Кіріспе

1888 жылы Ұлыбританиядағы еңбек даулары 1888 жылдың шілдесінде Англияның Лондон қаласында орналасқан Боудағы Брайант және Мей матч фабрикасында жұмыс істейтін әйелдер мен жасөспірім қыздар ереуілге шықты. Бастапқыда, шабуылшылар Bryant & May компаниясының басшылығынан зауыттағы жұмыс жағдайы туралы мақаланы жоққа шығару туралы талапты қабылдамағаны үшін жұмыскерді жұмыстан шығаруды наразылық білдірді. Менеджмент жұмыстан шығарылған жұмыскерді қайта жұмысқа алуға уәде бергенде, ереуілшілер жалақыдан әділетсіз шегерімдерді тоқтату және жұмыс жағдайларын жақсарту үшін сауда-саттық жүргізуді жалғастырды. Олар әлеуметтік белсенді Энни Бесанттың көмегімен бұл іске қол жеткізді. Ауыстың сәтті өтуіне байланысты 1888 жылы "Әйелдер үйлесімділік одағы" (кейіннен "Үзлесімділік одағы") құрылды. Құрылғалысымен ол елдегі ең ірі әйелдер мен қыздар одағы болды және өнеркәсіптік жұмысшылар арасында ұжымдық ұйымдастыру толқынына ықпал етті.

Сәйкестікті құру

XIX ғасырдың аяғында ошақтарды топырақ немесе канадалық қарағай ағашынан жасалған ұзындықта екі есе ұзындықта жасалған. Бұлар шамамен 4000 орындықтарға бекітілген. Баталардың екі ұшы күкіртке, содан кейін ақ фосфордың (сары фосфор деп те аталады), калий хлорлы, антимон сульфиді, ұнтақталған шыны және бояу құрамына малдырылды. Бұл кезде отқа кіретін ақ фосфордың мөлшері әртүрлі болды; 1899 жылы үкіметтік есеп бойынша Ұлыбританияда ол 6-7 пайызды құраса, 1902 жылы Корольдік экономикалық қоғамның есебі бойынша бұл көрсеткіш "әдетте шамамен бес, кейде он пайызға дейін жетеді". Тәжірибелі жұмысшылар он сағаттық ауысымда 1400 кадрды аяқтап, он миллион матч жасады. Екі ұшты отты отты оттарды пештерде кептіргеннен кейін, оларды бір ұшты отты отты отты отқа бөлу үшін машинаға орналастырды. Оларды жүзден тұратын қораптарға салып, он екіге бөледі. Шамды батыруға қатысатын адамдар әдетте ер адамдар болды; қалған процеске қатысатын жұмыс күшінде әйелдер басым болды. Олар шығарған отты бастапқыда Люциферлер (көкөрттің ерекше иісі Содом мен Гоморраның өрт пен күкіртпен жойылуына байланысты) және Конгревтер (бәлкім, Конгрев зымыранды артиллерия зымыранынан кейін) деп атаған. Уақыт өте келе бұл атаулар жалпыға бірдей тауар белгілеріне айналды. Люцифердің оттары кез келген бетке өртелуі мүмкін, сонда соққы кезінде сүргі пайда болады. 1840 жылдары қызыл фосфор табылды, ол ауаға әсер еткенде тұрақтырақ болды. Бұл дегеніміз, жарықтар фосфорсыз, қораптың үстінде қызыл фосфор бар таңбамен жасалуы мүмкін. 1897 жылы Ұлыбританияда 25 от жағу фабрикасында 4152 адам жұмыс істеді, олардың 2658 ересектері, 1492 14 пен 18 жас аралығындағылар және 14 жасқа толмаған 2 адам. Шам шығаратын фабрикалардың 23-і ақ фосфорды қолданды. Олардың жұмысында 3134 адам жұмыс істеді; 245 ер адам және 1276 әйел фосфорды қамтитын процестерге қатысты, қалғандары фосфорды қоспайтын қызметтерде жұмыс істеді. Ақ фосформен жұмыс істегендерге әсер еткен кәсіптік ауру - жаактың фосфорлы некрозы, сондай-ақ фоссылық жаак деп аталады; бұл жағдай қызыл фосформен байланысты емес. Фоссикалық жақ сүйектері фосфор буынды жұтып, әсіресе ингредиентті қыздырған кезде пайда болады, бұл жақ сүйектерінің остеонекрозына әкеледі. Бұл бастапқыда тіс ауырту мен тұмау сияқты белгілермен, содан кейін тіс жоғалтумен, абсцестермен, тіс емің қабынуымен, фистуланың пайда болуымен және жақ сүйегінің некрозымен көрініс тапты. Қаза болғандардың шамамен 20% - ында өлім-жітім байқалады.

