Хорватиялық шаруа партиясының тарихы

Кіріспе

Хорватияның саяси партиясы Хорватия шаруалар партиясы (ХШП) – 1904 жылдың 22 желтоқсанында Антун және Стьепан Радичтер Хорватия халықтарының шаруалар партиясы (ХХП) ретінде құрған аграрлық саяси партия. Радич ағайындары Хорватия мемлекеттігінің Австрия-Мажарстан құрамында мүмкін екеніне сенді, бірақ оны үш тең бөлікке – Австрия, Мажарстан, Хорватияға – бөлінген монархия ретінде реформалау қажет еді. 1918 жылы Югославия Корольдігі құрылғаннан кейін партия Корольдіктің хорват бөлігіне өзін-өзі анықтау құқығы негісінде мәлімдеме жасады. Бұл оларға зор халықтық қолдау әкелді, нәтижесінде 1920 жылғы парламент сайлауында ХХП Хорватияға бөлінген 58 мандаттың барлығын жеңіп алды. 1920 жылы Корольдіктегі хорваттардың жағдайына наразы болған партия өз атын Хорватия Республикалық шаруалар партиясына (ХРШП) өзгертті және Корольдіктен бөлінуді және «бейбіт шаруалар Республикасы Хорватиясын» құруды жақтады. 1923 және 1925 жылғы сайлауларда ХРШП жеңіп алған дауыстардың санын екі есеге арттырып, парламенттегі екінші ірі партияға айналды. 1927 жылы үкімет тарапынан үздіксіз қудалауға тап болған ХРШП саясатын жұмсартуға, атын Хорватия шаруалар партиясы (ХШП) деп өзгертуге, Видовдан конституциясын мойындауға және Серб халықтық радикалдық партиясымен коалиция құруға мәжбүр болды. Бұл ХШП-нің танымалдығының төмендеуіне әкелді, бұл 1927 жылғы сайлауда көрінді, онда партия алдыңғы сайлауда жеңіп алған дауыстардың үштен бірін жоғалтты. Радикалдармен коалициялық келісім тоқтатылғаннан кейін ХШП Прибичевичтің Тәуелсіз демократиялық партиясымен бірлесіп шаруалар демократиялық коалициясын құрды. 1928 жылы Стьепан Радичтің қазасынан кейін Владко Мачек ХШП-нің жаңа президенті болды. 1929 жылы Александр король диктатура жариялағаннан кейін ХШП-ге тыйым салынды және оның мүшелері қудаланды. ХШП 1935 және 1938 жылғы сайлауларға Біріккен оппозициялық коалицияның құрамында қатысты, бұл оған ықпалын қайта қалпына келтіруге көмектесті. 1939 жылы Цветкович-Мачек келісімі ХШП басқаратын Хорватия Бановинасын құруға көмектесті. 1941 жылы нацистік марионеттік мемлекет – «Тәуелсіз Хорватия мемлекеті» (ТХМ) құрылғаннан кейін ХШП тағы да тыйым салынды, оның мүшелерінің жартысы усташтар немесе партизандарға қосылды, ал қалғандары Мачекке адал болды, ол одақтастардың жеңісі Хорватияға либералды демократияны әкеледі және ХШП билікке оралады деп сенді. 1945 жылдың мамыр айында Мачек елден кетіп, ХШП екі фракцияға бөлінді, олар коммунистерге қарсылық танытуы үшін 1945 жылғы сайлауға бойкот жариялады. Югославия СФР кезеңінде (1945-1991) ХШП шетелде белсенді қызмет атқарды. 1991 жылдың 25 мамырында ХШП Драго Стипак басшылығымен Біріктіру жиналысында қайта құрылды. Партия алғаш рет 2000 жылғы сайлаудан кейін үкіметке кірді, ол либералды коалицияның (ХШП IDS HNS LS SDA) құрамында қатысты, Ивица Рачан (SDP) премьер-министр, ал оның президенті Златко Томчич парламент спикері болды. 2003 жылғы сайлауда жеңілгеннен кейін ХШП оппозицияға көшті. 2007 жылғы сайлауда ХШП тағы бір либералды коалиция құрды (HSLS PGS ZDS ZS) және ақырында Иво Санадер II кабинетінде Туризм және Ауыл шаруашылығы министрліктерін, ал Жадранка Косор кабинетінде Туризм және аймақтық даму министрліктерін басқарды. 2011 жылғы сайлауда партия парламентте бір мандатқа ғана ие болды және оппозицияға көшті. 2015 жылғы сайлауда ХШП консервативті Патриоттық коалицияның құрамында бір мандат жеңіп алды және Тихомир Орешковичті премьер-министр ретінде қолдады. 2016 жылғы сайлауда ХШП либералды Халық коалициясының құрамында 5 мандат жеңіп алды.

