Кіріспе

1971 жылы Солтүстік Ирландияда британдық армияның жаппай тұтқындауы мен интернируы Демитрий операциясы - 1971 жылы 9-10 тамызда Солтүстік Ирландияда британдық армияның операциясы. Бұл Ирландияның бірігуі үшін британдық мемлекетке қарсы қарулы науқан жүргізген Ирландия республикалық армиясына (ИРА) қатысы бар деп күдікті адамдардың жаппай тұтқындалуы мен тұтқындалуына (сотсыз қамауға алу) қатысты. Оны Солтүстік Ирландияның унионисттік үкіметі ұсынды және Ұлыбритания үкіметі мақұлдады. Қарулы сарбаздар таңертең Солтүстік Ирландияда рейдтер жүргізіп, алғашқы рейдте 342 адамды тұтқындады, бұл төрт күндік зорлық-зомбылықты туғызды, онда 20 азамат, ИРА-ның екі мүшесі және екі британдық сарбаз қаза тапты. Тұтқындалғандардың барлығы ирланд республикашылары мен ұлтшылдар болды, олардың басым көпшілігі католиктер. Бұған себеп болған жалған және ескірген ақпараттардың арқасында көптеген адамдар енді республикалық күреспен айналыспады немесе ИРА-мен байланысы болған жоқ. Ольстерлік лоялист жарым әскерлері де зорлық-зомбылық әрекеттерін жасады, олар негізінен католиктер мен ирланд ұлтшылдарына қарсы бағытталған, бірақ лоялистерге қатыспады. Оның ішінде 1874 - ұлтшыл, 107 - лоялист болды. Алғашқы лоялист тұтқындар 1973 жылдың ақпанында қамауға алынды. Кейіннен белгілі болғандай, британ үкіметі ЕҚҚК-дан ақпаратты жасырып, бұл саясатты британдық министрлер бекіткен. Жаңа дәлелдерге сүйеніп, 2014 жылы Ирландия үкіметі ЕҚҚК-нен өз үкімін қайта қарауды өтінді, бірақ ЕҚҚК бұл өтінішті қабылдамады. 2021 жылы Ұлыбританияның Жоғарғы соты бес техниканы қолдану азаптау болып саналатынын анықтады.

