Кіріспе
Француздар класы супер-дредноуттар Бретан класы линкоры Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз флоты үшін салынған алғашқы "супер-дредноуттар" болды. Кеме класы үш кемеден тұрды: басты кеме - Бретания, Прованс және Лотарингия. Олар бұрынғыдан жақсартылған, Курбеттердегідей он екі емес, он екі пуляны құрайтын. Төртінші кемеге Грекияның әскери-теңіз флоты тапсырыс берді, бірақ соғыс басталғандықтан, жұмыс тоқтатылды. Өткен үш кемеге француз провинцияларының есімдері берілген. Үш кеме Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде шектеулі қызмет көрсетті және негізінен Адриатика теңізіндегі Австрия-Венгрия флотын ұстаумен айналысты. Соғыстан кейін олар Жерорта теңізінде оқу-жаттығу рейстерін жүргізді және Испанияда азаматтық соғыс кезінде интервенциясыз қарауылға қатысты. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, 1940 жылы маусымда Франция құлағанға дейін кемелерге конвой міндеттері мен антикоммерциялық рейдтік патрульдер жүктелген. Британия мен Прованс британдық Корольдік теңіз флотымен келесі айда Мерс-эль-Кебирге шабуыл кезінде батты; Прованс кейіннен көтеріліп, Тулонға сүйретілді, ол 1942 жылдың қарашасында қайтадан батты. Лорейнді ағылшындар Александрияда қарусыздады және 1942 жылы еркін француз теңіз күштерінде қызмет етуге қайтадан тағайындалды. Ол "Драгун" операциясы кезінде, яғни Оңтүстік Францияға шабуыл кезінде, Германияның Солтүстік Франциядағы бекіністерін бомбалады. Ол 1950 жылдардың басына дейін оқ-дәрілерді үйрету кемесі және жүзетін казарма ретінде қызмет етті. 1954 жылы ол металл қалдықтарына бөлінді. Бретань мен Прованс 1952 және 1949 жылдары жоюға жіберілді.
The Bretagne class battleships were the first "super dreadnoughts" built for the French Navy during the First World War. The class comprised three vessels: Bretagne, the lead ship, Provence, and Lorraine. They were an improvement of the previous , and mounted ten guns instead of twelve guns as on the Courbets. A fourth was ordered by the Greek Navy, though work was suspended due to the outbreak of the war. The three completed ships were named after French provinces. The three ships saw limited service during World War I, and were primarily occupied with containing the Austro Hungarian Navy in the Adriatic Sea. After the war, they conducted training cruises in the Mediterranean and participated in non intervention patrols off Spain during the Spanish Civil War. After the outbreak of World War II, the ships were tasked with convoy duties and anti commerce raider patrols until the fall of France in June 1940. Bretagne and Provence were sunk by the British Royal Navy during the Attack on Mers el Kébir the following month; Provence was later raised and towed to Toulon, where she was again scuttled in November 1942. Lorraine was disarmed by the British in Alexandria and recommissioned in 1942 to serve with the Free French Naval Forces. She provided gunfire support during Operation Dragoon, the invasion of southern France, and shelled German fortresses in northern France. She survived as a gunnery training ship and a floating barracks until the early 1950s, before being broken up for scrap in 1954. Bretagne and Provence were scrapped in 1952 and 1949, respectively.
