Кіріспе

Туа - лава қалың мұздық немесе мұздық арқылы атқанда пайда болатын жалпақ үсті, тік жақты жанартау. Олар бүкіл әлемде сирек кездеседі, олар мұздықтармен жабылған және сол кезеңде белсенді жанартаулық болған аймақтармен шектеледі. Мұздық астынан лава тез суып, алысқа бара алмай, тік беткейлі төбеге жиналады. Егер атылу ұзаққа созылса, ол барлық мұзды ерітеді немесе мұздың үстіне шығады, содан кейін төбе басына жалпақ шапка жасайтын қалыпты лава ағыстарын жасайды. Туядағы лава ағындарын табу және олардың уақытын анықтау өткен мұздық мұздың көлемін және қалыңдығын қалпына келтіруде пайдалы болып шықты.

Құрылу

Туялар - бұл лаваның көлденең төсеніштерінен тұратын жанартау асты жанартауларының бір түрі, олар жарылып жатқан жанартаулық жыныстардың сыртына қарай батып жатқан төсеніштерін қамтиды және олар көбінесе айналадағы платоның үстінен оқшауланып көтеріледі. Туялар Исландияда, Британдық Колумбияда, Орегондағы Сантиам асуы аймағында, Ресейдің шығысындағы Тива республикасында, Антарктида түбегінде және Батыс Антарктида мұздықтарының астында кездеседі. Исландиядағы туяларды кейде үстел таулары деп атайды, өйткені олардың шыңы жазық. Британ Колумбиясының географиялық зерттеушісі С. Холланд туяларды былайша сипаттады: "Олардың пайда болуы өте қызықты. Таулардың үстіндегі лавалар жанартаулар көлде пайда болғаннан кейін шығарылды, ал сыртқы суға батыратын төсектер лаваның суға жеткен кездегі салқындауынан пайда болды". Мұз бен су астында жарылып жатқандықтан, туяларда фреатомагматикалық жарылыстар болады. Егер жанартау мұздықтың бетін бұзса, оның басына ауа астынан лава жаппай жауады.

Этимология

Терминнің шығу тегі Туя Бутте, Канаданың Британдық Колумбияның солтүстігіндегі Туя өзені мен Туя жотасының аймағындағы көптеген туялардың бірі. 1947 жылы аспирантурада оқып жүрген кезде, канадалық геолог Билл Мэтьюз "Тюйа, Британдық Колумбияның солтүстігіндегі жалпақ түбегі бар жанартаулар" атты мақала жариялады. Туя Бут - бұл типтің идеалды үлгісі, геологиялық әдебиетте талдалған алғашқы осындай жер бедері, содан бері бұл атау вулканологтар арасында осы құрылымдарды атап өту және жазу үшін бүкіл әлем бойынша стандартқа айналды. Туя көлінің солтүстігінде және Юкон шекарасына жақын Дженнингс өзенінің оңтүстігінде орналасқан бұл ерекше ландшафтты қорғау үшін жақында Туя тауларының провинциялық паркі құрылды. Матьюс өз жұмысын жариялаған уақытта, исланд геологы Гудмунд Кьяртансон Исландиядағы "моберг" жоталары мен туяларды ажыратады және олардың мұз асты және мұз ішіндегі атылулар кезінде пайда болған деген гипотезаны ұсынды. Туя термині тальтан сөзінен шыққан болуы мүмкін.