Хорватия Социал-демократиялық партиясының тарихы

Кіріспе

Хорватияның Социал-демократиялық партиясы (СДП) – Хорватиядағы социал-демократиялық саяси партия. СДП фашизмге қарсы, прогрессивті және Еуропаны қатты қолдайды. СДП 1990 жылы Хорватия Коммунистер лигасының, екінші дүниежүзілік соғыстан бері Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы аясында Хорватияны басқарып келген Югославия Коммунистер лигасының хорват бөлімшесінің мұрагері ретінде құрылды. Сондай-ақ, ол Социалистік Интернационалға (СИ) мүше.

1990 жылдардың басында

СДП 1990 жылғы 3 қарашада Югославия Коммунистер лигасының хорват бөлімшесі болған бұрынғы Хорватия Коммунистер лигасының (СКХ) социал-демократиялық фракциясы тарапынан құрылды. Бұл партия 1894 жылы құрылған және 1919 жылы Югославия Коммунистік партиясына біріктірілген тарихи Хорватия Социал-демократиялық партиясының дәстүрін жалғастыратынын мәлімдеді. 1990 жылғы Хорватияның алғашқы парламенттік сайлауында СДСХ Халықтық келісім коалициясына қосылды және 351 орынның бар болғаны 21-ін жеңіп, үлкен сәтсіздікке ұшырады. Дегенмен, оның позициясы Франьо Грегуричтің 1991 жылдың шілдесінен 1992 жылдың тамызына дейін билікте болған ұлттық бірлік үкіметінде министрлік лауазымдар алуға жеткілікті болды. Алайда, оның екі министрі – Босилько Мишетич пен Звонимир Балетич тағайындалғаннан кейін көп ұзамай консервативті Хорват Демократиялық Одағына (HDZ) өтті. 1992 жылғы парламенттік және президенттік сайлаулардан бұрын СДСХ, СДП-мен Хорватия Социал-демократиялық партиясы болып қайта аталғандықтан, қызыл дауға түсті. СДСХ өзінің аты ұрланғанын мәлімдеді. Сайлау нәтижесінде СДП, парламенттік орындар ұта алмаған СДСХ-тан әлдеқайда күшті партия екені анықталды. Сонымен қатар, СДСХ жетекшісі Антун Вуич 1992 жылғы президенттік жарыста соңғы орынды иеленді, ол дауыстардың бар болғаны 0,7 пайызын алды. Бұл, нәтижесінде СДСХ пен СДП арасындағы келіспеушіліктерді шешуге және 1994 жылдың сәуірінде бірінші партия екіншісіне қосылуына әкелді. 1995 жылғы сайлауда СДП халықтың 8,93 пайызын құраған дауысқа және парламентте 10 орынға ие болды, Хорват Демократиялық Одағынан (HDZ), Хорват шаруалар партиясынан (HSS) және Хорват әлеуметтік-либералдық партиясынан (HSLS) кейін төртінші орынды алды.

Рачан үкіметі (2000-2003)

