Кіріспе

ешбір Төменде Түркияда негізінен саяси және діни себептермен өлтірілген адамдардың толық емес, хронологиялық тізімі келтірілген. Көптеген сыншыл мемлекеттік қызметкерлер мен зиялыларды армияның бақылауындағы Түрік Республикасының оңшыл жақтастары өлтірді. Құрбандардың көбісі Түркияның конституциясында белгіленгендей, интеллектуалдық тұрғыдан әлемдіксіздікті және дін мен мемлекеттің қатаң ажыратылуын жақтаған адамдар, сондай-ақ Түркиядан тыс жердегі жауынгерлік шабуылдардың құрбаны болған дипломаттар.

Мұстафа Суфи

1921 жылы 28 қаңтарда Мұстафа Суфи Түркияның Коммунистік партиясының негізін қалады. Суфи мен оның 14 серігі Эрзурумға сотталу үшін жіберілген кезде қаза тапты.

Сабахаттин Әли

2 сәуір 1948: Сабахеттин Али - Түркиядан қашып бара жатқанда Болгария шекарасында өлтірілген жазушы және сыншы интеллектуал. Түркия үкіметі оны түрмеге қамап қойған еді.

Мехмет Байдар және Бахадыр Демир

1973 жылы 27 қаңтарда Мехмет Байдар Түркияның Лос-Анджелестегі бас консулы болды, ал Бахадыр Демир 1973 жылы оның орынбасары болды. Санта-Барбарадағы қонақ үйде түсірген суретші Куркен Янигян оларды түрік үкіметінің қалауымен сурет салуға шақырған. Өмір бойына бас бостандығынан айырылған Янигян 1984 жылы рақымшылыққа ие болды, бірақ көп ұзамай қайтыс болды. Бұл армяндық ұлтшыл топтардың түрік дипломаттарына он жыл бойы ұйымдасқан шабуыл жасауының алғашқы оқиғасы болып саналады.

Даныш Туналыгил

1975 жылы 22 қазанда Түркияның Австриядағы елшісі Даниш Туналигилді Венадағы елшілікке шабуыл жасаған үш армян қарулы адамы өлтірді.

Исмаил Эрез

1975 жылдың 24 қазанында Түркияның Францияда орналасқан елшісі Исмаил Эрез пен оның жүргізушісі Талип Йенерді Париждегі елшілік маңында армян шабуылшылары бомбаға толы көлікпен өлтірді.

Таха Карим

1977 жылдың 9 маусымы: Түркияның Киелі орындағы елшісі Таха Карим Римдегі елшіліктің резиденциясы алдында екі армян қарулы адамының өліміне ұшырады.

Бедреттин Кёмерт

11 наурыз 1978: Өнер тарихшысы, ғалым, әдеби сыншы және аудармашы. Ол университеттегі оңшыл террорлық топтарды тергейтін комитетте қызмет етті. Рыфат Йылдырым, Узеир Байраклы және "Ахмет" деген лақап атпен танылған басқа бір адам оның әйелі ауыр жарақат алған күйінде өз көлігінде атып өлтірді. Олар ұлы ұлтшылдар еді және түрік мемлекеті тікелей қаржыландырады деп есептеледі. Сот Абдулла Чатлыны кінәлі деп тапты, бірақ ешкім жазаланбады.

Доған Өз

1978 жылғы 24 наурыз: Премьер-министр Бюлент Есевитке әскери билікті басып алу үшін негіз жасау үшін құпия топтарды (кейіннен Эргенекон деп аталды) хаос туғызды деп айыптайтын баяндама жазған мемлекеттік прокурор. Оның өлтірілуіне "Сұр қасқырлар" белсендісі Халюк Кыржы қатысы бар.

Абди Ипекчи

1979 жылғы 1 ақпан: ірі ұлттық "Миллиет" газетінің редакторы. Ол өмір сүрген көшеде өз көлігінде өлім жазасына кесілген. 1981 жылы Папа Иоанн Павел ІІ-ді өлтіруге тырысқан, ұлтшыл "Сұр қасқырлар" партиясының мүшесі Мехмет Али Агка.

Метин Юксел

23 наурыз 1979: Исламдық саяси және әлеуметтік белсенді. Стамбулдағы Фатих мешітінің жанында ұлтшыл қарулы адамдармен жұма намазынан шығып бара жатқанда атып өлтірілген.

Севат Юрдакуль

1979 жылғы 28 қыркүйек: прокурор.

Ахмет Бенлер

1979 жылдың 12 қазанында АСАЛА-ның қолынан қаза тапқан Нидерландыдағы түрік елшісі Өзедемир Бенлердің ұлы.

Илан Егемен Даренделиоғлы

1979 жылғы 19 қараша: журналист және жазушы. Анықталмаған солшыл жанжалшылар оны атып өлтірді.

