Кіріспе
Француздық "Ришелье" – француздық жылдам жауынгерлік кеме, итальяндық жауынгерлік кемелерге жауап ретінде салынған. "Ришелье" және оның бауырласы "Жан Барт" кемелеріндегі негізгі қару-жарақ алдыңғы бөлігінде екі төрт қарулы мұнарада орналасқан, бұл дәстүрлі емес құрылымды сақтап қалды. "Дюнкерк" кемелерімен салыстырғанда, олар сегіз үлкен калибрлі қарудан (8 дюймдік) тұратын күшті қару-жарақпен жабдықталды және бірдей калибрлі қарулардан қорғану үшін бронясы күшейтілді. "Ришелье" 1935 жылы салынды және 1939 жылы, Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс басталмас бұрын суға түсірілді. Германиямен соғыс қаупі арта түскенде, кемені 1940 жылдың сәуірінде пайдалануға дайындау үшін жұмыстар жеделдетілді. Немістер Франция шайқасында жеңіске жеткеннен кейін бірнеше күн өткен соң кеме аяқталды. "Ришелье" француз бақылауында қалу үшін Француз Батыс Африкасындағы Дакарға қашып кетті. Онда ол британдық шабуылдарға ұшырады, мақсаты – кемені бос француз теңіз күштеріне қосылуға мәжбүрлеу немесе батыру. Екі шабуылда да зақымданған кеме 1942 жылдың қарашасында Солтүстік Африкаға одақтастардың шабуылынан кейін француздық бос күштеріне берілді, алдында баяу жөндеу жұмыстары жүргізілді. АҚШ-қа жөндеуге және кең ауқымды жаңғыртуға жіберілгеннен кейін, кеме 1944 жылдың басында Британдық үй флотында қызмет етті, содан кейін 1944 жылы Үнді мұхитындағы жапондықтарға қарсы операциялар үшін Шығыс флотына жіберілді. Ол бірнеше бомбалау операцияларында қатысты және 1945 жылдың мамырында Малакка бұғазы шайқасында болды, бірақ жапондық күштеріне шабуыл жасау үшін тым алыс болды. "Ришелье" қыркүйекте Жапонияның капитуляциясынан кейін Сингапурды азат етуге қатысқан күштердің бір бөлігі болды, содан кейін француз колониялық билігін қалпына келтірудің бастапқы кезеңдерінде Француз Индокитайында жұмыс істеді. 1945 жылдың желтоқсанында Францияға қайтарылған ол 1946 жылы жөндеуден өтіп, жаңғыртылды. Кеме соғыстан кейінгі жылдары шектеулі жаттығулар өтті және 1952 жылы оқ ату жаттығуларына арналған кеме ретінде пайдалану үшін активтен алынды. 1956 жылы ол резервке қойылды және 1967 жылға дейін стационарлық оқу кемесі және казарма ретінде пайдаланылды, содан кейін француз теңіз күштері оны жарамсыз деп жариялады. 1968 жылы ол металл тескісіне сатылып, 1968-1969 жылдары Италияда бөлшектелді.
Richelieu was a French fast battleship, the lead ship of the Built as a response to the Italian , Richelieu and its sister ship French battleship Jean Bart were based on their immediate predecessors of the : they used the same unconventional arrangement that grouped their main battery forward in two quadruple gun turrets. They were scaled up to accommodate a much more powerful main battery of eight guns (compared to the guns of the Dunkerques), with increased armor to protect them from guns of the same caliber. Richelieu was laid down in 1935 and was launched in 1939, just before the outbreak of World War II in Europe. As war with Germany became increasingly likely, work on the ship was rushed to prepare her for commissioning in April 1940. Completed just days before the Germans won the Battle of France in June, Richelieu fled to Dakar in French West Africa to keep her under French control. There, she came under repeated British attacks that had been intended to either compel the battleship to join the Free French Naval Forces or sink her; these included during Operation Catapult in July 1940 and the Battle of Dakar in September. Damaged in both attacks, the ship was slowly repaired before eventually being turned over to Free French control after the Allied invasion of North Africa in November 1942. After being sent to the United States for repairs and an extensive modernization, the ship served with the British Home Fleet in early 1944 before being deployed to the Eastern Fleet for operations against the Japanese in the Indian Ocean. These included several bombardment operations and in May 1945 she was present during the Battle of the Malacca Strait, though she was too far away to engage the Japanese force. Richelieu was part of the force that liberated Singapore after the Japanese surrender in September, and she later operated in French Indochina as part of the initial effort to restore French colonial rule. Recalled to France in December 1945, she was repaired and modernized slightly in 1946. The ship saw relatively limited training in the immediate postwar years and, in 1952, she was removed from active service for use as a gunnery training ship. In 1956, she was placed in reserve and was thereafter used as a stationary training vessel and barracks ship until 1967, when the French Navy decided to discard her. She was sold for scrap in 1968, and broken up in Italy from 1968 to 1969.