Дизайн
1910 жылы Франция бірде-бір дредноут-керу кемесін құрмаған еді; Британия сол кезде он дредноут пен бес шайқас крейсерін аяқтады, ал сегіз және үш түрі, тиісінше, салынып жатыр. Германия сегіз дрэдноутты және бір шайқас крейсерін, ал АҚШ-та алты және тағы төрт кеме жасады. Сол жылдың соңында француз флоты төрт кемеден біріншісін суға түсірді. Француз флотының төмендігін жою үшін үкімет 1912 жылы 30 наурызда әскери-теңіз статутын қабылдады. Алғашқы үш кеме 1912 жылы салынып бітетін. "Бретань" класы "Карно", "Шарль Мартель" және "Либерте" атты линкерлерді алмастырды. Олар Курбе класынан жасалып, бір корпустармен салынған. Courbet класының корпусының дизайнын қолдану шешімінің негізгі себебі француз кеме жасаушыларының шектеулері болды. Курбе класының кемелері қазіргі кемежайлар мен қайта жөндеу бассейндеріне сыятын ең үлкен кемелер болды. Жоғары әскери-теңіз кеңесі (Conseil supérieur de la Marine) құрылыс бөліміне алты қос пулеметтік мұнарада он екі пулеметпен қаруланған кеме жобаларын дайындауға тапсырды. Курбе класындағы кемелерге қарағанда 340 мм-лік мұнаралардың артық салмағы жобалаушыларға еңсерілмейтін қиындықтар туғызды. Алты мұнараны бұрынғы кемелердің құрылымымен біріктіру үшін, төрт мұнараны орта сызықтағы суперфайрлық жұптармен және екі қанатты мұнараны ортаңғы қабатта орнату үшін қосымша орын ауыстыруды және корпустың ұзындығын едәуір арттыруды талап еткен болар еді. Басқа да бірнеше ұсыныстардан кейін Жоғары әскери-теңіз кеңесі бес қос мұнаралы жобаны таңдады, барлығы орта сызыққа орнатылған. Бұл 10 пуляның бірдей кең жағына қол жеткізуге мүмкіндік береді, бірақ пулялар саны азайды. Қарулы белбеудің ені негізгі батареяның салмағының артуын өтеу үшін 200 м-ге қысқартылды. Прованс - 1912 жылы 21 мамырда Арсенал де Лорианда суға батып кеткен бірінші кеме. "Бретан" кемесі 1912 жылы 22 шілдеде Брест қаласындағы "Арсенал де Брест" кеме жасақтауында салынды. Лоран 1912 жылы 7 қарашада алты айдан кейін Сент-Назердегі Ательелер мен Шантиерс де ла Луар кеме жасақтарында жұмыс істеді. 1914 жылдың жазында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан, француздық өнеркәсіптік қуаттылық армияға бағытталды және кемелердегі жұмыс баяулады. Грекия әскери-теңіз флоты AC de St Nazaire Penhoet-тен Vasilefs Konstantinos деп аталатын жауынгерлік кемені тапсырды. 1914 жылдың маусым айында жұмыс басталды, бірақ тамыз айында соғыс басталғанда тоқтады және қайтадан жалғастырылмады. Келісімшарт бойынша дау 1925 жылы шешілді.
Жалпы сипаттамалары
Кемелер су деңгейінен де, жалпысынан да ұзын болды. Кемелердің жүктемесі толық болған кезде, экипаж құрамына 34 офицер, 139 старшина және 1020 жауынгер кірді, жалпы экипаж 1193 адамнан құралды. Кемелердің ішінде екі бу қайығы, үш қарауыл қайығы, бір қайық, үш қайық, екі қайық, екі кит аулайтын қайық және екі құтқару қайығы бар еді. Кемелердің қозғалтқыш жүйесі төрт Парсонс бу турбинасынан құралған. Бретанияда жиырма төрт Николас қазандығы бар; Лотарингияда дәл осындай санда Guyot du Temple қазандығы бар. Прованс 18 Белвиль қазандығымен жабдықталған. Үш кеме де көмірмен жұмыс істеді. Мұның арқасында төрт кеме көмір тасымалдауға мүмкіндік алды, бірақ көмірді сақтау үшін қосымша кеңістіктер пайдаланылуы мүмкін, өйткені ең жоғары жылдамдықта кемелер бумен жүзе алады; , жылдамдықтың одан әрі төмендеуі, соған сәйкес, аралықты арттырды Кемелер соғыстар аралығында бірнеше рет өзгертілді. 1919 жылы Бретания ауыр үш табанды мачтамен жабдықталды; Прованс пен Лотарингияға 1920 жылдардың басында үш табанды мачталар берілді. 1924 жылы Бретаньес қазандықтарының төртеуі мұнаймен жұмыс істеуге ауыстырылды, ал 1927 жылы артқы қазандық бөлмесіндегі Прованс қазандықтарының жартысы осылай ауыстырылды. Кейіннен Бретанияда ескі көмірмен жұмыс істейтін қазандықтардың қалған бөлігін алмастыру үшін алты жаңа мұнаймен жұмыс істейтін қазандық болды, ал оның тікелей қозғалтқыш турбиналары Парсонстың диірменді турбиналарымен ауыстырылды. Прованс 1931-1934 жылдары ұқсас өзгертілді. Лорейннің қозғалтқыш жүйесі де осыған ұқсас үлгіде жетілдірілді. 1935 жылы Лорейннің орталық батареясының басты мұнарасы ұшақ катапультімен және үш ұшаққа арналған ангармен ауыстырылды. Бастапқыда бұл Gourdou Leseurre GL 819 және Potez 452 гидросамолеттері болды, бірақ олар Loire 130 ұшу қайығына ауыстырылды. 1944 жылдың наурыз-мамыр айларында ұшақ қондырғысы алынып тасталды.
