Кіріспе

Доминик Мандич:Доминик Мандич (2 желтоқсан 1889 - 23 тамыз 1973) - герцеговиналық хорват францискан және тарихшы.

Өмірбаян

Мандич Герцеговинадағы Широки Бриегке жақын Лизде дүниеге келген. Бастауыш білімін Широки Бриегте аяқтады, онда әйгілі францискан орта мектебінде оқыды, бірақ соңғы екі жылды Мостарда бітірді. Ол Фрибургте теологияны оқып, шіркеу тарихы бойынша докторлық дәрежесін алды. Мостарға оралғаннан кейін Мостар мемлекеттік орта мектебінде дін мұғалімі болды. Францискандық Герцеговина провинциясы оны өзінің басшысы етіп сайлады. Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінде (1918 жылы құрылған) Мандич Югославияға қолжетімді Хорват Халық партиясының (ХПС) мүшесі және қолдаушысы болды. Алайда, Герцеговинадағы басым саяси партия сол кезде Стьепан Радичтің Хорват шаруалар партиясы (ХСС) болды. Герцеговина францискандарының көпшілігі HSS-ті қолдады, ал азшылық HPS-ті қолдады. 1927 жылғы жалпы сайлау кезінде ХПС тек бір орынға ие болды (Стьепан Барич жеңді). Стьепан Радич пен ХСС басшыларының Белградтағы Ұлттық жиналыста өлтірілгенінен кейін және Баричтің Антон Корошектің Белград үкіметін қолдайтыны, ХСС-тің ыдырауына әкелді. Мандич, басқа HPS мүшелерінен айырмашылығы, Баричтің үкіметте болуын қолдады, ол үшін Александр I патшаның 2-сыныпты Сент-Сава орденін алды. Бұл қастандық саяси дағдарысқа әкелді, сондықтан 1929 жылы 6 қаңтарда Александр I диктатура жариялады. Мандич Александрды бірнеше рет құттықтады және тағы да Югославтың 4-сыныпты Корольдік орденімен марапатталды. 1930 жылдары Мандич Югославияны қолдаған аға францискандардың қатарында болды, ал жас францискандар Хорватияның тәуелсіздігін жақтады. ХСС, қазірдің өзінде Владко Мачек басшылығымен, сондай-ақ Югославияға қол қойды, бірақ хорват автономиясын қолдады. Мандич, Крешимир Панжич және Лео Петровичпен бірге оның күшті жақтасы болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылы Мандич Римдегі францискан орденінің орталық әкімшілігінің мүшесі, славян елдеріндегі барлық францискан провинцияларының өкілі және орденнің бас экономисі болып тағайындалды. 1941 жылдың сәуір айында Балқан елдерімен соғыс басталғанда, ол Римде болған. 1941 жылдың сәуірінде Югославияға неміс шабуылдан кейін және Югославия үкіметі Лондонда жер аударылғаннан кейін, Мандич Швейцариядағы байланыстары арқылы Лондонмен байланыс орнатып, британдық құпия барлау қызметімен ынтымақтастыққа кірісті. Лео Петрович пен Боничи Рупичи, сондай-ақ Фр. Петар Чуле Мостардан ақпарат жинады. Ол сондай-ақ Югославия партизандарына көмектесті. Хорватия Тәуелсіз Мемлекеті (ХДС) сербтер мен словендерді депортациялау туралы хабарларды естігеннен кейін, Мандич Хорватия Тәуелсіз Мемлекеті үкіметінің депортацияларды тоқтатуына және дін қызметкерлерінің осындай әрекеттерге қатысуына кедергі келтіруге тырысты. Оның НДХ дипломатиялық миссиясымен қарым-қатынасы суық болды, ол ешқашан НДХ құрылған күннің мерейтойына қатыспады. Мандич Югославияны хорват мәселесінің шешімі ретінде көрді және НДХ-ның усташ үкіметіне қарсы болды. Мандич Сан-Жироламоның қаржысын бақылады. Ол францискандықтардың Ватикан банкідегі шоттары арқылы усташа ақшасын жуатын болды. Ол францискандық баспа машиналарын усташалардың қолындағы жасалма ақпараттарды басып шығаруға орналастырды. Сан-Жироламоның еншілі діни қызметкерлері Крунослав Драганович, Драгутин Камбер, Вилим Цецеля (Австрияда) және Карло Петранович (Генуяда) болды.