Кіріспе

Алостатикалық жүктеме - адамның қайта-қайта немесе созылмалы стресске ұшырауымен жинақталатын "адам денесіндегі тозу". Бұл терминді 1993 жылы Брюс Макьюэн мен Элиот Стеллар енгізді. Ол қайталанатын немесе ұзаққа созылған созылмалы стресстен туындайтын жүйке немесе нейроэндокриндік реакцияның өзгеріске ұшырауының немесе күшейгенінің физиологиялық салдарын білдіреді.

Регламенттік үлгі

Аллостатикалық жүктеме - бұл "денедегі тозу" термині, ол адамның қайта-қайта немесе созылмалы стресске ұшырауымен жинақталады. Оны 1993 жылы Макьюэн мен Стеллар жасаған. Бұл термин - бұл алостаздың реттеуші моделінің бөлігі, онда стимулдарға жауап ретінде ішкі сезімдерді болжаушы реттеу немесе тұрақтандыру миға жатқызылады. Аллостаз - денедегі физиологиялық әсерді азайту үшін организмдегі гомеостазды реттеу. Алдын ала реттеу дегеніміз - мұқтаждықтарды алдын ала көру және оларды туындамай тұрып қанағаттандыруға дайындық жасау. Бірақ бұл үшін мидың энергиясы өте көп, егер ол белгісіздікті шешпесе, жағдай созылмалы болып, аллостатикалық жүктеменің жинақталуына әкелуі мүмкін. Аллостатикалық жүктеме организмнің болашақтағы белгісіздікпен күресу және оны азайту қабілетін азайтады. 2-түрдегі аллостатикалық жүктеме энергияны жеткілікті немесе тіпті артық тұтынудың әлеуметтік қақтығыстармен немесе басқа да әлеуметтік бұзылулармен бірге болуынан туындайды. Соңғысы адам қоғамы мен тұтқындағы жануарларға әсер ететін кейбір жағдайларда орын алады. Барлық жағдайларда глюкокортикостероидтердің секрециясы және аллостаздың басқа медиаторларының, мысалы, автономды жүйке жүйесінің, орталық жүйке жүйесінің нейротрансмиттерлері мен қабыну цитокиндерінің белсенділігі аллостаздық жүктемемен бірге күшейеді және төмендейді. Егер аллостатикалық жүктеме созылмалы түрде жоғары болса, патологиялар пайда болуы мүмкін. 2-түрдегі аллостатикалық жүктеме қашу реакциясын тудырмайды және оны тек оқыту және әлеуметтік құрылымдағы өзгерістер арқылы ғана терістеуге болады. Аллостатикалық жүктеменің екі түрі де кортизол мен катехоламиннің жоғарылатуымен байланысты болса, олар қалқанша безінің гомеостазына әртүрлі әсер етеді: қалқанша безінің трийодтиронин гормонының концентрациясы 1-ші типтегі аллостазда төмендейді, бірақ 2-ші типтегі аллостазда жоғарылайды. Арнайы жағдайларда 1 және 2 типті алостатик жүктемелердің аралас болуы мүмкін. Мысалы, ауыр дене жаттығулары мен Антарктидаға бейімделу.

Өлшем

Аллостатикалық жүктеме, әдетте, бірнеше мүшелер мен тіндердегі жиынтық жүктеме көрсеткіштерінің құрама индексі арқылы өлшенеді, негізінен биомаркерлер нейроэндокриндік, жүрек-қан тамыр, иммундық және метаболикалық жүйелермен байланысты. Аллостатикалық жүктеме индекстері зерттеулер бойынша әртүрлі және жиі әртүрлі биомаркерлер мен аллостатикалық жүктеме индексін құрастырудың әртүрлі әдістерін қолдана отырып әртүрлі бағаланады. Аллостатикалық жүктеме адамда ғана емес, сонымен қатар адам емес приматтарда созылмалы немесе жиі стресстің физиологиялық әсерін бағалау үшін пайдаланылуы мүмкін. Эндокриндік жүйеде стресс деңгейінің артуы немесе қайталануы кортикотропинді босату факторы гормонының (CRH) жоғары деңгейіне әкеледі, ол HPA осьінің белсендірілуімен байланысты. Иммундық жүйеде созылмалы стресс деңгейінің артуы қабынудың жоғарылауына әкеледі. Қабыну деңгейінің артуы симпатикалық жүйке жүйесінің белсенділігімен байланысты. метаболикалық синдром симптомдарының (MSSS) және аллостатикалық жүктеменің физиологиялық компоненттерін оңайлатылған және автоматтандырылған есептеу және статистикалық бағалау функцияларын ұсынады.

Аллостаз бен гомеостаздың байланысы

Аллостатикалық жүктемеге ең үлкен әсер стресстің миға әсері болып табылады. Аллостаз - гомеостазды қамтамасыз ететін жүйе. Гомеостаз - физиологиялық процестерді реттеу, оның нәтижесінде ағзадағы жүйелер ағзаның жағдайына және сыртқы ортаға жауап береді.