Негізгі мәліметтер және жоспарлау

Ирландияда интернаттау 20 ғасырда бірнеше рет қолданылған, бірақ бұған дейін 1960 жылдардың соңында басталған қиындықтар кезінде қолданылмаған. Ольстер еріктілері (UVF) сияқты Ольстердің жарым әскерлері 1966 жылдан бері төмен деңгейдегі зорлық-зомбылық науқанына қатысқан. 1969 жылдың тамыз айындағы тәртіпсіздіктерден кейін британдық армия полицияны, Корольдік Ольстер полициясын (RUC) күшейту үшін көшелерге жіберілді. Осы уақытқа дейін Ирландия Республикалық Армиясы (ИРА) негізінен белсенді емес еді. Алайда, зорлық-зомбылық күшейген сайын, ИРА оны қалай шешу керектігіне қатысты екіге бөлінді. Ол екі топқа бөлінді: Уақытша ИРА және ресми ИРА. 1970-71 жылдары Уақытша британдық армия мен RUC-ға қарсы партизандық науқан бастады. Ал, билік өкілдері бұл мәселені қорғанысқа қарай қарастырды. 1970-1971 жылдары мемлекеттік күштер мен ИРА-ның екі қанаты, сондай-ақ ИРА мен лоялистер арасында көптеген қақтығыстар болды. Лоялисттердің шабуылдарының көпшілігі католиктік азаматтарға қарсы жасалды, бірақ олар бірнеше рет мемлекеттік күштермен және ИРА-мен соқтығысты. Британдық кабинет лоялист ұрыстарын тұтқындау, Солтүстік Ирландиядағы (әдетте, унионист) мылтық клубтарының қару-жарағын шақыру және парадтарға белгісіз уақытқа тыйым салу (олардың көпшілігі Оранжевый орден сияқты унионист / лоялист топтары өткізді) сияқты "баланстық іс-қимыл" ұсынды. Алайда, Фолкнер парадтарға тыйым салу мүмкін емес екенін, мылтық клубтары қауіпсіздікке қауіп төндірмейді және лоялистік терроризмге ешқандай дәлел жоқ деп мәлімдеді. Ақырында шерулерге алты айлық тыйым салынады, бірақ лоялистерді интернацияламайды және интернациялау 9 тамызда жалғасады деп келісілді. Фаукнердің өзі кейінірек "Кімде-кімді саяси косметика ретінде тұтқындау идеясы маған жағымсыз болды" деп жазды. Түрмеге қамау Ұлыбритания үкіметінің ең жоғары деңгейінен жоспарланып, жүзеге асырылды. Солтүстік Ирландияға арнайы оқытылған адамдар жіберілді, олар жергілікті күштерді "бес техника" деп аталатын, қарсыластар "саудалаудың эвфемизмі" деп сипаттаған тергеу әдістерімен таныстырды. Қолда бар деректерден көрінетіндей, азаматтық полиция саласында оқытылған Royal Ulster Constabulary кейбір мүшелері мұндай әдістерді қолдануға дайын емес еді. 1971 жылы 22 желтоқсанда жасалынған ішкі меморандумда бригадалық Льюис өзінің Лондондағы басшыларына Солтүстік Ирландиядағы барлау мәліметтерін жинау жағдайы туралы баяндап, "Ол RUC-тің терең тергеуді жасамауынан қатты алаңдаушылық білдірді" және "кейбір арнайы бөлімнің станса басшылары тұтқындалған адамдарды бұрандалап, олардан барлау мәліметтерін алуға тырыспайды" деді. Алайда, ол өзінің әріптестерінің "шашырандылық туралы актіні оқу үшін осы станцияға жедел шұғыл ұшуға тиіс" екенін жазды.

Құқықтық негіз

Интернациялаулар бастапқыда 1956 жылғы 11 және 12-баптар бойынша және 1957 жылғы 10-бап бойынша (Арнайы өкілеттіктер туралы ереже) жүзеге асырылды. 1922 жылғы Арнайы өкілеттіктер туралы заң (сонымен қатар "Жалғау туралы заң" деп те аталады) жыл сайын жаңартылып, 1928 жылы бес жылға жаңартылды және 1933 жылы тұрақты болды. Заң 1973 жылы күшін жойды. Террористерді ұстау туралы 1972 жылғы 7 қарашадағы бұйрық уақытша ережелер туралы заңның күшімен жасалды, ол тікелей билік орнатылғаннан кейін қолданылды. "Димитрий" операциясы бойынша сотсыз тұтқындалған интернированные адамдар Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық комиссияға Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияның (ЕАҚК) 5-бабының бұзылуы туралы шағым бере алмады, өйткені 1957 жылы 27 маусымда Ұлыбритания Еуропа Кеңесіне "Конвенцияның 15 (1) бабының мағынасы бойынша мемлекеттік төтенше жағдай" туралы хабарлама берді.