Political party in Croatia

The Croatian Peasant Party (, HSS) is an agrarian political party in Croatia founded on 22 December 1904 by Antun and Stjepan Radić as Croatian Peoples' Peasant Party (HPSS). The Brothers Radić believed that the realization of Croatian statehood was possible within Austria Hungary, but that it had to be reformed as a Monarchy divided into three equal parts – Austria, Hungary, Croatia. After the creation of Kingdom of Yugoslavia in 1918, Party requested for the Croatian part of the Kingdom to be based on self determination. This brought them great public support which culminated in 1920 parliamentary election when HPSS won all 58 seats assigned to Croatia. In 1920, disgruntled with a bad position of Croats in the Kingdom, the party changed its name into Croatian Republican Peasant Party (HRSS) and started advocating secession from the Kingdom and the establishment of "peaceful peasant Republic of Croatia". On 1923 and 1925 election, HRSS doubled the number of won votes, and has thus become the second largest party in the Parliament. In 1927, faced with a constant prosecution by the regime, HRSS was forced to soften its policy, change its name into Croatian Peasant Party (HSS), recognize the Vidovdan Constitution and form a coalition with Serbian People's Radical Party. This resulted in HSS losing its popularity which was seen in 1927 election when it lost almost third of votes won in the previous elections. After the termination of the coalition agreement with the Radicals, HSS formed Peasant Democratic Coalition with Pribičević's Independent Democratic Party. In 1928, Vladko Maček become the new president of HSS after the assassination of Stjepan Radić. After King Alexander declared dictatorship in 1929, HSS was banned and its members prosecuted. HSS participated in the 1935 and 1938 election as a part of the United opposition coalition which helped it to regain its influence. In 1939, Cvetković–Maček Agreement helped in the establishing of the HSS governed Banovina of Croatia. After the establishment of Nazi puppet state, the so called Independent State of Croatia (NDH) in 1941, HSS was banned once again, with half of its members joining either Ustaše or Partisans, and part staying loyal to Maček who believed that the victory of Allies would bring liberal democracy into Croatia and that HSS would return to power. In May 1945, Maček left the country, while HSS split into two fractions which boycotted the 1945 election because of their opposition to the Communists. During the period of SFR Yugoslavia (1945–1991), HSS was active abroad. On 25 May 1991, HSS was restored under the leadership of Drago Stipac at the so called Assembly of Unification. The party first entered Government after 2000 elections, on which it participated as part of liberal coalition (HSS IDS HNS LS SDA), with Ivica Račan (SDP) serving as Prime Minister and its president Zlatko Tomčić as Parliament Speaker. After HSS lost 2003 election, it moved to the opposition. In 2007 election, HSS formed yet another liberal coalition (HSLS PGS ZDS ZS) and eventually ended up leading Ministries of Tourism and Agriculture in the Cabinet of Ivo Sanader II, and Ministries of Tourism and Regional Development in the Cabinet of Jadranka Kosor. In 2011 election, the party won only one seat in the Parliament as has moved to the opposition. In 2015 election HSS won one seat as part of the conservative Patriotic Coalition, and supported Tihomir Orešković as Prime Minister. In 2016 election, HSS won 5 seats as part of the liberal People's Coalition.