Аллостатикалық жүктеменің себептері

1-түрдегі аллостатикалық жүктеме энергияның, глутатионның және бірнеше макронутриенттердің абсолютті жетіспеушілігіне бейімделу реакциясын білдіреді. Сонымен қатар, ол болжамды жауаптарды (мысалы, қыстау, инфекция және депрессия) қамтиды. Әлеуметтік-мәдени механизмдер бұл байланысты әлеуметтік жағынан әлсіз халықтың қабаттарында төмен болуы мүмкін денсаулық сақтау сапасындағы айырмашылықты жалғастыру арқылы арттырады. Стресс-танымдық тәжірибелердің жинақталуы жүйке немесе нейроэндокриндік жауаптардың ауытқуларына созылмалы әсер етуіне әкеліп соққан кезде, бұл адамның төтеп беру қабілетінен асып түседі, нәтижесінде аллостатикалық жүктеме деп саналады. Алостатикалық жүктемені тудыратын факторларға мыналар жатады: созылмалы стресске байланысты үздіксіз физиологиялық қозу, жеткіліксіз бағындыру механизмдері, стресс реакциясы стресс фактордың аяқталуынан кейін жалғасады және стресс факторға жеткіліксіз аллостатикалық жауап. Типтік аллостатикалық жауап стрессормен басталады және стрессордың ұзақтығы бойы жалғасады, онда стрессор аяқталған кезде ол тоқтатылады. Аллостатикалық жүктеме - стресс-реакция тоқтамайтын экстремалды жағдайға әкелуі мүмкін стресс-реакциялардың және бейімделу реакцияларының жинақталуы. Балалық шақтағы қиындықтардың (мысалы, қорлық, қараусыздық) ұзақ мерзімді әсері, соның ішінде ересектегі аллостатикалық жүктеме тәуекелінің артуы. Түріне қарамастан, дискриминация мен ересектегі аллостатикалық жүктеме арасындағы байланыс анықталды. Денсаулыққа қауіп төндіретін мінез-құлық, мысалы, тамақтанудың нашар әдеттері мен семіздік, дене белсенділігінің төмендігі, заттарды пайдалану және ұйқының жетіспеушілігі, сондай-ақ аллостатикалық жүктеменің қауіп факторлары болып саналады. Гипоталамус гипофизінің (ГГФ) және автономды жүйке жүйесінің белсенділігі биологиялық денсаулыққа кері әсер етуі мүмкін. Сол сияқты, стресстің негізгі нәтижесі болып табылатын жүйке құрылымының құрылымдық қайта құруы (мысалы, жасушалық және молекулалық процестер жасушаның ядросынан жасушаның бетін) стресс фактордың тоқтатылуынан кейін жалғаса бергенде, дене гомеостаз жағдайын сақтамайды және кеңейтілген стресс жауабының жағымсыз әсері болады. жүрек-қан тамырлары денсаулығының орнына белгілері мен қатты қорытындылары, соның ішінде себепке байланысты және барлық себептерге байланысты өлім-жітім. Алостатикалық жүктемені ауру мен өлім-жітіммен байланыстыратын медиаторларға автономды жүйке жүйесінің қызметі, цитокиндер және стресс гормондары (мысалы, катехоламиндер, кортизол және қалқанша безінің гормондары) жатады. Аллостатикалық жүктеменің биологиялық әсерлері когнитивтік және физикалық жұмыс істеуге әсер етеді, ал алғы қабырға қабығы, гиппокамп және миндалина оның әсер етуі мүмкін аймақтар болып табылады.

Тәуекелді азайту

Жоғары аллостатикалық жүктемені азайту және басқару үшін адам құрылымдық (мысалы, әлеуметтік орта, денсаулық сақтау қызметіне қол жеткізу) және мінез-құлық факторларына (мысалы, диета, дене денсаулығы және созылмалы ауруларға әкелетін темекі шегу) назар аударуы керек. Қоғам мен әлеуметтік ортаның қолдауы жоғары аллостатикалық жүктемені жеңе алады. Үкімет тарапынан қаржылай көмек алу арқылы адамдар өздерін бақылап, психологиялық денсаулығын жақсарта алады. Таза және қауіпсіз ортаны қамтамасыз ету және жоғары білім алуға ынталандыру стресс қаупін азайтады және психикалық денсаулықты едәуір жақсартады, сондықтан жоғары аллостатикалық жүктеменің пайда болуын азайтады. Аллостатикалық жүктеме жынысына, жасына және адамның әлеуметтік жағдайына байланысты әртүрлі болады. Адамның өмірінің әртүрлі кезеңдерінде стрессті азайту үшін және ұзақ мерзімде аллостатикалық жүктеменің пайда болуын болдырмау үшін қорғаушы факторларды енгізуге болады. Қорғау факторларына ата-ананың қарым-қатынасы, білім, әлеуметтік қолдау, жұмыс орындарының саулығы, өмірдің мәні мен таңдауы, жалпы алғанда, оң сезімдер жатады.