The ships were modified several times in the interwar period. In 1919, Bretagne was equipped with a heavy tripod mast; Provence and Lorraine were given tripod masts in the early 1920s. Four of Bretagnes boilers were converted to oil firing in 1924, and half of Provences boilers in the rear boiler room were similarly converted in 1927. Bretagne subsequently had six new oil fired boilers to replace the rest of the old coal fired boilers, and her direct drive turbines were replaced with Parsons geared turbines. Provence was similarly modified in 1931–1934. Lorraines propulsion system was improved in a similar pattern. In 1935, Lorraine had her center main battery turret replaced with an aircraft catapult and a hangar for three aircraft. These were initially Gourdou Leseurre GL 819 and Potez 452 seaplanes, though they were replaced with the Loire 130 flying boat. In March–May 1944, the aircraft installation was removed.
Қару-жарақ
Кеменің негізгі батареясы бес қос мұнаралы 340 мм/45 Модель 1912 пулялардан тұрды. Мұнаралардың барлығы орта сызыққа орнатылған, екеуі басқару мұнарасының алдында, біреуі екі түтік арасында, ал екеуі артқы суперструктураның артқы жағында орналасқан. Бұл қарулардың ең жоғарғы биіктігі 12 градус болды, оның қашықтығы; бұл Кеңестердің шешімі болып табылады, бұл шешуші шайқас қашықтығы ғана болады және флоттар Лореннен ұзағырақ қашықтықта ұрыс жасамайды. 1917 жылы қарулардың биіктігін 18 градусқа дейін көтеру үшін өзгертілді, бұл сәйкесінше, 1919 жылы соғыс аяқталғаннан кейін Бретания мен Провансқа дейінгі арақашықтықты арттырды. Әр қаруға 100 дана оқ-дәрі салынатын, олар отынның астындағы қоршауларда сақталатын. Кеме корпусының ұзындығы бойынша казематтарға 22 Canon de 138 мм Modèle 1910 пулеметі орнатылған. Олар жаудың жоғарғы кемелеріне шабуыл жасау үшін, сондай-ақ торпедалық қайықтардың шабуылдарына қарсы қорғаныс ретінде пайдаланылатын болады. Екінші батареяның отты басқаруы екі орталық директордан және төрт қашықтық өлшегіштен тұрады, олар суперфийринг мұнараларының алдында және артқы жағында орналасқан. Кемелерде жеті 47 мм М1885 Хочкис тез атылатын пулеметтері болды. Екі ұшақ басқару мұнарасына, ал тағы біреуі негізгі батареяның әр мұнарасына орнатылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі пуля қосылды. Кемелердің қарулануы төрт торпеда түтігімен толықты. Құбырлар кеменің корпусына батып кеткен. Соғыс аралығындағы кезеңде үш кеменің де қару-жарағы қайта орнатылды. 1919-1920 жылдары Бретанияның 138 мм-лік төрт алдыңғы пулеметтері, 75 мм және 47 мм-лік екі пулеметтері алынып тасталды. Олардың орнына алдыңғы жоғарғы құрылысқа төрт 75 мм-лік MLE 1897 пулясы орнатылды. 1927 жылы кеме қақпасының қақпасына 24 "Хотчкисс" автоматтары орнатылды. Бұл жөндеу кезінде төрт артқы 138 мм-лік пулялар 75 мм-лік пулялармен бірге алынып тасталды, олар сегіз 75 мм mle 1922 әуе кемелеріне қарсы пулялармен ауыстырылды. Сонымен қатар, төрт бұрышты 13,2 мм-лік 16 автомат қосылды. Прованс 1919 жылы төрт алдыңғы 138 мм-лік пулеметін алып тастады және Бретанияға ұқсас жабдықталды. 