Радичтің төрағалығы

Хорват Халық Шаруалар партиясы (Hrvatska pučka seljačka stranka, HPSS) 1904 жылы ағайындылар Стьепан Радич пен Антун Радич Хорватия Корольдігінде құрылған. HPSS-тің құрылуы Хорватия оппозициясының фрагментация процесінің бір бөлігі болды. Партия жан-жақты, түбегейлі желі құруды, ұлттық бірлікті және аграризмді көздеді, себебі Радичтер дәстүрлі саяси партияларға сенімсіздікпен қарады. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін HPSS айтарлықтай маңызға ие болмаса да, 1918 жылдан кейін партия біртіндеп бұқаралық қозғалысқа айналды. Бұл оған Хорватияның ұлттық интеграциясын аяқтаудағы орталық рөлді берді. HPSS антимилитаризм және пацифизм платформасы соғыстың соңғы жылында, әсіресе Хорватия Славониясында, Жасыл кадрлармен байланысты кең таралған тәртіпсіздік кезінде үлкен танымаллыққа ие болды. Сонымен қатар, 1918 жылдан кейін шектеулі дауыс беру құқығы жалпы еркек сайлау құқығының енгізілуімен кеңейтілді, бұл пропорционалды түрде үлкен шаруа халқына (сол кезде Хорватия Славониясының 80%) HPSS-ке басымдықпен дауыс беруге мүмкіндік берді. Антун Радич 1919 жылы қайтыс болды, ал Стьепан HPSS-тің жалғыз жетекшісі болды. Соғыстан кейін, 1920 жылғы Хорватия шаруаларының көтерілісінен кейін, HPSS Хорватиядағы жалғыз маңызды саяси партияға айналды және жаңадан құрылған Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің (кейін Югославия деп аталды) екінші ірі партиясы болды. 1920 жылдары HPSS саясаты республикашылдыққа, жаңа мемлекеттің одан әрі бірігуіне қарсылық білдіруге, бейтарап Хорват шаруалар республикасын талап етуге және ұлттық өзін-өзі анықтауды қолдауға негізделген. Республикашылдық идеяны нығайту үшін HPSS 1920 жылы Хорватия Республикалық Шаруалар партиясы деп аталды. Шаруалар интернационалына қосылғаннан кейін көп ұзамай, режим 1925 жылғы Югославия парламенттік сайлауына дейін партия қызметін саяси, полиция, әскери және жарымәскери қысым арқылы басуға және оның басшыларын тұтқындауға бағытталған науқанды бастады. Партия орынның екінші үлкен үлесіне қол жеткізгеніне қарамастан, үкімет парламенттік көпшілігін сақтап қалды. Дегенмен, сайлаудан кейін көп ұзамай Радич пен Александр патшаның елшілері арасында келіссөздер өтті. Әңгімелер Радичтің республикашылдықтан бас тартуымен және оның босатылуына және Халықтық радикалдық партия (НРС) басқаратын коалициялық үкіметке қатысуына байланысты монархияны қабылдауымен аяқталды. Партия Хорватия Шаруалар партиясы (ХСС) деп аталды. Кейінірек Радич монархияны өз халқының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қабылдағанын мойындады. ХСС 1927 жылға дейін созылған коалициялық үкіметте аз ғана ықпалға ие болды. Сонымен қатар, Радичтің коалицияға қатысуы Хорватияда және ХСС-де сынға ұшырады, бірақ оның жетекшілігіне қауіп төндірмеді. Мүшелердің бір бөлігі наразылық білдіріп, Хорватия Федералистік Шаруалар партиясын құрды. Югославия Коммунистік партиясы (Komunistička partija Jugoslavije, KPJ) Радичтің режиммен ынтымақтастығы үшін де сынады. KPJ елді реформалауға федералистік көзқарас қабылдаған және HRSS республикалық қозғалысын әлеуетті жұмылдыру алаңы ретінде қарастырған. ХСС керісінше, КПЖ-ның ресми федералистік саясатына қарамастан, КПЖ-ны унитаристер және негізінен сербтік мүдделерді ілгерілетуге бағытталған саяси күш ретінде қарастырды. 1927 жылдың қаңтарында ХСС үкіметтен шықты. Радич Хорватия мәселесін шешуді, Славония мен Далмацияны қоса алған Хорватия жерлерін бірыңғай, өзін-өзі басқаратын бірлікке біріктіруді және 1925 жылғы Неттуно шартын жою арқылы итальяндық көші-қонды тоқтатуды жақтады. Қараша айында ХСС Хорватиядағы сербтер арасында ең танымал партия - Тәуелсіз Демократиялық партиямен (Samostalna demokratska stranka, SDS) бірлесіп Шаруалар Демократиялық коалициясын құрды. Оппозиция мен үкімет арасындағы шиеленіскен қарым-қатынас парламенттегі ауызша шайқасқа дейін жетті, нәтижесінде 1928 жылдың 20 маусымында НРС депутаты Пуниша Рачич бірнеше ХСС парламент мүшелерін атып, екеуін өлтіріп, үшіншісін, соның ішінде Радичті жаралады. Радич атыс режимінің жоспарының нәтижесі болды және ХСС пацифизмнен бас тартуы керек деп мәлімдеді. Көп ұзамай Радич 8 тамызда алған жарақатынан қайтыс болды. Осы құрлықтардан кейін Югославия мемлекеті хорваттар арасында заңдылығын жоғалтты, олар мемлекетті реформалау қажеттігі туралы біріккен талаптарды білдірді. Осылайша ХСС хорваттар арасындағы жалғыз ірі саяси партияға айналды. Владико Мачек Радичтің орнына оның қайтысынан кейін дерлік бірден сайланды.