1998 жылдың тамызында СДП және HSLS лидерлері Ивица Рачан мен Дражен Будиша коалициялық келісімге қол қойып, 2000 жылдың қаңтарында өткен парламенттік сайлауға бірлесіп түсті. СДП-HSLS коалициясы сайлауда 38,7% дауыс алып, 151 орынның 71-ін жеңіп алды. Содан кейін СДП және HSLS Хорват шаруалар партиясы (HSS), Либералдық партия (LS), Хорват халық партиясы (HNS) және Истрия демократиялық жиналысы (IDS) бірлесіп алты партиядан тұратын орталық-сол коалициялық үкімет құрды. Рачан ең күшті партияның басшысы ретінде бірінші Рачан кабинетінде премьер-министр болды. Бұл кезеңде коалиция мүшелері арасында түрлі мәселелер бойынша үнемі келіспеушіліктер болды. Конституция бірнеше рет өзгертілді. Рачан бастапқыда Будишаға Парламент спикері лауазымын ұсынған, бірақ Будиша 2000 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жету үмітімен бас тартқан. Будиша 2000 жылдың ақпанында Стьепан Месичке жеңілгеннен кейін Хорватия парламентінің депутаты болып қызметін жалғастырды. 2001 жылдың шілдесінде ол Рачан үкіметінің Хорватия Тәуелсіздік соғысы кезінде соғыс қылмыстары жасады деген айыппен іздеп отырған Хорватия армиясының генералдарына қатысты экстрадиция шешіміне қарсылық көрсетті. Бұл HSLS ішінде үлкен дүрбелең туғызды. 2001 жылдың маусымында Истрия аймақтық партиясы – Истрия демократиялық жиналысы (IDS) коалициялық үкіметтен шығып, төрағасы Иван Яковчич Еуропалық интеграция министрі лауазымынан кетті. Олардың Истрияны аймақтық деңгейде басқару жолына қатысты басқа партиялар тарапынан түскен сыныптарын себеп ретінде көрсетті. 2002 жылдың басында Рачан Словениямен екі елдің Кршко атом электр стансасын бірлесіп басқару туралы келісімді қолдаудан бас тартқаннан кейін, коалиция ыдырады және Рачан ресми түрде отставкаға кетті. 2002 жылдың шілдесінде екінші Рачан кабинеті құрылды. Оған бастапқы коалицияның қалған төрт партиясының (IDS және HSLS кеткеннен кейін) және HSLS-тен бөлінген екі кішкентай либералдық партия – Либералды демократтар партиясы (Libra) және Либералдық партия (LS) кірді. Бұл кабинет 2003 жылдың қарашасындағы сайлауға дейін билікте болды. СДП 2003 жылғы сайлауда IDS, Libra және LS коалициясының құрамында түсті, бірақ консервативті HDZ жеңіске жетті. СДП оппозицияға қайта оралды, коалиция парламенттегі 151 орынның 43-ін жеңіп алды (оның 34-і СДП-ге тиесілі). 2000 жылғы қаңтардағы сайлаудағы жеңіс және биліктегі HDZ-дың жеңілісі Хорватияның жас демократиясындағы биліктің алғашқы ауысуын белгілеген маңызды кезең болды. Рачанның үкіметі елдің бұрынғы президент Франьо Туджманның он жылдық авторитарлық және ұлтшыл билігінен кейін батысқа бағытталған алғашқы үкіметі ретінде қарастырылды. 2007 жылы партияның ұзақ жылдар бойы басшысы және негізін қалаушысы Ивица Рачан қайтыс болды. Ол 30 сәуірде бұрын емделген бүйрек қатерлі ісікесінен туындаған асқынулар салдарынан көз жұмды. Ол бұл айдың басында төрағалық лауазымынан кеткен еді. Көрнекті партиялық съезде партияның бұрынғы өкілі Зоран Миланович жаңа басшы болып сайланды. Ол партиялық сайлауда әрекеттегі төраға және бұрынғы қорғаныс министрі Желька Антуновичті жеңді. Бұл лауазымға тағы да кандидаттар ретінде Загреб қаласының мэрі Милан Бандич және бұрынғы сыртқы істер министрі Тонино Пикула қарастырылды. 2007 жылғы қарашадағы парламенттік сайлауда СДП экономикалық бағдарламасын ұсынды. Бұл бағдарламаның негізін бұрын партиялық емес экономист Любо Юрчич жасады. Ол партияның сайлауда жеңіске жеткен жағдайда премьер-министр лауазымына кандидат ретінде таңдалды. 25 қарашадағы сайлауда СДП 153 орынның 56-сын алып, HDZ-дан кейін екінші орынды иеленді. Олардың ішкі сайлауда жеңіске жетуі мүмкін еді, бірақ СДП диаспора сайлау округінде қатыспағандықтан, жалпы есепте жеңіліске ұшырады. Сайлаудан бес күн өткен соң, СДП толық көпшілікті қамтамасыз ете алмаса да, басқарушы коалиция құруы мүмкін деген болжамдар тарады. Осыған байланысты Зоран Миланович лауазымынан алынып, оның орнына тағайындалды. Дегенмен, СДП басқарушы коалиция құра алмады және ең ірі оппозициялық партия ретінде бекітілді. 2009 жылдың маусымындағы жергілікті сайлауларда партия округтер деңгейінде айтарлықтай жетістіктерге жете алмады, бірақ жаңа сайлау жүйесінің қабылдануына байланысты маңызды қалаларда үлкен жеңіске қол жеткізді. Бұл жүйеде мэрлер мен округ басшылары бұрынғы партиялық тізімдерді қолдану орнына тікелей сайланды. СДП Дубровник, Шибеник және Трогир сияқты дәстүрлі оңшыл жағалау қалаларында мэрлік сайлауда жеңіске жетті. Сонымен қатар, Хорватия Тәуелсіздік соғысында жартылай қиратылған және содан бері HDZ-дың бекінісі саналатын Вуковар қаласында да жеңіске қол жеткізді. Олар елдің ең қуатты экономикалық аймақтарында, соның ішінде астанасы Загреб, Солтүстік Адриатиканың Риека қаласы және Истрияда (IDS коалициясымен) бақылауды сақтап қалды. 2009-10 жылдарға қарай президенттік жарысқа дайындық кезеңінде СДП партиялық ішкі сайлауды алғаш рет өткізді. Оған партиялық кандидаттар Любо Юрчич және Иво Йосипович қатысты. Йосипович дауыстардың шамамен үштен екісін алып, ішкі сайлауда жеңіске жетті. Йосипович 2009-10 жылдарғы сайлауда екінші турда дауыстардың 60% алып, бұрынғы СДП мүшесі және популист Загреб мэрі Милан Бандичті (сол жылы сайлауға қатысқаны үшін партиядан шығарылған) жеңіп, 18 ақпан 2010 жылы ресми түрде қызметке кірді.