Кавит Орхан Тютенгил

1979 ж. 7 желтоқсан: Стамбул университетінің әлеуметтану профессоры, "Cumhuriyet" газетінің мақалашысы. Стамбулдағы автобус аялдамасында атып өлтірілген.

Өміт Қафтанқұлы

1980 жылы 11 сәуірде: "Cumhuriyet" газетінің тележүргізушісі, жазушысы және колумнист. Стамбулдағы үйінің алдында машинасына отырғызайын деп жатқанда атып өлтірді.

Гюн Сазак

1980 жылы 27 мамыр: Түркияның кеден және темекі министрі және оңшыл саясаткер. Көлік алдында багажды шығарып жатқанда өлтірілді. Бұл шабуылға жауаптылықты солшыл радикалды Dev Sol (Революциялық солшыл) ұлтшыл тобы өз мойнына алды.

Нихат Эрим

1980 жылдың 19 шілдесі: 1971-1972 жылдары Түркияның премьер-министрі, 14 айдай. Стамбулда екі адам оны атып өлтірді. Бұл шабуылға жауаптылықты солшыл радикалды Dev Sol (Революциялық солшыл) ұлтшыл тобы өз мойнына алды.

Кемал Түрклер

1980 жылғы 22 шілде: Социалистік кәсіподақ жетекшісі және солшыл саясатшы. Өз үйінің алдында оңшыл экстремистер өлтірді.

Шарлық Арыяк

1980 жылдың 17 желтоқсаны: Сиднейдегі Түркияның бас консулы. Жан қорғаушысы Ингин Севермен бірге өлтірілген. Армян геноциді үшін жауапкершілікті өз мойнына алған "Әділет коммандостары".

Кемал Арықан

1982 жылы 28 қаңтарда түрік дипломаты Кемал Арықан Лос-Анджелесте екі армяннан шыққан адамнан қаза тапты.

Атилла Алтыкат

23 тамыз 1982: Түркияның Канададағы әскери атташесі. Армян геноцидін жойған әділет коммандостары Оттавада көлік айдап бара жатқанда өлтірді.

Есет Октай Йылдыран

22 қазан 1988 ж.: Диярбақыр түрмесінің әскери қызметкері және бұрынғы ішкі қауіпсіздік бастығы. Стамбулда қоғамдық автобуста PKK-ның жауынгері өлтірді.

Мұхаммед Ақсой

1990 жылы 31 қаңтарда Анкара университетінің саяси ғылымдар факультетінің заң профессоры; Кемализм туралы кітаптардың авторы; Анкара адвокаттар алқасының 1969 жылғы сайланған басшысы, Cumhuriyet газетінің колонкашысы. Үйінің алдындағы бас сүйегінен атып өлтірді.

Сетин-Емеч

1990 жылғы 7 наурыз: "Hürriyet" либералды-оңшыл күндiлiк газетiнiң журналистi, бас редакторы және бас колонкасы. Үйінің алдында атып өлтірді. Істің шешімі жоқ.

Туран Дүрсен

4 қыркүйек 1990: Ислам дінінің бұрынғы мүшесі, исламды сынға алған және атеизмнің жақтаушысы. Үйінің алдында атып өлтірді. Істің шешімі жоқ.

Бахрие Өшөкі

1990 жылы 6 қазанда: Академик, зайырлы теолог, "Cumhuriyet" газетінің колонкасы. Қаптамаға салынған бомбадан қаза тапқан.

Хулуси Сайын

1991 жылғы 30 қаңтар: зейнетке шыққан генерал-лейтенант. Үйінің алдында атып өлтірді. Дев Солдің мәлімдеуі бойынша.

Мемдух Өңлұттүрік

1991 жылғы 7 сәуір: зейнеткер генерал. Дев Сол оны үйінде өлтірді.

Кемал Қаяжан

1992 жылғы 29 шілде: адмирал (отставкаға шыққан), Түрік әскери-теңіз күштерінің бұрынғы қолбасшысы. Өз үйінде атып өлтірді.

Мұса Антер

1992: Диярбақырда курд жазушысы өлтірілді. Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот Түркияға осы қастандық үшін айыппұл салды, оны JITEM заңсыз жандармия бөлімшесі жасады деп күтілуде.

Зөбейір Аққос

1993 жылғы 13 қаңтар: Күрдтік тектес одақ мүшесі. Оның өлтірілуі Еуропалық адам құқықтары сотына Акоч Түркияға қарсы іс (2000) ісіне әкелді.

Ұғыр Мұмқұ

24 қаңтар 1993 ж.: зерттеуші журналист, ірі "Cumhuriyet" газетінің колонкасы. Анкарадағы үйінің алдында, оның көліне орнатылған бомбадан қаза тапты.