Дизайн
1934 жылы Италия екі қаруланған кеме құрылысын бастайтынын жариялағанда, француз әскери-теңіз күштері оларға қарсы дайындық шараларын дереу қолға алды. Бұрын тапсырыс берілген шағын кемелер келесі француз тікбастауыш кемесінің дизайны үшін үлгі болды, бірақ оның шабуылдық және қорғаныс қасиеттері жағынан жаңа итальяндық кемелерге сай болуы қажет еді. Жобалаушылар 380 мм және басқа да артиллериялық қаруларды қарастырды, бірақ соңғысы Вашингтон теңіз келісімімен белгіленген шектеулерге сәйкес келмейтін болғандықтан, одан бас тартылды. "Дюнкерк" кемелеріндегі қару-жарақ екі төрт қарулы мұнарада орналасқан, ал олардың суперструктурасының алдында суперфайринг жұп ретінде орналасқан. Дизайнерлер үш және екі қарулы мұнаралар сияқты басқа да конфигурацияларды сынап көрді, бірақ броньды корпустың ұзындығын (демек, салмағын) азайту қажеттілігі "Дюнкерк" орналасуын талап етті. "Ришелье" стандартты жағдайда тон, ал толық жүктелгенде тон суыру қабілетіне ие болды, жалпы ұзындығы метр, ені метр және максималды суыру тереңдігі метрді құрады. Ол төрт Парсонс бу турбинасымен және алты мұнаймен жұмыс істейтін Sural су түтік қазандықтарымен жабдықталған, олардың жалпы қуаты жылдамдыққа жететін максималды жылдамдығы тең болды. метр/сағаттық круиздік жылдамдықпен кеме теңіз шақырымын жүзе алатын. Кеме экипажы 1569 офицер мен матростан тұрды. Кеменің кормасында төрт Loire 130 теңіз ұшағы орналасқан, ал ұшақтарды қолдану құралдарына бу катапульті және ұшақтарды көтеруге арналған кран кірді. Ол екі төрт қарулы мұнарада орналасқан сегіз 380 мм/45 Модель (Mle) 1935 қаруымен қаруланған, екеуі де суперструктураның алдында суперфайринг жұп ретінде орналасқан. Оның қосымша қару-жарағына үш үш қарулы мұнарада орналасқан тоғыз /55 Mle 1930 қаруы кірді, олар кормадағы суперструктурада орналасқан. Ауыр әуе шабуылына қарсы қорғаныс екі қарудан тұратын он екі /45 Mle 1930 қаруынан тұрды. Жақын қашықтықтағы әуе шабуылына қарсы қорғаныс екі қарудан тұратын сегіз қаруымен және төрттік және екі қарудан тұратын жиырма пулеметпен қамтамасыз етілді. Кеменің бортының бронясы ортаңғы бөлігінде қалыңдыққа ие болды, ал бас қару мұнаралары беттерінде бронь плиталарымен қорғалған. Басты брондалған палуба қалыңдыққа ие болды, ал бақылау мұнарасының қабырғалары қалыңдыққа ие болды.
Құрылыс
Ришелье кемесіне жасалған келісім-шарт 1935 жылғы 31 тамызда "Арсенал де Брест" кемежайына тапсырылды, ал жаңа кемеге арналған қазылған шұңқыл 22 қазанда №4 докта, жақында салынған француздық "Дюнкерк" соғыс кемесінің орнында жасалды. Жаңа соғыс кемесінің толық ұзындығына сай келмейтін қазылған шұңқыл болғандықтан, кеме корпусы бөліктерден құрастырылуға тиіс болды. Кеме корпусының негізгі бөлігі, шамамен 17 мың тонна, қазылған шұңқылда салынды, ал кеменің бау бөлігінің және корпусының бөліктері басқа жерде салынды және кеменің қалған бөлігі 1939 жылғы 17 қаңтарда суға түсірілгеннен кейін қосылды. 1935 жылы "Ришелье" кемесін салу туралы француз үкіметінің шешімі елді Вашингтон келісімін бұзуға итермеледі, ол 1936 жылғы 31 желтоқсанда аяқталуға тиіс болған. "Дюнкерк" екі кемесі мен "Ришелье" кемесінің жиынтық тоннажы, жаңа соғыс кемелерін салуға мораторий кезінде Францияға бөлінген лимиттен асып кетті. Франция 1935 жылғы маусымда Ұлыбританияның Германиямен жасасқан Әскери-теңіз келісімін пайдаланып, жаңа кемеге қатысты британдық наразылықтарды жоққа шығарды, бірақ олар британдықтардың алаңдауын басу үшін "Ришелье" кемесінің құрылысын баяулатты. Кеме жасаушылық орындарындағы ереуілдер, жалақы мен еңбек жағдайларын жақсарту мақсатында, жұмыстың баяулауына да себеп болды. 1939 жылғы қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде кеме корпусы жиналған болатын. Соғыс басталғаннан кейін Әскери-теңіз командасы "Ришелье" және оның бауырласы "Жан Бар" француздық соғыс кемесіне жұмысты бағыттап, аяқталмаған кемелердегі жұмыстың қарқынын төмендету туралы шешім қабылдады. Кеме 15 қазанда алғашқы сынақтардан өтті, сол күні кеменің бірінші капитаны – Капитан де Вассо (CV – желілік кеме капитаны) Марзин кемеге келді. 1940 жылғы 14 қаңтарда қозғалтқышты сынау басталды, ал бір аптадан кейін соңғы ствол орнатылғаннан кейін негізгі артиллериясы аяқталды. 31 наурыз бен 7 сәуір аралығында қосымша қозғалтқыш сынақтары жүргізілді, осы кезеңде кеме 1 сәуірде қолданысқа берілді. Ресми қабылдау сынақтары 14 сәуірде басталды. 19-27 мамыр аралығында Брест қаласында жөндеу жұмыстары жүргізілді, сондай-ақ негізгі және қосалқы артиллерияға арналған өртті басқару жабдықтары орнатылды. "Ришелье" кемесі 13 маусымда толық қуатпен сынақтан өтті, оның жобалық көрсеткіштерін басып өтті. 13 және 14 маусымда қару-жарақ сынақтары жүргізілді. Кемедегі жұмыс 1940 жылғы 15 маусымда аяқталды, Франция Франция шайқасынан кейін Германияға берілмес бұрын.