In August 1998, SDP and HSLS leaders Ivica Račan and Dražen Budiša signed a coalition agreement and proceeded to run together in the January 2000 parliamentary elections. The SDP HSLS coalition won the election with 38.7% of the vote and 71 out of 151 seats. SDP and HSLS then formed a six way centre left coalition government along with the Croatian Peasant Party (HSS), the Liberal Party (LS), Croatian People's Party (HNS), and the Istrian Democratic Assembly (IDS). Račan, as the leader of the strongest party, became prime minister in the first Račan cabinet. This period was marred with constant disagreements among coalition members on various issues. The constitution was changed several times. Račan had initially offered the post of Speaker of Parliament to Budiša, but Budiša declined hoping to win the upcoming 2000 presidential election. Following Budiša's defeat to Stjepan Mesić in February 2000, Budiša continued to serve as member of Croatian parliament. In July 2001, he opposed Račan government's decision to extradite Croatian army generals which were wanted because of, later in 2013 dismissed, charges for committing war crimes during Croatian War of Independence to the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY) which caused considerable turmoil within HSLS. In June 2001, the Istrian regionalist party Istrian Democratic Assembly (IDS) withdrew from the coalition government and its chairman Ivan Jakovčić resigned his post as Minister of European Integration, citing criticism of the way they governed Istria on the regional level which had been coming from other parties within the ruling coalition. The uneasy coalition broke apart in early July 2002 when Račan formally handed in his resignation following HSLS refusal to support the agreement made with Slovenia concerning the two countries' joint control of the Krško Nuclear Power Plant. In late July 2002, the second Račan cabinet was formed, with members of the remaining four parties of the original coalition (following the departure of IDS and HSLS) plus two minor liberal parties which had splintered from HSLS, the Party of Liberal Democrats (Libra) and the Liberal Party (LS). This cabinet remained in power until the next elections in November 2003. SDP then ran in the 2003 election as part of a coalition with IDS, Libra and LS, but was defeated by the conservative HDZ. The SDP thus returned to opposition with the coalition winning 43 out of 151 seats in the parliament (34 of which held by SDP). The January 2000 election win and the defeat of the ruling HDZ was seen as a turning point as it marked the first transition of power in Croatia's young democracy and upon coming into power Račan's government was seen as the country's first staunchly pro Western government following a decade of the "authoritarian and nationalist rule" of late President Franjo Tuđman. In 2007, the party was dealt a blow due to the death of their long time leader and founder Ivica Račan, who died on 30 April 2007 due to complications from his previously treated kidney cancer, after he stepped down from his chairman post earlier that month. In an extraordinary party convention, former party spokesman Zoran Milanović was elected as their new leader, beating acting chairwoman and former defence minister Željka Antunović in the party election run off. Other prominent candidates for the post were Zagreb mayor Milan Bandić and former foreign minister Tonino Picula. For the November 2007 parliamentary election, SDP ran on an economic program with Third Way elements devised by the previously non partisan economist Ljubo Jurčić, who was also picked to be the party's candidate for the post of prime minister in case of their election victory at a party meeting in July 2007. In the election of 25 November SDP finished a close second behind HDZ, with 56 out of 153 seats. It might have won the domestic election, but as SDP does not participate in diaspora constituency, it lost in the overall tally. Five days after the election, amid speculations that SDP might assemble a governing coalition in spite of them failing to win outright majority, he was replaced in that role by Zoran Milanović. Nevertheless, SDP failed to assemble a governing coalition, and positioned itself as the largest opposition party instead. In the subsequent June 2009 local elections, the party failed to make significant gains on the county level, but still managed to achieve some major wins in important cities, due to the adoption of a new election system where mayors and county heads were for the first time elected directly, as opposed to the previous system which employed party lists. SDP recorded mayoral victories in a number of traditionally centre right leaning coastal cities such as Dubrovnik, Šibenik and Trogir and also managed to win in Vukovar, a city that had been almost destroyed in the Croatian War of Independence and was regarded as HDZ stronghold ever since. They also manage to retain control of the economically most powerful parts of the country, including the capital Zagreb, the northern Adriatic city of Rijeka and also won in Istria (in coalition with IDS). In the run up to the 2009–10 presidential race, SDP held a primary election for the very first time, in which party nominees Ljubo Jurčić and Ivo Josipović ran. Josipović won the primary by some two thirds of the vote. Josipović later won the 2009–10 election with 60% of the vote in the second round in front of former SDP member and populist Mayor of Zagreb Milan Bandić (who was expelled that year for running in the elections) and was officially inaugurated on 18 February 2010.