The Croatian People's Peasant Party (Hrvatska pučka seljačka stranka, HPSS) was established in 1904 by brothers Stjepan Radić and Antun Radić in the Kingdom of Croatia Slavonia – itself a part of the Hungarian part of the dualist Austria Hungary at the time. The founding of the HPSS was a part of the process of fragmentation of the Hrvatska opozicija. The party pursued the establishment of a comprehensive grassroots network, national unity and agrarianism, as the Radić's distrusted traditional political parties. Even though the HPSS achieved only minor significance before the end of World War I, the party gradually became a mass movement after 1918. This gave it the central role in the completion of Croatian national integration. The HPSS platform of antimilitarism and pacifism became very popular in the final year of the war, especially in Croatia Slavonia, which was affected by widespread unrest associated with the Green Cadres. Furthermore, the restricted voting rights were expanded after 1918 by the introduction of universal manhood suffrage, allowing the proportionally large peasant population (80% of Croatia Slavonia at the time) to predominantly vote for the HPSS. Antun Radić died in 1919, leaving Stjepan as the sole leader of the HPSS. After the war, following the 1920 Croatian Peasant Rebellion, the HPSS became the only significant political party in Croatia, and the second largest party in the newly established Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes (later renamed Yugoslavia). In 1920s, the HPSS policy was based on republicanism, opposition to further unification of the new state, demands for a neutral Croat peasant republic, and the advocation of national self determination. To reinforce the republican message, the HPSS was formally renamed the Croatian Republican Peasant Party in 1920. Shortly following its accession to the Peasant International, the regime initiated a campaign to suppress the party activities in the run up to the 1925 Yugoslav parliamentary election using political, police, military and paramilitary pressure, and arresting its leaders. Even though the party achieved the second largest share of seats, the government retained its parliamentary majority. Nonetheless, shortly after the election, there were negotiations between Radić and King Alexander's envoys. The talks ended in Radić renouncing republicanism and accepting the monarchy in return for his release and participation in a coalition government led by the People's Radical Party (NRS). The party was renamed the Croatian Peasant Party (HSS). Radić later admitted that he accepted the monarchy to protect his people. The HSS had little real influence in the coalition government which lasted until 1927. At the same time, the Radić's participation in the coalition was criticised in Croatia and in the HSS – although not sufficiently to threaten his leadership. A part of the membership split in protest, forming the Croatian Federalist Peasant Party. The Communist Party of Yugoslavia (Komunistička partija Jugoslavije, KPJ) also criticised Radić for his cooperation with the regime. The KPJ had recently adopted the federalist approach to reform of the country and saw the republican movement of the HRSS as a potential recruitment pool. The HSS conversely, regardless of KPJ's formal federalist policy, saw the KPJ as unitarists and essentially a political endeavour to promote Serbian agenda. The HSS left the government in January 1927. Radić resumed pursuit of resolution of the Croatian question by advocating unification of Croatian lands including Slavonia and Dalmatia into a single self governing unit and stopping Italian immigration by abolishing the 1925 Treaty of Nettuno. In November, the HSS formed the Peasant Democratic Coalition with the Independent Democratic Party (Samostalna demokratska stranka, SDS), the most popular party among the Serbs of Croatia. Tense relations between the opposition and the government deteriorated further until a shouting match in the parliament escalated to the point where NRS deputy Puniša Račić shot several HSS parliament members killing two and wounding three including Radić on 20 June 1928. Radić suggested that the shootings were a result of a regime plan and that the HSS should abandon pacifism. Soon afterwards, Radić died of the wounds on 8 August. Following the assassinations, the Yugoslav state lost any legitimacy among Croats – who appeared united in demands for overhaul of the state. HSS thus became the only major political party among Croats. Vladko Maček was elected to replace Radić almost immediately after his death. Year Popular vote % of popular vote Coalition Seats won Seat change Government November 1920 230,590 14.3% — 50 March 1923 473,733 21.9% — 20 February 1925 545,466 22.2% — 3 September 1927 367,570 15.8% — 6