Виши режимі кезінде: 1940-1942
Неміс әскерлері маусымның ортасына қарай Францияға қарай жылжып, теңіз күштері Ришельеді Француз Батыс Африкасындағы Дакарға эвакуациялауды шешті. Алғашқы жоспарлар флотты британдық порттарға соғысты жалғастыру үшін жіберу болған, бірақ келіссөздер арқылы қарулы келісімге қол жеткізу мүмкіндігі туғанда, үкімет флоттың тиімді сауда құралы болатынын шешті. Осыған байланысты, кемелер неміс оккупациясынан алыс, француз бақылауында сақталуы керек болды. Сағат 06:45-те кеме оқ-дәрі мен отынға толысты, бірақ негізгі батареясы үшін 198 кварталдық оқ-дәрі алды, бұл 49 оқ атуға жеткілікті ұнтақ мөлшері болды. Сондай-ақ, кемеге әлі орнатылмаған материалдар да асығыс жүктелді, олар Ришелье Дакардың қауіпсіздігіне жеткеннен кейін орнатылатын еді. Кеме Франция банкінен алтын қорын және Теңіз академиясынан (École Navale) 250 курсантты да алып кетті. Кемеге толық құрамды жинап, отырғызуға жеткілікті уақыт болмады, ал келесі күні таңертеңгі сағат 04:00-де Ришелье жолға шықты, ал неміс әскерлері Брестке жақындап келді. Ришелье француз эсминдері «Фюгё» және «Фрондеур»бен бірге жүзіп келе жатқанда, неміс авиациясы кемелерге бірнеше тиімсіз шабуылдар жасады. Кемедегі зениттік қарулар да жауап берді, бірақ сәттілік болмады. Бастапқыда сағатына 5 теңіз шақырымы жылдамдықпен келе жатқан кемелер, қазандықтағы ақаулар салдарынан жылдамдығын төмендетуге мәжбүр болды. 20 маусымда сағат 17:00-де Касабланкадан (Француз Мароккосы) шығып бара жатқанда, торпедалық қайықтар отын құю үшін бөлінді, олардың орнын жаңа француз эсмин «Флёрё» иеленді. Екі кеме Дакарға қарай жүзіп, 23 маусымда сағат 17:44-те жетті. Дакарға келгеннен кейін, Ришелье қарулы күштер келіссөздері әлі де жүргізіліп жатқандықтан, қиын жағдайға тап болды. Аймақтағы француз теңіз күштерінің қолбасшысы Контр-адмирал (CA – дер кезіндегі адмирал) Плансон және Француз Батыс Африкасының генерал-губернаторы Леон Кайла Германияға қарсы соғысты жалғастыруға бейім болды. Сонымен қатар, аймақта британдық теңіз күштерінің бөлімдері де болды, оның ішінде Дакарда орналасқан авианосец және жақын маңдағы британдық Оңтүстік Атлантика эскадрильясы. Ришелье Брестен қашу үшін отынның жартысын жұмсағандықтан, негізгі және қосалқы қаруларынан ұзақ атыс жасай алмады. Француз теңіз күштерінің штаб бастығы адмирал Франсуа Дарлан 23-24 маусым түнінде Марзинге телеграмма жіберіп, француздар берілген жағдайда британдықтар кемені бейтараптандыруы мүмкін екенін ескертті және қажет болған жағдайда кемені батыруға дайындық жүргізуді бұйырды. Осы арада 23 маусымда британдық ауыр крейсер «Дорсетшир» Дакардағы Ришелиенің әрекеттерін бақылау үшін Фритаундан шықты. 25 маусымда Марзинге Франция үкіметі Германиямен қарулы келісімге қол қойғандығы туралы хабар келді. Дарлан оған кеме француз бақылауында қалу керектігін, ал бұл мүмкін болмаса, кемені батыруға немесе сол кездегі бейтарап АҚШ-қа қашуға тырысу керектігін тапсырды. Марзин британдық соғыс кемелерінің аймақтағы қауіп-қатерін ескере отырып, Касабланкаға қашып, француз флотына қосылуды шешті. Осылайша, 14:30-да Ришелье «Флёрё»бен бірге жолға шықты. «Гермес» де зәкірін көтеріп, Ришелиенің «Fairey Swordfish» торпедалық бомбалаушыларымен ұшу палубасында ілесе бастады, бірақ жағалаудағы артиллерия өз қаруларын кемеге бағыттап, «Гермес» командирін портқа қайтуға көндірді. Дегенмен, «Дорсетшир» Ришелиені теңізде болған кезде оның қозғалысын қадағалап отырды. Келесі күні таңертең Дарлан