Миланович үкіметі (201115)

2010 жылы СДП үш орталық-солшыл партиямен – Хорватия халық партиясы – Либералды демократтар (ХНС), Истрия демократиялық ассамблеясы (IDS) және Хорват зейнеткерлер партиясы (HSU) – «Кукурику» коалициясын құрды. Бұл коалиция 2011 жылғы желтоқсан айында өткен парламент сайлауына қатысты. Коалиция 2011 жылдың 15 қыркүйегінде Загребте 21 тармақты сайлауалды бағдарламасын жариялады. Сайлауда жеңіске жеткен коалиция парламенттегі 151 орынның 81-ін жеңіп алды. Содан кейін СДП екі кіші коалициялық партиясымен (ХНС және IDS) бірлесіп үкімет құрды. Партия төрағасы Зоран Миланович 2011 жылдың 23 желтоқсанында жаңа премьер-министр болып тағайындалды және үкімет басшысы қызметін атқара бастады. Миланович басқаратын үкімет либералды реформалармен мандатын бастады. 2012 жылы медициналық көмекпен ұрықтандыру туралы заң қабылданды, барлық мектептерде денсаулық сақтау сабақтары енгізілді, ал Миланович бір жынысты жұптардың құқықтарын одан әрі кеңейтуді жоспарлады. 2013 жылдың 1 желтоқсанында «Отбасы үшін» азаматтық бастамасы ұйымдастырған конституциялық референдум өтті, нәтижесінде бір жынысты некеге конституциялық тыйым салынды. СДП бұл ұсынысқа қарсы күрестің жетекші күштерінің бірі болды. Референдумға қатысушылардың 65 пайызы қолдау көрсетті. Миланович 2014 жылдың 15 шілдесінде қабылданған «Өмірлік серіктестік» туралы заңға қол қойды. Үкіметтің мандаты бірнеше дағдарыстармен байланысты болды: алты жылдық экономикалық төмендеу, 2013 жылғы кириллицаға қарсы наразылықтар, соғыс ардагерлерінің наразылықтары, 2015 жылғы Хорватия-Словения шекаралық дауларына қатысты арбитраждық жанжал және еуропалық мигранттық дағдарыс. Жаңа фискалдық заң және швейцариялық франк дағдарысын шешуге бағытталған үкіметтің күш-жігері СДП-ның биліктегі ең маңызды жетістіктері деп есептеледі. 2015 жылдың қаңтар айында үкімет швейцариялық франк бағамының өсуіне байланысты, осы валютада несие алғандар үшін қарыздың қымбаттауына алып келгеніне байланысты, бір жылға швейцариялық франк бағамын тоқтату туралы шешім қабылдады. 2015 жылдың тамызында Миланович швейцариялық франкпен алынған несиелерді евроға айналдыруды жариялады. Әкімшілік Үлкен рецессия кезінде туындаған қиын экономикалық жағдаймен күресу үшін салық салу саласында бірқатар реформалар жүргізді. Сонымен қатар, әлеуметтік сақтандыру жарналары мен мемлекеттік сектордағы жалақы төмендетілді. Үкімет 2012 жылы бюджет тапшылығын 5,3%-ға дейін төмендетуге қол жеткізді, бірақ ЖІӨ 2,2%-ға төмендеді және мемлекеттік қарыз 69,2%-ға жетті. Милановичтің биліктегі кезеңі Хорватияның кредиттік рейтингісіне бірнеше рет түзетулер енгізілуімен ерекшеленді. Жұмыссыздық деңгейі 2014 жылдың ақпан айында 22,7%-ға жетті. Нашар экономикалық жағдай Миланович үкіметіне деген бастапқы қолдауды әлсіретті, бұл 2013 жылғы жергілікті сайлауда көрінді. 2013 жылы Хорватияда өткен алғашқы Еуропалық парламент сайлауында СДП дауыстардың 32 пайызын және бес Еуропарламент депутатын жеңіп алды, бұл ең ірі оппозициялық партия HDZ-ден бір депутатқа кем болды. Келесі жылы 2014 жылғы Еуропалық парламент сайлауында СДП 29,9% дауыс алып, төрт Еуропарламент депутатын жеңіп алды. Партия президент сайлауында Иво Йосиповичті қолдады, бірақ оны HDZ-дан Колинда Грабар-Китарович жеңді. Йосипович СДП-ға оралудың орнына өзінің «Хорватияны алға жылжыту альянсын» құрды. Ол 2019 жылы партияға қайта қосылды.

