Кіріспе

1972 жылы түсірілген "Жаңа жер" (Nybyggarna) - 1972 жылы түсірілген швед фильмінің сценарийін Жаң Троелл жазып, режиссерлік етті. Ол және оның 1971 жылғы алдыңғысы, Эмигранттар (Utvandrarna), бір уақытта шығарылған, Вильгельм Мобергтің Эмигранттар сериясына негізделген. Бұл фильм серияның соңғы екі романының (The Settlers (1956) және The Last Letter Home (1959)) негізінде жасалған. Ол эмигранттардың шекарада қоныс аудару және Америкадағы өмірге бейімделу үшін күресін зерттейді. "Эмигранттар" секілді "Жаңа жер" де "Ең үздік шетел тілі фильм" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығына ұсынылды. 1974 жылы шыққан америкалық "The New Land" телесериалы "Эмигранттар" және осы фильмге негізделген.

Сюжет

1850 жылы Карл Оскар Нильсон, оның әйелі Кристина және олардың үш баласы Карл Оскардың кіші інісі Роберт және Роберттің досы Арвидпен бірге Швециядан ауыр теңіз және құрлықтағы сапардан кейін қазіргі Миннесотадағы Чисаго көлдері деп аталатын жерге келеді. Отбасы бастапқыда шатырда баспана табады, Карл Оскар барлық күш-жігерін және ресурстарын тұрақты үй салуға жұмсайды. Ол жерге қарағайларды жинап, Роберт, Арвид және кейбір швед көршілерінің көмегімен қыстың алдында шағын ферма үйін салып бітіреді. Үйге қоныс аудару тойында жиналған швед қоныс аударушылары, соның ішінде Кристинаның ағасы Даниль мен қазір Кристинаның жақын досы Ульрика, көшіп кеткендеріне өкінгендерін талқылайды. Үйін сағынған Кристина жылап жіберді. Ульриканың көмегімен Кристина ұл туады, оны өзінің ағасы есімімен Данжель деп атайды. Кейіннен Ульрика жақын маңдағы қалада тұратын баптист дінінің дін қызметкері пастор Джексонға үйленеді. Құдайға құлшылық ететін лютерандық көршілері Кристина мен Карл Оскарды осыған байланысты одан аулақ болуға көндіруге тырысады, бірақ олар бас тартады. Роберт пен Арвид Калифорниядағы алтынға толы қуыстан байлық табу үшін батысқа кетеді. Бірнеше жылдан кейін Роберт Карл Оскардың фермасына жалғыз оралады. Ол ағасы мен Кристинаға үлкен ақша жинап береді. Роберт Карл Оскардың өзіне қарағанын сезінгендіктен, ақша ол тапқан алтын үшін алғандарының аз ғана бөлігі екенін айтады. Флешбек арқылы оның да бірқатар бақытсыздықтарға ұшырағаны белгілі болады. Батысқа қарай жұмыс істегеннен кейін Роберт пен Арвид адасқан есек іздеп жүріп, шөл далаға түсіп қалады. Арвид уланған су ішкеннен кейін қайтыс болды. Робертті олардың испандық жетекшісі құтқарып, Сьерра-Невададағы ауылға алып барды. Жолсерік сары қызыл қызыл ауруына шалдыққанда, Роберт қауіп туралы ескертулерге қарамастан, оны емдеген. Өлер алдында ол Робертке бір қап тыйын берді. Бірнеше уақыт шағын қалада жалғыз қалғаннан кейін Роберт монеталарды жеңіл ақшаға айырбастап, Миннесотаға қайтып оралады. Карл Оскар Робертті алдауды біледі, өйткені банкноттар құнды емес. Роберт қатты күйзеліп, қатып қалған жөтелінен дәрігерге қаралудан бас тартқандықтан, аз уақыттан кейін қайтыс болады. Келесі жылдары Карл Оскар американдық азамат болып, Азамат соғысына ерікті түрде қатысуға тырысады, бірақ ол сал болып жүргендіктен қабылданбайды. Кристина әлі күнге дейін Швецияны сағынады және күйеуінің әскери қызмет атқарып, кісі өлтіруші болмағанына қуанышты. Ол тағы екі бала, Ульрика мен Фрэнкті туды, содан кейін дәрігер оған соншама баладан кейін тағы бір жүктілік оны өлтіреді деп кеңес береді. Тағдырын Құдайдың қолына тапсыруға шешім қабылдап, Кристина Карл Оскармен қарым-қатынасын жалғастырады және тағы да жүкті болады. Ол 1862 жылы Дакота соғысы басталғанда ауырады. Өздерінің аумақтарынан қуылған аштықтан өлген Дакота халқы көтеріліп, Миннесотаның жүздеген қоныстарын өлтірді. Өлгендердің арасында Даңгел аға, оның үлкен ұлы және жүкті келіні бар. Карл Оскар Кристинаның өлім алдындағы төсегінде жатыр. АҚШ армиясы көтерілісті басады, ал президент Абрахам Линкольн 38 Дакота жауынгерін жаппай өлтіруді мақұлдады, бұл Манкатодағы ерекше оқиға. Қайғыдан қысылған жесір Карл Оскар балаларының өсіп, өз отбасын құрғанына қарамастан, жалғыздыққа бой алдырады. Ол Кристаның көлге қарап тұрған қабіріне жиі барады. Кристинаның қабірінде: "Біз қайтадан кездесеміз" деп жазылған. Ол жерді күтіп, сол жерге көшіп келе жатқан көптеген шведтердің жұмысынан соққылау дыбыстарын естиді. Карл Оскар 1890 жылы 7 желтоқсанда қайтыс болды. Оның балалары америкалық болып, швед тілінің көп бөлігін ұмытып кетті. Көршісі Аксель Андерсон Карл Оскардың Швециядағы әпкесі Лидияға хат жазып, оның өлімі туралы хабарлайды. Хатқа қоса, көрнекі түрде Карл Оскардың көптеген балалары мен немерелерімен бірге тұрған отбасылық фотосуреті берілген.

