіннен тараған салт-дәстүрлерге негізделіп, Белшазар Набуходоносор II-нің ұрпағы болғанын түсіндіреді. Набонид Сын құдайына құлшылық еткен көрінеді, бірақ ол Сынды Вавилонның ұлттық құдай Мардукқа қарағанда қаншалықты жоғарылатуға тырысқан болуы мүмкін деген күмән бар. Кейінгі вавилондықтар Набонидті ақылсыз, дұрыс жолға түспеген, бірақ ақылдан адасқан немесе жаман билеуші ретінде естеріне түсірген көрінеді. Белшазар ешқашан патша болған жоқ және Вавилон ақырында Набонидтің басшылығына түсті, өйткені Ахеменидтер империясының Ұлы Кир 539 жылы Вавилонияға басып кірді және Жаңа Вавилон империясына тоқтам жасады. Набонид пен Белшазардың тағдыры белгісіз. Набонидке өмір сүруге және зейнетке шығуға рұқсат етілуі мүмкін, бірақ әдетте Белшазар өлтірілді деп есептеледі.

Халдей әулетінің тұқым қуалаушы ағашы

Жалпы алғанда, Вайзманның (1983) тұжырымдамасына сәйкес келеді. Набополассардың ата-бабаларының қайта құрылуы Юрса (2007 ж.), Нериглиссардың ата-бабалары Висман (1991 ж.) және Набуходоносор II-нің балалары Боулие (1998 ж.) және Висман (1983) ізімен жүреді. Лабаши Мардук пен Гигитум Нериглиссардың Кашшаядан туған балалары ма, әлде басқа бір әйелінен туған ба, бұл анық емес. Сондай-ақ, Набуходоносордың бір қызына үйленгені де анық емес. Набуходоносор Набуполасардың үлкен ұлы, ал Набу шумилишир Набуполасардың екінші ұлы болғанынан басқа, балалардың кез келгенінің туылу тәртібі белгісіз.