Марзиннің еркін француз күштеріне қосылуға тырысып жатыр деп қорқып, оған Дакарға қайтуға бұйырды. Марзин кемелерді портқа қайтарды, бірақ жолда ол Кабо-Вердеден солтүстікке қарай 1-ші қарулы сауда крейсерлері дивизиясын Дакарға алып бару үшін күтуге нұсқау берді, өйткені олар Франция банкінен алтын қорын тасымалдайтын. Ришелье белгіленген кездесу нүктесінде байланыс орната алмады, ал Брестен қашқанға дейін өзінің бірде-бір флоттаппланына кірмегендіктен, ол әуе іздеуін жүргізе алмады. Марзин 28 маусымда Дакарға оралды, ал колонна 4 шілдеде едәуір кешігіп келді. Кеме портқа қайтып келгеннен кейін, кемеге мүмкіндігінше тезірек әрекет етуге дайындық жұмыстары басталды. Марзин француздық «Страсбург» соғыс кемесіне Франция берілмей тұрып сақталған 330 мм-лік оқ-дәрілерді Ришелье үшін жарамды оқ-дәрілерге айналдыруды бұйырды. Екінші қатарлы пулялар он күннен кейін әрекетке дайын болды, бірақ оларға әуедегі нысаналарды қадағалай алатын директор болмады, сондықтан оларды тек су кемелеріне қарсы қолдануға болады. Келісім шарттарына сәйкес, Ришелье Тулонға қайтарылуы керек еді, онда ол демобилизацияланатын еді, бірақ немістер бұл қадамға рұқсат бермеді, өйткені олар британдықтар Гибралтар бұғазы арқылы өтетін кемеге қол жеткізуге тырысады деп қорқып, ал британдықтар немістер француз флотын өздері пайдалану үшін тартып алмақшы деп жаңылысты. Бұл «Катапульта» операциясына әкелді, француз кемелеріне шабуылдар сериясы, олардың еркін француз күштеріне қосылмауы үшін бейтараптандырылды.
1940 жылғы 8 шілдедегі британдық шабуыл және жөндеу жұмыстары
Ришельеге қарсы "Катапульт" операциясының құрамдас бөлігі "Гермес" авианосырынан тұрды, ол Дакар маңында крейсерлер мен "Дорсетшир" кемесіне қосылды. 4 шілдеде, британдықтар Мерс-эль-Кебирге шабуыл жасағаннан кейін бір күн өткен соң, Плансон француздық "Ле Глорикс" және "Ле Герос" су асты кемелеріне Дорсетширге шабуыл жасауға бұйрық берді, ол порттан шығып келе жатқанда. Ол сондай-ақ, егер кеме жағалауға жақындаса, жағалау батареяларына оқ атуды бұйырды, бірақ "Дорсетшир" қашықтықта қалды. Марзин "Ришельеді" Горе аралына жақын жерге көшірді, оңтүстікке бағытталды, сонда кеменің бас қарулары Дакарға жақындаған кез келген кемеге нысана ала алатын болды. Британдықтар Мерс-эль-Кебирге шабуылдан кейін H күшін Дакарға жіберуді жоспарлаған, бірақ Дюнкеркті жою үшін кері оралу қажеттілігі британдықтарды "Гермес" авианосырына жүгінуге мәжбүр етті. 7 шілдеде шлюп Плансонмен байланысуға жіберілді және оның кемесін британдық бақылауға беру немесе батыру туралы ультиматум қойды. Марзин кемесін ертеңгі күніне дайындады, "Гермес" авианосырына шабуыл жасау үшін бас қаруларына салынған сегіз оқты пайдалануды көздеді. Дакардағы басқа күштер дайындыққа келтірілді, ал "Ле Герос" тағы шабуылға көмектесу үшін шықты. Француздар дайындық шараларын жүргізіп жатқанда, британдықтар Милфордтан моторлы қайық жіберіп, "Ришельедің" корпусының астына төрт тереңдік зарядын тастады, бұл оның винттерін істен шығаруға бағытталған, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. 