Интернеттелгендерді тергеу

Қабылдағандардың барлығы британдық армия мен RUC тарапынан жауапқа тартылды. Алайда, он екі тұтқын одан әрі "терең тергеу" үшін таңдалды, сезімдік депвиацияны қолданды. Бұл құпия тергеу орталығында болды, кейіннен ол Шеклтон казармасы екені анықталды, Балликеллидің сыртында. Қазан айында тағы екі тұтқын терең тергеу үшін таңдалды. Осы он төрт адам "Күмік киген адамдар" немесе "Гвинея шошқалары" деп аталды. Басқа тұтқындармен бірдей емделгеннен кейін, ер адамдар қалпақ киіп, қолдарына шынжырлар тағылып, тікұшақпен базаға ұшырады. Жолда сарбаздар оларды қатты ұрып-соғып, тікұшақтан лақтырып тастаймыз деп қорқытты. Олар келген кезде киімдерін шешіп, суретке түсіріп, дәрігерге қаралды. Олар жеті күн бойы, тергеуден өтпей тұрып, салқын камерада қалпақ киіп, қолдарына шынжыр салып, үнемі қатты сыбырлаған дыбысқа ұшырасты. Оларды бірнеше сағат бойы ауыр күйде ұстап, денелерінің барлық бөліктеріне қайта-қайта соққы берді. Олар ұйқыдан, тамақтан, судан айырылды. Олардың кейбіреулері жыныстық мүшелеріне тепкіленуін, бастарын қабырғаға соғып, оларға оқ атуды және уколдармен қорқытуды да айтып өтті. Нәтижесінде қатты физикалық және психикалық шаршау, қатты алаңдаушылық, депрессия, галлюцинациялар, бей-жайлық және есінен таюдың қайта-қайта жоғалуы болды. Тергеу әдістері "бес әдіс" деп аталды. Бес техникаға қатысты кеңестер мен жаттығулар Ұлыбритания үкіметінің жоғары тұрған құпия қызметшілерінен келді. Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот бес әдісті былайша анықтады: "14 Hooded Men" - барлық бес әдіске ұшыраған жалғыз тұтқындар. Алайда келесі айларда кейбір тұтқындар бес әдістің кем дегенде біреуіне және басқа да тергеу әдістеріне ұшырады.

Ирландия Үкіметі

Ирландия еркін мемлекетінің үкіметі 1920 жылдары Ирландияның Азамат соғысы кезінде интернацияны қолданды, ал Ирландия үкіметі оны 1950 жылдары ИРА кампаниясы кезінде қайтадан қолданды. 1970 жылдың желтоқсанында Әділет министрі Дес О'Малли бұл саясатты қайта қарастырып жатқанын мәлімдеді. The Irish Times газетінде айтылғандай, егер Солтүстік Ирландияда интернациялау енгізілсе, онда Республикада бірден ілесе бастайды. Алайда, британдық елші Джон Пек бұл туралы 30 шілдеде 1971 жылы Taoiseach Jack Lynch-тен сұрағанда, Линч интернацияны енгізуге ешқандай негіз жоқ екенін және егер ол оны енгізсе, оның үкіметі құлайды деп жауап берді. Линч Пекке де салдарын мұқият қарастыруды ұсынды. Операция Димитриядан кейін Ирландия үкіметі Солтүстік Ирландияның басқаруындағы түбегейлі өзгерістерді талап етті. Ирландияның сыртқы істер министрі Пэдди Хиллери 9 тамызда Лондон қаласында британдық ішкі істер министрі Реджинальд Модлингпен кездесіп, унионисттік үкіметтің 50/50 ұлттық және унионисттік халықтардың өкілдігі бар билікті бөлісу коалициясымен алмастырылуын талап етті. Бұл Республиканың бұрынғы позициясынан айтарлықтай айырмашылық болды, ол бірігуге үгіт-насихат жасау болды. Британ премьер-министрі Тед Хит Линчке өз ісіне көңіл бөлуге шақырған телеграмма жіберді. Кейін ол өзінің дипломаттарының кеңесін қабылдады, ол Линч пен Хиллериді қорлау ИРА-ға қарсы күресте олардың ынтымақтасу ықтималдығын төмендетеді. Содан кейін Хит татуластырушы болып кетті. Ол Линчті 1971 жылдың 6-7 қыркүйегінде өзінің ресми елдік резиденциясында, Чекерс қаласында екі күндік саммитке шақырды. Бұл кездесу оның проблемаға деген көзқарасын өзгерткен сияқты: сол кезден бастап Хит Солтүстік Ирландия проблемасының Ирландия үкіметінің ынтымақтастығысыз тұрақты шешімі бола алмайды және Солтүстік Ирландиядағы ирланд ұлттық халқы Солтүстік Ирландия үкіметінде толықтай қатысуы керек деген пікірге келді. Осы тұрғыдан алғанда, британ үкіметі мен қарулы күштерінің интернациялау кезінде заңсыз әрекеттері және оған қарсы күдікті реакциясы британ саясатында терең өзгерістерге әкелді. Ирландиялық министрлер оларға жасалған азаптау туралы айыптаулардың ықпалын барынша пайдаланды. Жоғары дәрежелі ирланд дипломаты Хью Макканн Ирландия үкіметі Ұлыбританияға қарсы Еуропа сотына іс беру арқылы алатын тактикалық артықшылықты атап өтті, бұл шешімді қабылдауға бірнеше жыл кетеді: бұл "британиялықтарды тұтқындарды ұстау кезінде әлдеқайда мұқият болады. Бұл олардың барлау ақпаратын жинауды баяулатады, бұл оларға әскери шешімге жетуді қиындатады. Егер олар жағдайды әскери тұрғыдан бақылауға алған болса, онда олар үшін жағымсыз саяси іс-қимыл жасауға аз ынта-жігер болар еді". Бұл: а) Ирландия үкіметі британдықтардың (заңсыз болса да) алған барлау мәліметтерінің құндылығын мойындады және б) Дублиннің Ұлыбританияның ИРА-ны әскери жолмен жеңу әрекетіне кедергі келтіруге мүдделі екендігі, кем дегенде британдықтар Ирландияның бірігуіне жол ашатын түбегейлі конституциялық реформаларды жүзеге асырғанға дейін.

Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық комиссия

Ирландия үкіметі бес техникаға ұшыраған адамдардың атынан Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық комиссияға шағым жасады (Ирландия Ұлыбританияға қарсы, 1976 Y. Б. Евр. Конвой. Хэм туралы. РТС. 512, 748, 78894 (Евро. Хумның коммунистік. Рт.)). Комиссия өзінің

Кейінгі дамуы

2013 жылы құпиялылығы жойылған құжаттар Ballykelly-дегі тергеу орталығының бар екендігін көрсетті. Бұл туралы ешқандай тергеуде айтылмаған. Адам құқықтары жөніндегі Pat Finucane Centre ұйымы британ үкіметін тергеушілер мен Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық соттан атаулы түрде жасырып отыр деп айыптады. 2014 жылдың маусым айында RTÉ деректі фильмінде "Қыйноқ файлдары" деп аталатын британдық ішкі істер министрі Мерлин Риздің 1977 жылы сол кездегі британ премьер-министрі Джеймс Каллагана жазған хаты ашылды. Ол "саудалау" саясатын 1971 жылы британдық үкімет министрлері - атап айтқанда Қорғаныс министрі Питер Каррингтон - Ирландия үкіметі мен ЕҚҚС-ның білмеушілігіне қарамастан бекіткенін растады. Хатта былай делінген: "Менің пікірімше (Брайан Фолкнер өлер алдында растады) Солтүстік Ирландияда 1971/72 жылдары азаптау әдістерін қолдану туралы шешімді министрлер қабылдады, әсіресе Лорд Каррингтон, сол кездегі қорғаныс жөніндегі мемлекеттік хатшы". 2014 жылғы жариялардан кейін Синн Фэйн президенті Джерри Адамс Ирландия үкіметін бұл істі ЕҚҚК-ға қайтаруды талап етті, өйткені британ үкіметі "Еуропалық адам құқықтары сотына ер адамдарға қолданылған әдістердің ауырлығы, олардың ұзақ мерзімді физикалық және психологиялық салдары, бұл тергеулер қайда жүргізілгені және оған саяси билік пен рұқсат бергені туралы өтірік айтты" деді. 2014 жылғы 2 желтоқсанда Ирландия үкіметі жаңа дәлелдерді қарастырып, аман қалғандардың өтініші бойынша, ЕҚАҚ-тан 1978 жылғы шешімін қайта қарауды ресми түрде сұрауға шешім қабылдағанын мәлімдеді. Сол жылдың қыркүйек айында ЕҚҚҰС бұл істі өзінің Үлкен палатасында қарастырудан бас тартты, яғни бұл іс арызданғаннан кейін қаралмайды. 2021 жылы Ұлыбританияның Жоғарғы соты бес техниканы қолдану азаптау болып саналатынын анықтады.