1931-1934 жылдары ол 75 мм-лік сегіз пушканы алды, ал 1940 жылы 13,2 мм-лік үш төрт бұрышты пушка орнатылды. Лорейн де осыған ұқсас үлгіге ие болды, бірақ 1935 жылы оның орталық батареясының басты мұнарасы алынып тасталды; оның орнына ұшақ катапульты орнатылды. Бұл кезде төрт модельді М1930 пулеметтері және 13,2 мм төрт бұрышты қондырғылардың екеуі қосылды. 1940 жылы 100 мм-лік пулялар Richelieu жаңа линкорын қаруландыру үшін алынып тасталды, ал олардың орнына сегіз 75 мм-лік M1922 пулялары орнатылды. 1944 жылдың наурыз-мамыр айларында он төрт және жиырма бес бірлік пулемет қосылды, ал төрт еселенген 13,2 мм пулемет алынып тасталды.
Өртке қарсы бақылау
Бретанье кемелеріне Барр және Штрауд телескоптары берілді. Әрбір мұнараның артқы жағында броньды капот астында қашықтық өлшегіш бар. Соғыстар арасында негізгі, қосалқы және ұшаққа қарсы қару-жарақ үшін атыс бақылау директорлары қосылды. Алдыңғы жарылыс мұнарасындағы қашықтық өлшегіш аспаптың орнына аспап орнатылды.
Қару-жарақ
Кемелердің негізгі броньды белдеуі кеменің ортасында қалың және кеменің екі шетінде қысқартылған. Белдің үстінде қосалқы батареяның казематтары қалың болат табақпен броньдалған. Үстірт қорғаныс үш броньды палубадан тұрады; негізгі палуба қалың болды. Жоғарғы және төменгі палубалардың қалыңдығы 40 мм-ге тең. Қалың қиылысқан бронь негізгі палубаны брондалған белбеумен байланыстырды. Батареяның әр басты барбеті төменгі мұнараның құрамаларын қалың болатпен қоршап тұрды. Алдыңғы және артқы мұнаралардың қалыңдығы үлкен. Супер-ату мұнаралары 270 мм қалың қабырғалармен жақсы қорғалмаған. Кеме ортасындағы мұнара ең қатты броньдалған, қалың қабырғалы болды. Қарулы қақпаның қалың қаптамасы болды. Қару-жарақтардың жалпы салмағы .
Қызмет тарихы
Бұл үш кеме де 1916 жылы Француз әскери-теңіз флотында қызмет етті. Бретания мен Лотарингия 1-ші ұрыс эскадрильясының 1-ші дивизиясына тағайындалды, ал Прованс Бірінші дүниежүзілік соғыстың барлық кезеңінде флоттың флагманы ретінде қызмет етті. Олар Адриатика теңізінің оңтүстік шетін қорғауға орналастырылды, олар Аргостоли мен Корфуда орналасқан, австро-венгерлік флоттың мүмкін болатын шабуылдарын болдырмау үшін. Үш кеме негізінен портта қалды, бірақ Прованс соғыста Германияға жақтасқан Грекия үкіметін қорқытуға бірнеше рет қолданылды. 1919 жылы қаңтарда соғыс аяқталғаннан кейін Лорейнді Каттароға австро-венгерлік флотты күзетуге жіберді. 1919 жылы маусымда Тулонда бауырларына қосылды. Сол жылы кемелер 1921 жылға дейін Шығыс Жерорта теңіз флотын құрды. Қаржылық қиындықтар француз флотын өзінің жауынгерлік күшін төрт белсенді кемеге дейін қысқартуға мәжбүр етті. Лотарингия мен Прованс 1922 жылы резервтік мәртебеге ие болды, ал соңғысы күрделі жөндеу үшін құрғақ докқа түсті. Лорейн 1923 жылы Жерорта теңізінде қызмет етуге оралды. Бретания 1920-1930 жылдары Жерорта теңізінде және Солтүстік Африка жағалауында жаттығуларды жүргізді. 