04:15-те "Гермес" авианосырынан "Свордфиш" торпеда тасымалдаушылары ұшырылды, ал "Ришелье" кемесі жолға шығуға дайын тұрды. Олардың бірі кеменің корпусының оң жағына торпедамен соқты, винт шахталарының арасында тесік жасады. Соның салдарынан кемедегі көптеген жүйелер істен шықты. Оның екі өртке бақылау директоры жолдан тайды, оң жақ винт шахталары бүлінді, ал жарылыс су тасқынына әкелді. Залалдарды бақылау тобы суға түсу қабілетін жоғалту үшін бункерлерден отын сорды, ал кеме жөндеу үшін портқа сүйретілді. Суды азайту үшін кемеге торпедаға қарсы торлар орнатылды, ол су басында порт түбінде қалды. Сол күні кешке танкерлер келіп, кеменің бункерлерінен мұнайды сорғылай бастады, суды азайтуға тырысты, бірақ су кабельдік туннельдер арқылы корпусқа сіңуді жалғастырды. Кемеге бекітілген сорғылар су тасқынын бақылауға көмектесті, бірақ "Ришелье" толқындармен бірге көтеріліп, құлағанда шлангілер бірнеше рет босатылды. Кемені жөндеу жұмыстарын одан әрі қиындату үшін Дакарда "Ришельеге" арналған құрғақ док болған жоқ, сондықтан соғыс кемесін жай ғана судан тазартып, жабу мүмкін болмады. Оның орнына, зақымдалған бөлімдер жеке-жеке жөнделді және сорғыланды, 28 тамызға дейін кемеде судың бір бөлігі қалды. Сорғыларды көп пайдалану жиі істен шығуға әкелді, бұл жұмысты одан әрі баяулатты. Шабуыл және одан кейінгі жөндеулер туралы баяндамасында Марзин зақымдануды бақылауға кедергі келтірген қате жобалау және құрылыс тәжірибесін сынады, соның ішінде жеткіліксіз сорғы жабдықтары, бөлімдерді дәнекерлеудің сапасын бақылаудың нашарлығы және мұнара шахталары сияқты маңызды компоненттердің су өткізбейтіндігін қамтамасыз етудің сәтсіздігі. Су тасқынын бақылау және тоқтату жұмыстары жүргізіліп жатқанда, кемені қайта іске қосу үшін басқа жөндеу жұмыстары қажет болды. Өртке бақылау директорын қайта орналастыру қажет болды, су басудан немесе жанар-жағармайдың ағып кетуінен зақымдалған сымдар ауыстырылды, ал жарылыстан қатты зақымданған бірнеше электр генераторларын қайта құру қажет болды. Кемеге келтірілген залалдарды жөндеудің шектеулі мүмкіндігін ескере отырып, Марзин бас және қосалқы қаруларды тиімді пайдалануды қамтамасыз етуге күш салды, тіпті егер кеме тек британдық күштердің екінші шабуылына қарсы статикалық жүзетін батарея ретінде қолданылса да. Адмирал Жан де Лаборд Дакарға инспекция жүргізу және қорғанысты ұйымдастыруға көмектесу үшін ұшып келді. Осы дайындық шараларының аясында британдықтарға жақтас деп күдікталған Плансон мен Кайла екеуі де қызметтерінен босатылды, Плансонның орнын К.А. Платон, содан кейін К.А. Ландриау басты. Жергілікті кеме жасау зауытының жұмысшылары порттағы басқа кемелерден металл жинап, торпеда тесігін жабу үшін шаршы жапсырма жасады, оны 10 қыркүйекке дейін орнату жоспарланған. Бұл 152 мм және 37 мм қарулардың артқы бөлігіндегі қоймаларды босатуға мүмкіндік беретін еді. Сонымен қатар, кеме жасау зауыты қазан айының соңына дейін аяқталуы тиіс кеме айналасында болаттан жасалған бөгет салуды бастады, бұл кеменің қалған бөлігін құрғатуға мүмкіндік беретін еді. Корпус құрғатылғаннан кейін, 1941 жылдың қаңтарына дейін жөндеу жұмыстарын аяқтау жоспарланған. Бұл жұмыстар жүргізіліп жатқанда, экипаж кемені тазалап, бояды және қару-жараққа дайындық жұмыстарын жалғастырды. "Страсбургке" арналған қоймадан қайта жасалған материалдардан бас қарулар үшін 150 толық заряд жасалды. Экипаждың бір бөлігі басқа тапсырмалар үшін таратылды: 106 адам порттағы қаруланған сауда кемелерін басқаруға жіберілді, олардың резервтік экипаждары демобилизацияланды, ал алдыңғы қару мұнарасының 64 адамдық экипажы Кап-Мануэльдегі жағалау батареясын басқаруға жіберілді. "Ришельеден" тағы 132 резервист демобилизацияланғаннан кейін, кемеде 1039 офицер мен сарбаз қалды. 100 мм, 37 мм және 13,2 мм қарулар британдық авиацияның тағы шабуылдарының қаупіне байланысты үнемі күзетілді.