Өндіріс

Актриса Лив Ульманның айтуынша, "Жаңа жер" "Эмигранттар" фильмдерімен бір уақытта бір жыл бойы түсірілді. Орындаушылар, әсіресе "Жаңа жер" фильмінде, егіншілікті бейнелеу үшін бірнеше күн далада жүрді. Ол үш күннен кейін өзін шаршап-шалдыққанын айтады. Фильм 1969 жылдың ақпаны мен 1970 жылдың қаңтары аралығында Стокгольмдегі Филмстаденде, Швецияның Смоланд және Сканне, АҚШ-тың Висконсин, Миннесота және Колорадо штаттарында түсірілген. Екі фильмнің жалпы құны 7 000 000 швед кронасы болды, бұл оларды сол кездегі ең қымбат швед фильмдері етті.

Шығару

"Жаңа жер" кинотеатрларында Швецияда 1972 жылы 26 ақпанда көрсетілді. Фильм Нью-Йоркте 1973 жылы 26 қазанда көрсетілді. "Эмигранттар" және "Жаңа жер" "Эмигрант сагасы" ретінде редакцияланып, теледидарда көрсетілді. Фильмдер алғаш рет 2016 жылдың ақпан айында АҚШ-та үйде бейне көру үшін шығарылды, ол кезде The Criterion Collection екі фильмді де DVD және Blu ray түрінде шығарды. Бұл фильмдерді сатып алушылар жиі сұрап тұратын. 2016 жылы "Жаңа жер" Гетеборг кинофестивалінде көрсетілді.

Сыни қабылдау

The New York Times газетінде Лоренс ван Гелдер фильмді "кино жасаудағы шеберлік жаттығу" деп мақтады және фон Сидоу мен Уллманды мақтады. Ол фильм "Эмигранттарды" көрген көрермендер үшін "ескі достарымен қайта кездесу" бола алатынын, ал "Жаңа жер" жеке бола алатынын жазды. Нью-Йоркте Джудит Крис фильмде "поэтикалық және адамгершілік бөлшектер" бар екенін айтты. АҚШ-тың романист Филип Рот та фильмнің әуесқойлығы болды, ол 1974 жылы былай деп жазды: "Бұл мен жылдар бойы көрген алғашқы фильм, онда мен кейіпкерлердің өмірі мен өліміне сендім. Бірақ орта батыстың иммигрант шведтермен қоныстанғандығы және олардың үндістермен және табиғатпен қарым-қатынасы туралы американдық әдебиетте осы тақырыпта жазылған кез келген нәрсе сияқты жақсы" және бұл оның кейінірек жазған кейбір еңбектеріне әсер етті. Роджер Эберт "Жаңа жерді" өзінің "Труэллдің мәңгілік сәттері" (2008) атты шолуында шедевр деп атады. 2015 жылғы киножүргізуші Леонард Мальтин фильмге төрт жұлдыздың үш жарым жұлдызын берді, оны "Үздік қойылымдар, фотосурет, көптеген қозғаушы сахналар" үшін мақтады. Автор Терренс Раффэрти "Жаңа жер" "Эмигранттардан" жеңіл көрінеді, бірақ "қауіп-қатер мен" алаңдаушылықтың кең таралған сезімі" бар деп жазды және Джон Стейнбектің "Мыстар мен адамдар туралы" романында Роберт пен Арвидті Ленни мен Джорджпен салыстырды. 1974 жылы шыққан американдық "Жаңа жер" телесериалы "Эмигранттар" және "Жаңа жер" фильмдеріне негізделген, Раффэрти бұл фильмдердің танымалдылығына байланысты деп есептеді.