In 2010, SDP formed a political alliance known as the Kukuriku coalition with three other centre left parties – the Croatian People's Party – Liberal Democrats (HNS), Istrian Democratic Assembly (IDS) and the Croatian Party of Pensioners (HSU) – to run in the December 2011 parliamentary election. The coalition unveiled their 21 point campaign program on 15 September 2011 in Zagreb. The coalition won the election, winning 81 out of 151 seats in the parliament, after which SDP formed a government with two of its junior coalition (HNS and IDS). Party president, Zoran Milanović, took office as the new Prime Minister and leader of his cabinet on 23 December 2011. The Milanović administration started its mandate by introducing several liberal reforms. During 2012, a Law on medically assisted fertilization was enacted, health education was introduced in all elementary and high schools, and Milanović announced further expansion of rights for same sex couples. On 1 December 2013, a constitutional referendum was held in Croatia, organized by the citizen initiative For the family, creating a constitutional prohibition against same sex marriage. SDP was one of the leading forces campaigning against the proposal. The referendum passed with 65% votes in favour. Milanović announced the Life Partnership Act which passed on 15 July 2014. The government's mandate was marked by several crises the cabinet had to deal with, including a six year economic recession, the 2013 anti Cyrillic protests, war veterans protests, the 2015 Croatia–Slovenia border disputes arbitration scandal and the European migrant crisis. A new fiscalization law and the government's pursuit of dealing with the swiss francs crisis are regarded as some of SDP's biggest successes in power. In January 2015, the government decided to freeze exchange rates for Swiss francs for a year, after a rise in the franc that caused increasingly expensive loans for borrowers in that currency. In August 2015, Milanović announced that Swiss franc loans will be converted into euro denominated ones. The administration adopted a number of reforms in taxation in order to cope with the difficult economic situation amid the Great Recession. It also cut social insurance contributions and public sector wages. The government succeeded in reducing the budget deficit to 5.3% in 2012, but GDP contracted by 2.2% and public debt reached 69.2%. Milanović's time in office has been marked by several cuts to Croatia's credit rating. The unemployment rate peaked in February 2014 at 22.7%. A bad economic situation weakened the originally strong public support for the Milanović government, which was demonstrated in the 2013 local elections. In the first European Parliament elections in Croatia in 2013, SDP won 32% of the votes and five MEPs, one less than HDZ, the largest opposition party. The following year SDP won 29.9% in the 2014 European Parliament elections and four MEPs. The party supported Ivo Josipović in the presidential elections, which were won by Kolinda Grabar Kitarović from the HDZ. Josipović later formed his own party, Forward Croatia Progressive Alliance, instead of returning to the SDP. He eventually rejoined the party in 2019.