Дакар шайқасы
Тамыз айында жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатқанда, британдықтар тағы бір шабуылға дайындық бастады, ол "Қорқыт операциясы" деп аталды. Британ премьер-министрі Уинстон Черчилль Шарль де Голль басқаратын еркін француз күштерінің жасағын колонияны басып алу және Германияға қарсы қолдану үшін кемені тартып алу мақсатымен пайдалануға тырысты. Тамыздың соңында қару-жарақ және жабдықтарды тасымалдайтын бес кемеден тұратын конвой жиналды, кейіннен 2400 еркін француз сарбазы мен 4270 британ сарбазын тасымалдайтын алты әскер кемесінен тұратын екінші конвоймен кездесті. Әскери-теңіз күшін авианосец, линкорлар, төрт крейсер және көптеген басқа да соғыс кемелері құрады. Жоспар бойынша де Голль француз күштерін колонияны басып алуға жұмсау керек еді, ал Виши күштері қарсылық көрсеткен жағдайда ғана британдық қолдау сұрау көзделді. Сонымен қатар, Африкадағы бірнеше француз колониялары еркін Францияға қосылды, бұл Виши үкіметін Германияның қару-жарақ комиссиясынан Африкадағы иеліктерін нығайту үшін бірнеше жеңіл крейсерлер мен эсминдерді жіберуге рұқсат алуға мәжбүр етті. Теңізде британдық кемелерге кездесу қаупі болғандықтан, эсминдер уақытша Касабланкада қалды, ал үш крейсер, жағалау батареяларын экипажмен қамтамасыз ету үшін жабдықтар мен қосымша адамдармен, жоғары жылдамдықпен оңтүстікке бет алды. Олар 14 қыркүйекте Дакарға жетті, содан кейін адамдар мен жабдықтарды түсіргеннен кейін Француз Экваторлық Африкасына (қазіргі Габон) қарай жол тартты. Британдықтар Y жасағының келуі француздардың "Қорқыт операциясы" туралы білетінін көрсетті деп сенді, бірақ де Голль соған қарамастан шабуылды бастауды шешті. Y жасағы оңтүстікке қарай жүзіп бара жатқанда, үш крейсердің екеуі британдық крейсерлермен тоқтатылып, 20 қыркүйекте қайтадан Дакарға оралды, сол кезде эсминдер келген болатын. 22 қыркүйекте 380 мм снарядтарымен келген лайнер келуге тиіс болды, нәтижесінде француздық іздеу ұшақтары лайнердің жолын қорғау үшін солтүстікке қарай орналастырылды, олар 23 қыркүйек күні таңертең ағылшын-француз күштерінің келуіне толығымен дайын емес еді. Де Голльге портты жинауға жіберілген еркін француз әскерлерінің шағын тобы автомат атумен кері қайтарылды, ал "Ришелье" кемесінің 100 мм зениттік қарулары сағат 07:00-ден кейін еркін француз авизосы "Саворньян де Браццаға" ескерту оқтарын атып жіберді. Француздық "Командан Домен" және "Командан Дюбок" эсминдері сағат 08:10-да жақындағанда "Ришелье" қайтадан 100 мм зениттік қаруларынан ескерту оқтарын атып жіберді. Британдық әскери кемелер портқа жақындап, жағалау батареяларының отына түсті, бұл ағылшын-француз командирлері де Голль мен вице-адмирал Джон Каннингхэмды операцияның сәтті аяқталуы үшін портқа тікелей шабуыл жасау қажет деген қорытуға әкелді. "Бархам" мен "Резолюция" 11:05-те "Ришельеге" оқ ашты, бірақ нашар көріну британдықтардың атысына кедергі келтірді және олар жиырма минуттан кейін оқ атуды тоқтатты, француз крейсері "Монкальмға" және француз эсминці "Ле Малинге" тек ұсақ зақымдар келтірді. Француз жағалау батареялары бірнеше крейсерлер мен эсминдерді соқты, бірақ "Ришелье" солтүстікке қарап тұрды, бұл оның бастапқы атысқа қатысуына кедергі келтірді. Британдықтар кеткеннен кейін Марзин сүйрегіштердің көмегімен кемені басты батареясын қолдануға мүмкіндік беретінше бұрды. Дакар қорғанысы да ескертілді. Содан кейін еркін француздар Руфискке шығысқа қарай қонуға тырысты, бірақ кері қайтарылды. Британдықтар мен еркін француздар келесі күні тағы бір шабуылға қайта топтасу үшін кері шегінді. 