Жыл Халықтың дауысы Халықтың дауысы % Коалиция Орын саны Орын өзгерісі Үкімет қараша 1920 230,590 14,3% — 50 наурыз 1923 473,733 21,9% — 20 ақпан 1925 545,466 22,2% — 3 қыркүйек 1927 367,570 15,8% — 6

Мачектің төрағалығы

Мачек тұсында ХСС режимге саяси қарсылықты жалғастырды. ХСС-ті қамтитын Ujedinjena opozicija 1935 және 1938 жылғы Югославия парламенттік сайлауына қатысты. Соңғысында Біріккен оппозиция көпшілік дауыс алды, бірақ сайлау заңының қолданылуына байланысты парламенттегі 373 орынның 67-сін ғана иеленді. Үкіметтің заң үстемдігі мен қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ете алмауынан туындаған ХСС 1936 жылы партияның жарымәскери күші ретінде Хрушватская гражданская и селска защита (ХГСЗ) құрды. Бұл күш хорваттарды режим қолдаған немесе төзімділік танытқан жарымәскери топтардан қорғау үшін құрылды. Бұл күш сондай-ақ Велебит көтерілісінен кейін физикалық қорғауды қамтамасыз ете алатын күш ретінде хорваттар арасында үстемдікке таласқан Усташеге жауап ретінде құрылды. Бұл ХСС бейбітшілдікке мойын бұйырған ұйым емес екенін көрсету мақсатында жасалды. Қалаларда ХГСЗ «Хорватия азаматтық қорғанысы» деген атпен жұмыс істеді. 1936 және 1937 жылдары Мачек регент-принц Павел мен премьер-министр Милан Стоядиновичпен Хорватия жерлерін Югославия құрамына біріктіру, белгілі бір дәрежеде автономия беру мақсатында сәтті келіссөздер жүргізді. Кейін бірнеше еуропалық үкіметтермен байланыс орнатып, олардың қолдауын ала алмағаннан кейін, 1938 жылы Италияның сыртқы істер министрі Галеаццо Чианоға жүгінді. Мачек делдал арқылы ХСС-тің Хорватияны Югославияның федеративтік бірлігі ретінде біріктіруді қалайтынын түсіндірді, бұл бұрынғы Хорватия-Славония аумақтарын Илок пен Сремска Митровица арасындағы шекараға дейін, Котор шығанағы жоқ Далмацияны және Врбас пен Неретва өзендерінің батысындағы Босния мен Герцеговинаны қамтуы керек. Ол кезде Италия хорват ұлтшылдарының Усташе тобын қолдап, қорғады, бірақ Чиано Мачекпен жұмыс істегенді жөн көрді, өйткені ХСС хорваттар арасында әлдеқайда көп қолдауға ие болды және Чиано бұл ХСС пен нацистік Германия арасындағы байланыстарды үзуге, немістердің Адриатика теңізіне кіруіне жол бермеуге мүмкіндік береді деп сенді. Чиано Мачекке хат жазып, одан көбірек аумақ талап етуге және өз идеяларын кеңінен жазуға шақырды. 1939 жылы Стоядиновичтің орнын Драгиша Цветкович басты, ал Мачек оған бірдей өтінішпен жүгінді. Екі тарап алдын ала келісімге келді, бірақ ханзада Павел Босния мен Герцеговинаны бөлу идеясына вето қойды. Содан кейін Мачек Чианоға хат жазып, Хорватияның Югославия құрамында, сыртқы істер, қорғаныс, орталық банк, мемлекеттік монополиялар және кедендер бойынша бірлескен басқарумен федеративтік бірлік мәртебесін алуды көздеп отырғанын түсіндірді. Ол аумақтық талаптарды Врбас шекарасын Босна өзеніне жылжыту арқылы өзгертті. Қарсылығында, итальяндық Сыртқы істер министрлігі Мачекке ХСС бастайтын көтерілісті қаржыландыруға несие ұсынатын құжатты дайындады, содан кейін итальяндық әскери араласуды шақыруды көздеді. Жоспар сондай-ақ Италияның қорғауындағы Хорватия мемлекетін құруды қарастырды. Мачек бұл ұсыныстан бас тартып, бұл оның сұраған нәрсесі емес екенін және ол осы уақыт аралығында Цветкович үкіметімен келісімге келгенін мәлімдеді. 1939 жылғы 26 тамызда Хорватияның автономиялық Бановинасын құру туралы Цветкович-Мачек келісіміне қол қойылды. Мачек Югославияның премьер-министрінің орынбасары болды және министрлік құрамына Шаруалар-демократиялық коалициясының бірнеше мүшелері енді. Бұл келісім Усташеге ашу-ыза келтірді, олар Мачек пен ХСС-ті хорват мүдделерін сатқандықтары үшін айыптап, үгіт-насихат науқанын бастады, ал Италия өз қолдауын Усташеге қайта бұрды.