Cem Ersever

1993 жылдың 4 қарашасы: JITEM-тің бұрынғы командирі баспасөзге сөйлей бастады.

Онат Қутлар

1995 жылдың 11 қаңтарында көрнекті өнер сыншысы, жазушы, ақын, "Cumhuriyet" күнделікті газетінің колонкасы және Стамбул халықаралық кинофестивалінің негізін қалаушылардың бірі, Стамбулдағы қонақ үйде ПКК жасаған бомбалық шабуыл кезінде алған жарақаттарынан қайтыс болды.

Метин Гөктепе

1996 жылы 8 қаңтарда Түркия полициясы "Евренсел" газетінің солшыл журналисін Гази ауданындағы азаматтық тәртіпсіздіктерді жариялаған кезде ұрып өлтірді. Түркияда полиция қызметкері адам өлтіргені үшін тұңғыш рет сотталды.

Өземір Сабаншы

1996 жылғы 9 қаңтар: Іскер адам және екінші буын Сабанжы отбасының мүшесі. Стамбулдың Левент ауданындағы Сабанчи мұнарасындағы кеңсесінде солшыл DHKP C қарулы тобы жалдаған адам өлтірді. Олардың ғимаратқа кіруіне сол кезде DHKP C-нің қызметкері болған әйел мүшесі Fehriye Erdal рұқсат берген.

Ахмет Танер Қишлалы

1999 жылдың 21 қазанында: Академик, жазушы. саясаткер, бұрынғы мәдениет министрі және "Cumhuriyet" газетінің мақалашысы. Анкарада оның көлігінің алдыңғы әйнегіне салынған бомбадан қаза тапты.

Ғаффар Оқан

24 қаңтар 2001: Диярбақыр полициясының бастығы, оның жүргізушісі және оны ертіп жүрген төрт полиция қызметкері Диярбақыр полиция департаментінің ғимаратынан шыққаннан кейін шабуылдан қаза тапты. Курдтардың "Хезболла" деп аталатын радикалдық ислам тобы күдікті деп саналады.

Өзейр Ғари

2001 жылғы 25 тамыз: Түрік-еврейлік танымал кәсіпкер және "Аларко" компаниялар тобының құрылтайшы серіктесі. Ол Стамбулдың тарихи аймағы Эйюптің зиратында пышақпен өлтірілді.

Нечип Хаблемитоғлы

18 желтоқсан 2002: Анкара университетінің кемалистік тарихшысы Анкарадағы үйінің жанында қарулы шабуылдан қаза тапты.

Андреа Санторо

5 ақпан 2006: Әкесі Андреа Санторо Рим-католик діни қызметкері, Трабзондағы Санта-Мария шіркеуінде өлтірілді. 2006 жылы 5 қыркүйекте ол шіркеуде тізе бүгіп дұға етіп жатқанда, арт жағынан атып өлтірілді. Бір куәгер қылмыскердің "Аллау акбар" деп айқайлағанын естіді. 16 жастағы мектеп оқушысы 9 мм-лік тапанша ұстағаннан кейін екі күн өткен соң тұтқындалды. Әуе күштері арнайы тергеулер басқармасының Иракта ұрланған қару-жарақ туралы тергеуінен 2006 жылы Түркияның Мемлекеттік кеңесіне жасалған исламшылдар шабуылда қолданылған қарудың дәл сол түрі екенін анықтады.

Мұстафа Юсель Өзбилгин

2006 жылғы 17 мамыр: Мемлекеттік кеңес мүшесі судья. Анкарадағы жоғары соттың отырысында өлтірілген.

Хант Динк

19 қаңтар 2007: Армениялық түрік журналисі және Агос апталық әрмен және түрік тілдеріндегі газетінің бас редакторы Стамбулда. Газет кеңсесінің алдында атып өлтірілді.

Некати Айдын, Угур Юксел және Тильман Геске

2007 жылғы 18 сәуір. Үш христиан көшбасшысы, екі түрік пасторы мен бір неміс миссионері қаза тапты.

Ыхья Балақ

2007 жылғы 16 қараша. Түркияның Ұлттық лотереясы "Милли Пиянго" компаниясының директоры өзінің кеңсесінде өзінің бұрынғы инспекторының қолынан қаза тапты.

Ахмет Йылдыз

2008 жылдың шілдесі: "социологтар Түркияда гейлердің құрмет үшін өлімі туралы алғаш рет ашық жариялады" деп айтады.

Шыхан Хайесевенер

2009 жылдың 19 желтоқсаны: Балыкесир провинциясының Бандирма қаласында күн сайын шығатын Güney Marmarada Yaşam газетінің негізін қалаушы және редакторы, көшеде атылып, сол күні Бурсадағы ауруханада қайтыс болды. Ол "Ильхабер" газетінің иелері арасында жемқорлық туралы хабарлаған.