24 қыркүйекте 06:25 мен 08:00 аралығында британдықтар "Swordfish" және "Blackburn Skua" бомбалаушыларымен үш шабуыл жасады. Нашар көрінуге байланысты олар "Ришельеге" ешқандай тиімді соққы бермеді, ал жақын арада болған жарылыстар зақым келтірмеді. Алдымен, "Ришелье" артиллериялық ұшақтары түсірілген алты ұшақтың үшеуін өзіне тиді, ал тағы біреуі зақымдалды. Тоқсан минуттан кейін британдық линкорлар мен екі ауыр крейсерлер келіп, 380 мм негізгі батареяларын "Ришельеге" атып жіберді. "Ришелье" 09:40-да атысқа жауап берді, бірақ оның 7-ші қаруы снарядтың ішінде жарылғаннан кейін қирады, ал 8-ші қаруы да ауыр зақымдалды. Бұл алғаш рет Страсбургтен қайта өңделген ұшқыш затты пайдалануға байланысты болды, бірақ 1941 жылы жүргізілген тергеу жарылыстар снарядтың базасының дизайнындағы ақаулықтан туындағанын анықтады. 5 және 6-шы қарулар әрекетке кірісті, бірақ ешқандай тиімді соққы бере алмады. 09:57-де "Ришелье" қаруларының бірі "Бархамды" соқты. Алдымен, британдық кемелер ұсақ зақымдар келтірді, содан кейін 10:07-де оқ атуды тоқтатты. Француздар кеме жанында шамамен 160 снаряд жарылғанын санады. Француздар "Ришельеді" жасыру үшін түтін шығарды, бірақ британдықтар 12:53-те қайтадан шабуыл жасады, бастапқыда эсминдерге оқ атып, содан кейін келесі 30 минут бойы портты бомбалады. "Ришелье" зақым алмады, ал 12:56-дан бастап 5 және 6 қаруларымен британдық крейсерлерге оқ атып, біреуін тоқтатып, олардың кері шегінуіне итермеледі. Олар 13:11–13:12 аралығында "Бархамға" төрт 380 мм снаряд атып жіберді, бірақ тигізбеді, бірақ екі британдық линкор да жағалау батареяларынан бірнеше рет соққы алды. Күні аяқталғаннан кейін де Голль операцияны тоқтатуға шешім қабылдады, бірақ Каннингхэм оны ертеңгі күні соңғы рет тағы бір әрекет жасауға көндірді. Осы уақытта Марзин 2-ші мұнарадан 1-ші мұнараға экипажды ауыстыруға шешім қабылдады, сонымен қатар снарядтар мен ұшқыш затты қоймалар арасында жылжыту қажет болды. 25 қыркүйек таңында британдықтар жақындағанда, Марзин "Бархамды" басты батареясымен, ал "Резолюцияны" 152 мм қаруларымен атқызуға шешім қабылдады. Британдықтар атыс позицияларына жақындағанда, "Ришелье" сағат 07:00-ден аз бұрын барлау ұшағын түсірді. Ол 09:04-те басты батареясымен оқ атып, екі снарядты нысанадан тысқары жіберді, ал жағалау қарулары мен Y жасағы крейсерлері де осыдан кейін оқ атып жіберді. Британдық линкорлар артқы қаруларын ашу үшін бұрыла бастағанда, француздық "Бевезьер" сүңгімалы кемесі "Резолюцияны" торпедамен соқтығып, ауыр зақымдады. "Бархам" торпедалардан жалтарып, тез арада "Ришельеге" оқ атып, сағат 09:15-те кеменің ортасына тиді, ол бортының үстінен өтіп, жарақаттануға себеп болмады. Алдымен, "Ришелье" "Бархамның" мұрын бөлігіне тиді, ол ұсақ зақымдар келтірді. 09:25-те британдықтар "Резолюцияны" қорғау үшін кері шегінді. Британдықтар кеткеннен кейін, қару экипажы 5 және 6 қаруларында болған снарядтарды тазартуға тырысты, ал 5-ші қарудағы снаряд тағы да жарылып, 6-шы қаруды мұнарадағы жалғыз жұмыс істейтін қару қалдырды. Барлығы, пордағы француздық әскери кемелері 100 қаза тапты және 182 жараланды, ал азаматтық халық арасында тағы 84 қаза тапты және 197 жараланды. 29 қыркүйектен бастап, "Дюкен" броненосеці мен эсминдер "H күшінен" Дакар маңында патрульдеу үшін бөлінді, өйткені британдықтар "Ришелье" жөндеу үшін Францияға жіберілетініне сенді. Британдық кемелер кеме жылжымайтыны анық болғанша 1 қазанға дейін аймақта қалды.