Under Maček, the HSS continued political opposition to the regime. The Ujedinjena opozicija which included the HSS, stood in 1935 and 1938 Yugoslavian parliamentary election. In the latter, the United Opposition won the majority of votes, but due to operation of the election law, it received 67 out of 373 seats in the parliament. Prompted by the failure of the government to secure the rule of law and public order, the HSS established the Hrvatska građanska i seljačka zaštita (HSZ) as a party paramilitary force in 1936. The force was established to protect Croats against paramilitaries supported or tolerated by the regime. The force was also designed as a response to Ustaše challenge for dominance among Croats as a force capable of providing physical protection following the Velebit uprising. It was meant to demonstrate that the HSS is not a pacifist organisation resigned to passivity. In cities, the HSZ operated under the name of Croatian Civil Defence. In 1936 and 1937, Maček unsuccessfully negotiated with Regent Prince Paul Prime Minister Milan Stojadinović with the aim of consolidation of Croatian lands within Yugoslavia – with a degree of autonomy. Then, after contacting several European governments and failing to get their support, he turned to Italian foreign minister Galeazzo Ciano in 1938. Through an intermediary, Maček explained the HSS wanted Croatia united as a federal unit of Yugoslavia encompassing territories of former Croatia–Slavonia to a line between Ilok and Sremska Mitrovica, and Dalmatia without the Bay of Kotor with the addition of Bosnia and Herzegovina west of Vrbas and Neretva Rivers. At the time, Italy was harbouring and supporting Croatian nationalist group Ustaše, but Ciano preferred to work with Maček because the HSS enjoyed far greater support among Croats and because Ciano believed that would discourage contacts between the HSS and Nazi Germany – denying German access to the Adriatic Sea. Ciano wrote back to Maček urging him to demand more territory and elaborate on his ideas. In 1939, Stojadinović was replaced by Dragiša Cvetković and Maček contacted him with the same request. The two reached a preliminary agreement, but Prince Paul vetoed the idea objecting to partition of Bosnia and Herzegovina. Maček then wrote back to Ciano explaining that he seeks status of a federal unit for Croatia within Yugoslavia, with joint foreign affairs, defence, central bank, state monopolies, and customs. He modified the territorial demands by moving the Vrbas line to the Bosna River. In return, the Italian Foreign Ministry drafted a document offering Maček a loan to finance an uprising which the HSS would launch and then invite Italian military intervention. The plan also envisaged establishment of a Croatian state under Italian protection. Maček wrote back declining the offer and saying that was not what he asked for and that he had struck a deal with Cvetković government in the meantime. The Cvetković–Maček Agreement was concluded on 26 August 1939 establishing autonomous Banovina of Croatia. Maček became the deputy prime minister of Yugoslavia and several members of the Peasant–Democratic Coalition were added to the cabinet. The agreement angered Ustaše who launched a propaganda campaign against Maček and the HSS as traitors of Croatian interests while Italy switched its support back to Ustaše. Year Popular vote % of popular vote Coalition Seats won Seat change Government November 1931 banned — 61 no seats May 1935 1,076,345 37.4% 67 December 1938 1,364,524 44.9%

Жыл Халықтың дауысы Дауыс үлесі Коалиция ұтқан орындар Орын өзгерісі Үкімет қараша 1931 тыйым салынды 61 орын жоқ мамыр 1935 1,076,345 37,4% 67 желтоқсан 1938 1,364,524 44,9%

Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі кезең

Партияның жағдайы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда және 1941 жылдың сәуірінде Остік державалардың шабуылымен күрт нашарлады. Партия мүшелерінің бір бөлігі хорват фашистік Усташа тәуелсіздік қозғалысына көңіл білдіргендер мен солшыл нанымдары оларды партизандарға қосылуға итергендерге бөлінді. Бірақ ХСС қолдаушыларының көп бөлігі соғыс жылдарында бейтараптық сақтап, Усташалар, коммунистік партизандар және роялистік четниктер билік үшін күрескен кезде күйін танытпады. Коммунистер жеңіске жеткеннен кейін, КПЖ бірпартиялық жүйені орнатты – ХСС және басқа да саяси партиялар тыйым салынды. 1947 жылы ХСС Халықаралық шаруалар одағына қосылды. Мачек 1964 жылы қайтыс болғанға дейін эмиграцияда ХСС-тің өкілі болды. Юрай Крневич 1988 жылы қайтыс болғанға дейін партия басшысы қызметін атқарды, ХСС Хорватияда қызметін қайта бастауға бір жыл қалғанда.

Қазіргі партия

1990 жылы көппартиялық жүйенің енгізілуімен ХСС қайта құрылды және 1990 жылғы сайлауда Хорватия Парламентіне бірнеше орын жеңіп алды. Олар 2000 жылғы сайлауға дейін оппозицияда қалды, содан кейін Хорватияның Социал-демократиялық партиясы басқаратын коалицияға қатысқандары үшін үш министрлік портфель алды. 2000 жылғы сайлауда ХСС, IDS, HNS, LS және Коалиция бірлесіп орталық коалицияны құрып, парламентте 25 орын жеңіп алды, оның ішінде ХСС-қа 17 орын бөлді (16 ішкі және 1 азшылық орын). Сайлаудан кейін ХСС СДП-мен коалиция құрып, үкіметте үш министрлік қызмет атқарды (білім беру, ауыл шаруашылығы және кәсіпкерлік), сондай-ақ үкімет вице-президенті және Хорватия Парламентінің спикері Златко Томчич болды. 2001 жылғы жергілікті сайлауда ХСС ең жақсы нәтижелерін көрсетіп, 21 округтің 8-інің префекті (жупан) және көптеген муниципалитеттер мен қалаларды жеңіп алды, соның нәтижесінде жергілікті сайланған лауазымдар саны бойынша екінші орынға ие болды. Бүгінде ХСС өзін аграрлық саясатты қолдайтын және мемлекеттің экономикаға араласуын күшейтуді жақтаған Орталық Еуропаның басқа да саяси партияларының қатарына жатқызады. Әлеуметтік мәселелерде ХСС көбінесе консервативті болып табылады және қоғамдық өмірде христиандық моральді қолдайды. ХСС Еуропалық Халық партиясының (ЕХП) серіктес мүшесі. 2003 жылғы қарашада өткен сайлауда партия халықтың 7,2% дауысын және 151 орынның 10-ын жеңіп алды (9 ішкі және 1 азшылық орын). 2007 жылғы парламент сайлауы алдында ХСС оппозициялық Приморье-Горски Котар Альянсы және Хорватиялық әлеуметтік-либералдық партиясымен коалиция құрғанын жариялады. Коалиция халықтың 6,5% дауысын және 153 орынның 8-ін жеңіп алды (оның 6-сы ХСС-қа бөлді). Сайлаудан кейін олар Иво Санадердің үкіметтік коалициясына қосылып, екі министрлік портфельді (аймақтық даму және туризм), үкімет вице-президенті және Парламент вице-президенті лауазымдарын алды. 2011 жылғы парламент сайлауында партия тарихындағы ең нашар нәтижесін көрсетіп, тек бір парламенттік орынды және халықтың 3% дауысын жеңіп алды. 2012 жылдың 28 қаңтарында өткен партия съезінде Бранко Хрг жаңа президент болып сайланды. 2014 жылы Хорватиялық шаруалар партиясы Хорватиялық демократиялық одақпен коалиция құрып, Еуропалық парламентте бір орын жеңіп алды – Марияна Петир. Алайда, 2017 жылдың 6 маусымында Петир Хорватиялық шаруалар партиясынан шығарылып, партия Еуропалық парламентте өкілсіз қалды.