Қарсылық (2015 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

2015 жылғы парламенттік сайлауда СДП және оның коалициялық серіктестері 10 сайлау округінің 5-інде көпшілік дауысқа ие болды және нәтижесінде парламенттегі 151 орынның 56-сын, немесе Истрия демократиялық ассамблеясы сайлаудан кейін жаңа үкімет құру бойынша келіссөздерге де-факто коалиция мүшесі ретінде қатысқандықтан 59-ын алды. Тәуелсіз тізімдер альянсы (MOST) мен 70 күндік келіссөздерден кейін, MOST-тың шарттарының жиі өзгеруіне байланысты көптеген бұрылыстар болғаннан соң, СДП коалициясы MOST-пен жаңа үкімет құру туралы келісімге келе алмады. Жаңа үкіметті орталық-оңшыл патриоттық коалицияның қолдауымен тәуелсіз саясаткер Тихомир Орешкович құрды. 2016 жылдың 2 сәуірінде партия басшылығына сайлау өтті. Милановичке қарсы «әлдеқайда әлеуметтік-демократиялық» СДП идеологиясын жақтаған Приморье-Горски Котар округінің префекті Златко Комадина түсті. Миланович келесі төрт жылға СДП президенті болып қайта сайланды. 2016 жылдың маусым айында Орешковичке сенімсіздік білдірілгенінен кейін қарашада мерзімінен бұрын парламенттік сайлау өтті, онда СДП Халық коалициясының ең ірі партиясы ретінде бақ сынады. Халық коалициясы сайлауда жеңіске жететініне үміткер болғанмен, көптеген сауалнамаларда айтарлықтай артықшылыққа ие болғанына қарамастан, ол тек 54 орын ғана жеңіп алды, ал Хорватия демократиялық одағы 58 орынды (коалициялық серіктестермен бірге 61 орын) жеңіп алып, күтпеген нәтиже көрсетті. Нәтижесінде Зоран Миланович алдағы СДП басшылығына сайлауға қатыспайтынын және ізбасар сайланғаннан кейін саясаттан кететінін мәлімдеді. 2016 жылдың 19 қарашасында өткен басшылыққа сайлаудың бірінші турында ешбір кандидат 50% + 1 дауыс жинағандықтан жеңімпаз анықталмады. Давор Бернардич ең көп дауыс (46%) жинап, екінші турға өтті, онда ол 22,8% дауыс жинаған Ранко Остожичпен кездесті. Екінші тур 2016 жылдың 26 қарашасында өтті, нәтижесінде Давор Бернардич 64% дауыспен СДП-ның үшінші төрағасы болып сайланды. 2020 жылғы парламенттік сайлауда СДП 1990 жылдардан бері парламенттік сайлаудағы ең нашар нәтижесін көрсетті, нәтижесінде сайлаудан кейін бір күні Давор Бернардич отставкаға кетті. Златко Комадина келесі партиялық сайлауға дейін партия басшысының міндетін уақытша атқарды. Партия басшысын сайлауға бес кандидат қатысты, дауыс беру 26 қыркүйек және 3 қазан күндері өтті. Педя Грбин жаңа басшы болып сайланды, ол екінші турда Желько Коларды жеңді. Сайлауда тек мүшелік жарнасын төлеген мүшелерге ғана дауыс беруге рұқсат берілді, яғни 32 000 мүшелердің 12 000-ы ғана дауыс беруге құқылы болды. 2021 жылдың шілдесінде Грбин мен Бернардичтің жақтастары арасында партия ішіндегі қақтығыс болды, содан кейін төрт депутат партияға зиян келтірді немесе мамырдағы жергілікті сайлауға белсенді қатысудан бас тартты деген айыппен партиядан шығарылды. Бұл депутаттар СДП парламенттік клубынан кетуден бас тартты, ал оларға 14 әріптесі қолдау көрсетті, олар оларды партиядан шығаруға дауыс беруден бас тартты. Дағдарыс партия төрағалығының отырысында шешілді, онда партиядан шығарылған депутаттарды қолдаған 14 адамды жазалау туралы шешім қабылданды. Шешімге сәйкес, жеті депутат, соның ішінде Давор Бернардич партиядан шығарылды, ал қалған жетісіне ескерту жасалды. Нәтижесінде, партиядан шығарылған депутаттар мен оларды қолдағандар 18 депутаттан тұратын «Социал-демократтар клубы» атты жаңа парламенттік клуб құрды, ал СДП клубында қалған 14 депутат болды, бұл оларды Сабордағы депутаттар саны бойынша үшінші орынға қойды. 2022 жылдың 9 шілдесінде олар «Социал-демократтар» атты жаңа партия құрды.