Брайант және Мей

Брайант және Мей деген отты өндіруші компанияны 1843 жылы Уильям Брайант пен Фрэнсис Мей деген екі квакер жалпы тауарлар саудасы үшін құрды. 1850 жылы компания Ұлыбританияда күн сайын пайдаланылатын 250 миллион отты нарықтың бір бөлігін басып алу үшін швед шұжықшы Йохан Эдвард Лундстреммен қарым-қатынасқа кірісті. 1850 жылы компания 231 000 қорап матч сатты; 1855 жылы бұл 10,8 миллион қорапқа дейін өсті және 1860 жылы 27,9 миллион қорапқа дейін жетті. 1880 жылы компания өз тауарларын экспорттай бастады; 1884 жылы олар ашық түрде тіркелген компанияға айналды. 1885 жылы 22,5 пайыз, 1886 және 1887 жылдары 20 пайыз дивидендтер төленді. 1861 жылы Брайант бизнесті үш акр жерге, Фэрфилд Роуд, Боу, шығыс Лондонға көшірді. 1880 жылдары Bryant & May компаниясында 5000-ға жуық адам жұмыс істеді, олардың көпшілігі әйелдер және ирландтар немесе ирландтықтар, бірақ сандар нарықтың маусымдық ауытқуларына байланысты өзгерді; 1895 жылы бұл көрсеткіш 2000 адам болды, оның ішінде 1200 мен 1500-і әйелдер мен қыздар болды. Шамшақ қораптары үй жұмысымен, терлеу жүйесімен жасалды. Мұндай жүйе артықшылыққа ие болды, өйткені жұмысшылар Зауыттық заңдарға жатпады. Мұндай жұмысшылар әр қораптан 21/4 пенниден 21/2 пенниге дейін (d) алған. Жұмысшылар желім мен жіпті өз қаражаттарынан қамтамасыз етуі керек еді. Жұмысшылар жұмыс күніне 10 сағат істеген үшін, атқарылған жұмыстың түріне қарай, әртүрлі мөлшерде ақы төледі. Фреймді толтырушыларға 100 фреймге 1 шиллинг төленді; кесушілер үш қорап үшін 23/4 динар алды, ал қаптаушылар 100 қорапқа 1 динар 9 динар алды. 14 жасқа толмағандар аптасына 4 с. шамасында жалақы алады. Көптеген жұмысшылар толық соманы үйлеріне алып кетсе, бақытты болды, өйткені бригадирлер бірнеше айыппұл салды, ал ақша жалақыдан тікелей шегерілді. Айыппұлдар кіреді 3 д үшін бар лас аяқ - көптеген жұмысшылар бос аяқпен, өйткені аяқ киім тым қымбат болды - немесе бар лас жұмыс үстелі немесе сөйлесу; 5 д кешіктіру үшін шегерілді; және шиллинг үшін бар күйдірілген от жұмыс үстелі. Шамды құюға қатысқан әйелдер мен қыздар оларға кептіру пештерінен рамкаларды әкелген жігіттерге ақы төлеуі керек болды және өздерінің желімдері мен щеткаларын жеткізуі керек болды. Бір қызға 6 күн айыппұл салынды. Брайант пен Мэй жауының бұзылуы туралы білген. Егер жұмысшы тіс ауыратын болса, онда оған тістерін дереу алып тастау керек немесе жұмыстан шығарылуы керек деп айтылды.