With the advent of multi party system in 1990, the HSS was reconstituted and on the 1990 election won several seats in the Croatian Parliament. They remained in opposition until the 2000 elections when they received three ministerial portfolios as part of their participation in the winning Social Democratic Party of Croatia led coalition. On elections 2000 HSS led center coalition alongside IDS HNS LS and Coalition won 25 seats in parliament with 17 seats for HSS (16 domestic and one minority seat). After the elections HSS formed coalition with SDP and had three ministers in government (education, agriculture and entrepreneurship), vice president of government and Speaker of Croatian Parliament, Zlatko Tomčić. On local elections 2001. HSS achieved its best results ever and won 8 out of 21 county prefects (župan) and lot of municipalities and towns and became party which was second in number of local elected officials. Today, the HSS considers itself among other center European political parties that advocate pro agrarian policies and greater economic interventionism by the state. On social matters the HSS is largely conservative, supporting a Christian based morality in public life. HSS is an associate member of the European People's Party (EPP). At the elections in November 2003, the party won 7.2% of the popular vote and 10 out of 151 seats (nine domestic seats and one minority seat). Before the 2007 parliamentary elections, HSS announced a coalition with opposition parties Alliance of Primorje Gorski Kotar and Croatian Social Liberal Party. The coalition received 6.5% of the popular vote and 8 out of 153 seats (six for HSS itself). After elections they became part of Ivo Sanader's governing coalition and received two ministerial portfolios (regional development and tourism), vicepresident of government and vicepresident of Parliament. On 2011 parliamentary elections party score worst result in party's history receiving only one parliamentary seat and 3% of popular vote. Party convention 28 January 2012 elected Branko Hrg as new president. In 2014 Croatian Peasant Party in coalition with Croatian Democratic Union won one seat in European Parliament – Marijana Petir. However, on 6 June 2017 Petir was expelled from Croatian Peasant Party, which left the party without seats in European Parliament.

Парламент

Төменде ХСС-тің Хорватия парламентіне парламент сайлауындағы нәтижелерінің шолуы берілген. "Жалпы дауыс" және "Пайыздық үлес" бағаналары ХСС-тің сайлау алды коалицияларының жеңген дауыстарының жалпы сомасын қамтиды. Жеңілдік дауыс беру жүйесі енгізілгеннен кейін, "Жалпы дауыс" бағаны коалиция тізіміндегі ХСС кандидаттарына берілген дауыстардың жалпы сомасын көрсетеді. "Жалпы орын" бағаны ХСС-тің сайлау округтерінде жеңген орындарының санымен және ХСС-ке қатысты этникалық азшылықтардың өкілдерін қамтиды. Сайлау Коалициядағы Жеңіп алған дауыстар Пайыздық үлес Жеңіп алған орындықтар Өзгеріс Үкіметтік қолдау 1992Жоқ111,8694.25Жаңа1995HNS IDS–HKDU–SBHS441,39018.2672000HNS–IDS–LS–ASH432,52714.7072003Жоқ177,3597.2072007HSLS PGS161,8146.5042011Жоқ71,4503.0052015Патриотикалық коалиция744,507(23,423)33.460Үкіметтік қолдау2016Халық коалициясы636,602(33,514)33.8242020Қайта бастау коалициясы414,61524.8732024 Әділет өзендері538,74825.401

Президенттік

Төменде HSS қолдаған президенттік кандидаттардың тізімі берілген. Сайлау жылы (і) ҮміткерБірінші кезеңЕкінші кезеңНәтиже # жалпы дауыс саны % жалпы дауыс саны # жалпы дауыс саны % жалпы дауыс саны 2000 Stjepan Mesić (HNS) 1.100.671 41.3 (#1) 1.433.372 56.01 (#1) 2005 Stjepan Mesić (Ind.) 1.089.398 48.92 (#1) 1.454.451 65.93 (#1) 2009 10Жоқ 2014–15 Kolinda Grabar Kitarović ([[Хорватия Демократиялық Одағы 665.379 37.22 (#2) 1.114.945 50.74 (#1) 2019–20 Zoran Milanović (SDP) 562,783 29.55 (#1) 1,034,170 52.66 (#1)

Еуропалық Парламент

СайлауларКоалицияменБірге дауыс жинаған (Коалицияның жалпы саны)Пайыздық көрсеткішіЖалпы ұтқан орындар (тек HSS)ӨзгерісСәуір 2013HLS28 6463,86Мамыр 2014HDZ–HSP AS381 84441,41Мамыр 2019Амстердам коалициясы55 8065,19%1