In the 2015 parliamentary elections, SDP and its coalition partners won the majority in 5 out of 10 electoral districts, and eventually gained 56 out of 151 seats in the Parliament, or 59 since Istrian Democratic Assembly participated in the post election negotiations on forming new government as de facto member of the coalition. After more than 70 days of negotiations with the Bridge of Independent Lists (MOST) and numerous twists and turns mainly due to MOST frequently changing terms, SDP's coalition failed to achieve agreement with MOST on forming new government, which was formed by the independent Tihomir Orešković who was supported by the center right Patriotic Coalition. On 2 April 2016, elections were held for the party's leadership. Zlatko Komadina, the prefect of Primorje Gorski Kotar County, who advocated for a "much more social democratic" SDP, ran against Milanović. Milanović was again re elected president of SDP for the next four years. A vote of no confidence in Orešković in June 2016 resulted in an early parliamentary election in November which the SDP contested as the largest party in the People's Coalition. Despite being perceived as the favorite to win the election, due to a significant lead in a large number of opinion polls, the People's Coalition won only 54 seats while the Croatian Democratic Union won 58 (61 with coalition partners) in an upset. As a result, Zoran Milanović declared that he would not contest the upcoming leadership election in the SDP and that he would retire from politics once a successor is elected. The first round of the leadership election on 19 November 2016 failed to produce an outright winner, as none of the seven candidates gained the necessary majority of 50% + 1 of cast votes. Davor Bernardić received the most votes (46%) and progressed to the second round, where he faced the runner up, Ranko Ostojić, who received 22.8% of cast votes. The second round took place on 26 November 2016 and Davor Bernardić was elected the 3rd chairman of the SDP with 64% of cast votes. In the 2020 parliamentary elections, the SDP achieved its worst result in parliamentary elections since the 1990s, resulting to the resignation of Davor Bernardić the day after the election. Zlatko Komadina took over the temporary duty of party leader until the next internal party elections. Five candidates ran in the party's leader elections, for which voting took place on September 26 and October 3. Peđa Grbin was chosen as the new leader, who defeated Željko Kolar in the second round. The elections were also marked by allowing only members who had paid their membership fees to vote, which meant that 12,000 out of 32,000 of all members had the right to vote. In July 2021, intra party clashes broke out between supporters of Grbin and Bernardić, followed by the expulsion of four MPs on charges of doing damage to party or refusing to actively participate in the May local elections. The same MPs then refused to leave the SDP parliamentary club, and for that they received the support of 14 of their colleagues who refused to vote for their expulsion. The crisis was resolved at a session of the party's presidency when a decision was made to punish 14 supporters of ousted MPs. According to the decision, seven deputies were expelled, including Davor Bernardić, while the remaining seven were warned. In the end, the expelled MPs and those who supported them founded a new parliamentary club called the Social Democrats Club, which had 18 deputies, while the SDP club was left with the remaining 14 deputies, which put them in third place in terms of the number of deputies in the Sabor. On 9 July 2022, they founded a new party named the Social Democrats.

Ұйым

Партияның бірінші және ең ұзақ қызмет еткен президенті Ивица Рачан болды. Партияның қазіргі президенті - Педя Грбин, ол 2020 жылғы 3 қазанда Давор Бернардичтің орнына өткен көшбасшылық сайлауда сайланды. Президент пен төрт вице-президенттен (Биляна Борзан, Сабина Гласовац, Ранко Остожич, Синиша Хайдаш Дончич) басқа, партияның негізгі басқару органдарына партия президенттігі (18 сайланған мүшеден тұратын Президиум), бас комитет (Гласный комитет) және қадағалау комитеті (Надзорный комитет) кіреді. Барлық басқа партиялар сияқты, СДП муниципалитет, қала және округ деңгейінде жергілікті ұйымдарды басқарады. Одан бөлек, төрт тақырыптық топты ұйымдастырады: Жастар форумы (Forum mladih), Әйелдер форумы (Socijaldemokratski forum žena), Егде жастағылар форумы (Socijaldemokratski forum seniora) және SDP Queer форумы. СДП 1999 жылдың қарашасынан бері Социалистік Интернационалдың мүшесі, ал 2012 жылдың ақпанынан бастап Еуропалық Социалистер партиясының толық құқықты мүшесі. СДП 2013 жылы Хорватияның Еуроодаққа қосылуынан бастап Еуропалық Парламенттегі Прогрессивті Социалистер мен Демократтар Альянсы (S&D) тобының толық құқықты мүшесі де болып табылады.