Саяси белсенділік

1870 және 1880 жылдары үйлесімділіктерді ұйымдастырушылар ұйымдасқан саяси әрекеттерге қатысқан. Олар 1871 жылы сәуірде матчтарға салық енгізуге күшті қарсылық білдірді және ұлттық баспасөзде салықты сынға алу арқылы қолдау тапты. Лондонның Виктория паркіне жиналғаннан кейінгі күні 10 мыңға жуық "жүйелік" - көбінесе 13 мен 20 жас аралығындағы қыздар мен әйелдер - Парламент ғимаратына салыққа қарсы петиция тапсыру үшін жүріп келді. Жолда оларды полиция қинаған, бірақ олар жолды тоқтатуға тырысты. Манчестердегі "Гардиан" газетінде: "Олардың билік бабындағы күштері мен күш-қуаты зорлық-зомбылықпен айналысатын полиция қызметкерлері қатыгездікке дейін жеткен" деп жазылған. Виктория патшайым премьер-министр Уильям Гладстоунға салық салуға қарсылық білдіріп хат жазды. 1881, 1885 және 1886 жылдары үйлесімділік жасаушылар жалақының төмендігі мен жазалаушылық айыппұл құрылымы үшін ереуілге шықты. Барлық әрекеттер сәтсіз болды. Тарихшы Лоуэлл Сатрдың пікірінше, үйлену тойына қатысқандар қауіпсіздікке қарағанда жалақы мен айыппұл туралы көбірек уайымдаған.

Шабуылдау

Шам фабрикасындағы жұмыс жағдайы үлкен қанағатсыздық туғызды: он төрт сағатқа дейінгі жұмыс күні, төмен жалақы (1888 жылы нашар өніммен жұмыс уақыты күрт қысқарды), әділетсіз айыппұлдар, тамақтануға таза алаң болмау және фосфор некрозы, сондай-ақ фосфор хроникасы немесе фосфорлы жақ сүйегі деп аталатын фосфорлы некрозға әкелетін ақ фосфордың аллотроптарымен жұмыс істеудің ауыр денсаулықтық асқынулары. Әлеуметтік белсенді Энни Бесант және оның досы Герберт Берроуз жағдайға араласты және 1888 жылы 23 маусымда "The Link" апталық газетінде мақала жариялады. Бұл мақала Bryant & May компаниясының басшылығын ашуландырып, олар өздерінің жұмысшыларын оған қайшы келетін қағазға қол қоюға тырысты, бірақ жұмысшылар бұдан бас тартты. Бұл менеджменттің жұмысшыны (басқа бір сылтаумен) 1888 жылдың 2 шілдесінде немесе шамамен сонда жұмыстан босатуына әкелді, бұл ереуілге әкелді. Алғашқы күні 1400 әйел мен қыз жұмыстан босатудан бас тартты. Менеджмент жұмыстан шығарылған қызметкерді қайта жұмысқа орналастыруды ұсынды, бірақ әйелдер басқа жеңілдіктерді талап етті, әсіресе жалақыларынан шегерілген әділетсіз айыппұлдар бойынша. Әйелдер делегациясы (Сара Чепмен, Мэри Каммингс және Науллс ханым) басшыға барды, бірақ олардың жауабынан қанағаттанбады. 6 шілдеде бүкіл зауыт жұмысын тоқтатты. Сол күні 100-ге жуық әйел Бесантпен кездесіп, оның көмегін сұрады (Ол жиі ереуілді бастады немесе басқарды, бірақ ол онымен кездесу үшін депутация шақырғанға дейін ештеңе білмеді). Ол алдымен олардың асығыс әрекетінен және жұмыссыз қалған әйелдердің санынан алаңдады. Шабуылшылар жиналыстар өткізді, кейбір кездесулерде Бесант сөйледі. Парламент мүшесі Чарльз Брэдлоу парламентте сөйледі, ал 11 шілдеде партиялық әйелдер делегациясы үш депутатпен кездесуге барды. Лондон сауда кеңесі қатысып, үлкен жарнама болды. Бастапқыда, менеджмент қатаң болды, бірақ фабрика иесі Брайант жетекші либералдық және қоғам алдында қорқынышты болды. Besant компания басшылығымен кездесулерде көмек көрсетті және 16 шілдедегі кездесуде айыппұлдар, материалдардың құнын шегу және басқа да әділетсіз шегерімдер жойылатын шарттар жасалды. Сонымен қатар, шағымдарды тікелей басшыға беру мүмкін болды, бұл үшін алдын ала шағымдарды білуге кедергі келтірген бригадирлерді тартудың қажеті жоқ. Қосымша маңызды шарт - тамақ фосформен ластанбаған бөлек бөлмеде жеу керек. Бұл шарттар қабылданды және ереуіл аяқталды.