1934 жылы Бретань мен Прованс Францияның Атлантика жағалауында орналасқан 2-эскадрильяға тағайындалды. 1936 жылы олар Испанияда азаматтық соғыс кезінде Испанияға қарсы патрульдік операцияларға қатысқан. 1939 жылы қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Бретания мен Прованс Тулонда 2-ші эскадрильямен орналасқан, ал Лотарингия Атлантика эскадрильясына тағайындалды. Соғыстың алғашқы айларында қайта жөндеуден өткеннен кейін, Прованс Касабланкада орналасқан Y күшпен рейдтерге қарсы патрульдер жүргізді. 1940 жылы наурыз айында ол Галифаксқа конвоймен бірге барады және француз әуе күштеріне арналған ұшақтармен жүктелген басқа конвоймен қайтып келді. Содан кейін ол Александрияда орналасқан X күштің құрамына қосылуға бұйрық алды. Екі аптадан кейін Бретанге Прованспен бірге рейд күштеріне қосылу үшін Бизертке жоғары жылдамдықпен жүзуге бұйрық берілді. Кемелер Мерс-эль-Кебирге келіп, 1940 жылдың маусым айында Франция құлағанға дейін сонда қалды. Француз әскери-теңіз кемелерінің оккупациялық немістердің қолына түсуін болдырмау үшін Ұлыбританияның премьер-министрі Уинстон Черчилль француз әскери кемелерінің барлығын бейтараптандыруды бұйырды. H күш Мерс-эль-Кебирдегі кемелерге ультиматум беруі керек еді; 3 шілдеде британдық эскадрилья порттан тыс жерге келіп, кемелердің өздерімен бірге Британияға жүзуін талап етті, әйтпесе олар батып кетеді. Британдықтар мен француздар бірнеше сағат бойы келіссөздер жүргізді, ал британдықтар француз флотына от ашты. Он минут ішінде "Бретания" батып, "Прованс" қатты зақымдалды. Британияға кем дегенде төрт снаряд соқты, ол жарылып, экипаждың басым көпшілігі қаза тапты. Прованс кемесі өртеніп, порттың түбіне батып кетті, бірақ кейіннен ол көтеріліп, Тулонға көшірілді, ал кейіннен ол 1942 жылы немістердің басып алуына жол бермеу үшін батырылды. Алайда олар 1943 жылдың шілдесінен бастап кемені құтқарып алды. Оның екі негізгі пулеметтері Тулонның сыртында жағалау батареясы ретінде орналастырылды. Лорейн 1942 жылдың желтоқсанына дейін Александрияда қарусыздалды, содан кейін ол еркін француз әскери-теңіз күштеріне қосылды. Ол 1943 жылдың басым бөлігінде жаттығу кемесі ретінде қызмет етті. Жыл соңында оны оңалту жұмыстары жүргізіліп, ол оңтүстік Францияға шабуыл жасаған "Драгун" операциясына қатысуға дайындалды. Ол ұшақтарды қону кезінде атыспен қамтамасыз етіп, кейін Британияға кішігірім жөндеуге жіберілді. 1945 жылдың наурызына дейін Британияда болды, сонда ол Солтүстік Францияда неміс бекіністерін бомбалады. Соғыс аяқталғаннан кейін "Лорейн" Тулонда оқ-дәрілерді үйрету кемесі ретінде қызмет етті. 1953 жылы ақпанға дейін казармалық кеме ретінде пайдаланылды. Сол жылы ол әскери-теңіз тізілімінен алынып, жыл соңында бөлшектеуге сатылды. Келесі жылы Тулонның сыртында ол металл қалдықтарға бөлінді. Бреттания 1952 жылы қоқысқа шығару үшін көтеріліп, бөлшектелгенге дейін Мерс-эль-Кебирдің түбінде қалды. Прованс 1949 жылы сәуірде шығарылып, жойылған.