Сайлау нәтижелері

+ Социал-демократиялық партияның сайлау округі бойынша нәтижелері, 2020 жылғы парламент сайлауы Сайлау округі Дауыстары (%) Орташа нәтиже +/− (п.п.) VIII. 44.53 +8.77 V. 19.22 6.00 X. 20.46 6.87 IX. 17.19 6.87 IV. 20.48 9.11 VI. 24.23 10.32 II. 25.58 10.64 VII. 24.52 10.96 III. 37.67 14.89 I. 22.27 17.09 Хорватия (барлығы) 24.87 8.95

Бұл Хорватия парламентіне өткізілген сайлаудағы Социал-демократиялық партияның (СДП) нәтижелерінің шолуы. "Жеңілген дауыстар" және "Пайыз" бағандары СДП партиясы кірген коалициялардың жинаған дауыстарының жалпы сомасын көрсетеді. Басымдық дауыстар сайлау жүйесіне қосылғаннан кейін, дауыстар бағанында коалиция тізіміндегі СДП кандидаттары алған басымдық дауыстарының жалпы санының статистикасы да қамтылған. "Жеңілген мандаттар саны" бағанында сайлауда СДП партиясы жеңген мандаттардың жалпы саны көрсетілген. "Өзгеріс" бағаны СДП партиясының қанша мандатты ұтып немесе жоғалтқандығын көрсетеді.

Парламент (Sabor)

Сайлауда коалициямен жеңіс, дауыс саны, алған үлес, жеңген орын, өзгеріс
1990 СШ 1,001,967 35.0 (#2) 107
1992 Жоқ 145,419 5.5 (#3) 96
1995 Жоқ 215,839 8.9 (#4) 1
2000 HSLS PGS SBHS 1,138,318 38.7 (#1) 33
2003 LIBRA–IDS LS 560,593 22.6 (#2) 9
2007 Жоқ 775,690 31.2 (#2) 22
2011 HNS–IDS–HSU 958,312 40.4 (#1) 5
2015 HNS HSU HL AHSS ZS 744,507 32.31 (#2) 19
2016 HNS HSU HSS 636,602 33.82 (#2) 4
2020 HSS GLAS IDS HSU PGS NLDB 414,615 24.87 (#2) 4
2024 CENTAR HSS GLAS DO i SIP NS R 538,748 25.40 (#2) 3 Белгісіз

Хорватия президенттік сайлауы

Сайлау жылы Үміткер 1-тур 2-тур Нәтиже # жалпы дауыс саны % жалпы дауыс саны # жалпы дауыс саны % жалпы дауыс саны 1992 Сильвие Деген 108,979 4.1 (#5) 1997 Здравко Томак 458,172 21.03 (#2) 2000 Дражен Будиша 741,837 27.8 (#2) 1,125,969 43.99 (#2) 2005 Стьепан Месич 1,089,398 48.92 (#1) 1,454,451 65.93 (#1) 2009–10 Иво Йосипович 640,594 32.42 (#1) 1,339,385 60.26 (#1) 2014–15 Иво Йосипович 687,678 38.46 (#1) 1,082,436 49.26 (#2) 2019–20 Зоран Миланович 562,783 29.55 (#1) 1,034,170 52.66 (#1)

1990 жылдан бастап партия төрағалары

Жоқ. (No) Басшы Жасы Қызметке кірген күні Қызметтен шыққан күні Қызмет мерзімі 1 Ивица Рачан 1944–2007 3 қараша 1990 11 сәуір 2007 16 жыл, 206 күн — Željka Antunović т. 1955 11 сәуір 2007 2 маусым 2007 52 күн 2 Zoran Milanović т. 1966 2 маусым 2007 26 қараша 2016 9 жыл, 177 күн 3 Давор Бернардич т. 1980 26 қараша 2016 6 шілде 2020 3 жыл, 143 күн — Златко Комадина т. 1958 6 шілде 2020 3 қазан 2020 0 жыл, 89 күн 4 Педя Грбин т. 1979 3 қазан 2020 қазіргі уақытқа дейін