Салдарлар

Ауыстың сәтті өтуіне байланысты 1888 жылы "Әйелдер үйлесімділік одағы" (кейіннен "Үзлесімділік одағы") құрылды. Құрылғалысымен ол елдегі ең ірі әйелдер мен қыздар одағы болды және өнеркәсіптік жұмысшылар арасында ұжымдық ұйымдастыру толқынына ықпал етті. 1891 жылы Құтқарылу Армиясы Лондонның Боу ауданында улы қызыл фосфорды аз пайдаланатын және жақсы жалақы төлейтін өз от жағу фабрикасын ашты. Бірнеше бала осы отты жеп қайтыс болды. Брайант және Мей фабрикасы осы оқиғалардан жаман жарнама алды, ал 1901 жылы олар фабрикасының енді ақ фосфорды қолданбайтынын жариялады. Алайда, Bryant & May компаниясының қауіпсіздік оттарының сатылымы 1855 жылы 10 есеге өсті және Лундстрем өндірісін одан әрі арттыра алмады, сондықтан олар оның британдық патентін сатып алды және оның көмегімен Боу қаласында қауіпсіздік оттарының үлгі фабрикасын салды. 1908 жылы Қоғамдар палатасы 1910 жылдың 31 желтоқсанынан кейін отқа ақ фосфорды қолдануға тыйым салатын акт қабылдады. Бұл - Біріккен Корольдіктің 1906 жылғы "Берн конвенциясына" сәйкес, жарық шамдарына ақ фосфорды қолдануға тыйым салған. Меган Рикстің "Флоренс және сұмдық мысық" атты балалар романы, 2019 жылы Puffin Books баспасынан жарық көрді. Ол 1888 жылдың жазында Брайант және Мейдің матч-қызын Беттің наразылық білдіруі және Флоренс Найтингейлмен кездесуі туралы әңгімелейді. Пол Хастонның "Билли мен матч қыз" атты балалар романы матч қыздарының ереуілі туралы. 2022 жылы Netflix-тің Enola Holmes 2 фильмінде ереуілдің шығу тегі туралы ойдан шығарылған есеп көрсетілді. Шабуыл жетекшісі Сара Чэпманның рөлін Ханна Додд ойнады.

Еске алу

2022 жылы English Heritage Matchgirls' Strike-ді сол жылдың соңында Лондонның Боу қаласындағы бұрынғы Bryant and May фабрикасының аумағында көгілдір тақтамен еске алатынын жариялады. Тақтаны 2022 жылдың 5 шілдесінде Боу-кварталда, Фейрфилд-роуд, Тауэр-Хэмлетс қаласында Сэм Джонсон мен актриса Анита Добсон, шабуыл комитетінің жетекшісі Сара Чэпменнің немересі ашты.