Жөндеулер және еркін Францияға кету
Жөндеу жұмыстары дереу жаңартылды. Бархамнан түскен оқ кемеге елеулі зақым келтірмеді, бірақ ішкі бөлімдердің кең ауқымда деформациялануына, броньдық палубаның оқ тиген жерде төмен қарай иілуіне және қазандықтан шығатын түтіктердің зақымдануына себеп болды. Аймақтағы электр сымдары да қиылып, ауыстыру қажет болды. 10 қазанда жұмысшылар жасалған жаманы орнатуға тырысты, бірақ ол тиімсіз болды; ол су өткізбейтін тығыздық құрмады, демек, бөлімдерді судан тазарту мүмкін болмады. Жаманы аяқталып келе жатқан коффердам жұмыс істейді деген үмітпен тастап кетті. Коффердам корпустың пішініне сәйкес жасалды және ішінде балласт резервуары ретінде пайдалануға болатын бос кеңістік болды, сондықтан оны орнына иелендіріп, суға батыруға болады. Қазанның соңында коффердам дайын болды, бұл корпус судан тазартылып, содан кейін дәнекерленген пластиналармен және цементпен жабылуына мүмкіндік берді; корпус 1941 жылдың 28 ақпанына дейін толығымен жабылды. Кеменің толыққанды жұмыс істеуіне кедергі келтіру үшін жөндеу жұмыстарын баяулатуға тырысқан неміс тыйым салынған комиссиясы одан әрі жөндеуге кедергі келтірді. Олар жаңа қару-жарақтар мен жаңа винт білігінің жеткізілуін тоқтатты және басқа жабдықтарды беруді қатты шектеді. Осы кезеңде, 27 ақпанда, К.В. Дерамонд Марзинді кеме командирі лауазымынан алмастырды. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін, кеме 1942 жылдың соңына дейін, 28 шілде мен 29 қыркүйекте, 26 ақпанда және 12 мамырда белгісіз ұшақтарды ұшырудан басқа, аз ғана белсенділік танытты. Осы кезеңде, 1941 жылдың сәуірінде, кемеге француздық линкорға орнатылған алғашқы радар жиынтығы орнатылды. Ал шілдеде оның Луар гидросамолеттері келді; қазан айында катапульттармен сынақтар жүргізілді. 1942 жылдың 10 сәуірінде кеме 6-шы қарудың конструкциялық мәселесі шешілгенін көрсету үшін сынақ атыс жасады; барлық алты оқ без қатесіз атылды. 8 қарашада американдық және британдық әскерлер Солтүстік Африкаға түсті (коды «Torch операциясы»), бұл немістерді Виши Франциясының қалған бөлігін басып алуға итермеледі, бұл өз кезегінде Дарланды флотпен бірге одақтастарға өтуге мәжбүр етті. АҚШ Әскери-теңіз күштері Дарлан бақылауындағы кемелерді бағалау үшін топ жіберді, содан кейін қайсысын АҚШ-та жаңғырту керектігін анықтады. Француздық «Ришелье» әлі де қызметте болғандықтан, жаңғыртуға лайықты болды. АҚШ Әскери-теңіз күштері бастапқыда «Ришелье» жөндеуге қызығушылық танытпады; немістер мен итальяндықтар көптеген қуатты линкорларды сақтап қалды, бірақ АҚШ жақында сегіз жылдам линкорды тапсырды немесе аяқтады, бұл Тынық мұхитындағы соғысқа қатысу үшін жеткілікті болды және Патшалық Әскери-теңіз күштерін нығайту үшін Еуропаға жіберуге болатын еді. Сонымен қатар, «Ришелье» сияқты кемені жөндеу және жаңғырту үшін басқа мақсаттарға жұмсалатын көптеген ресурстар қажет болды. Бірақ Ұлыбритания мен еркін француздердің қысымы флотты жобаға келісуге көндірді. Франция үшін ол қазіргі заманғы соғыс кемесінің жалғыз тірі қалғаны және ұлттық беделдің маңызды символы болды, ал британдықтар бұл кемені Жерорта теңіз флотын нығайту үшін көптен бері алуға тырысты, ол кезде үш итальяндық кемесіне қарсы екі жаңа соғыс кемесі болды. Ол 1940 жылдың шілдесінен бері пайдаланылмаған қозғалтқыштарының жағдайын бағалау үшін 1943 жылдың 25-29 қаңтарында теңізде сынақтан өтті. Оның авиациялық жабдықтары мен ұшаққа қарсы қару-жарақтары бағалау кезеңінде алынып тасталды, өйткені олар АҚШ жабдықтарымен алмастырылатын болды. 30 қаңтарда ол Монкалммен бірге Дакардан Нью-Йоркке қарай жол тартты, онда екі кеме де жаңғыртылатын болды. «Ришелье» жылдамдықпен жүзіп, корпустың деформациясын ескере отырып, рульді жеті градусқа ұстап тұру қажет болды. Кемелер 11 ақпанда келді, ал 18-і күні «Ришелье» жаңғырту жұмыстарын бастау үшін Бруклиндегі Әскери-теңіз кемежайының 5-ші докқа орналастырылды.
Нью-Йорктегі жөндеу
АҚШ пен Франция арасындағы саяси шиеленістер Ришелье кемесінің жаңғырту деңгейін анықтауда маңызды рөл атқарды. АҚШ Әскери-теңіз күштері ең соңғы радарлық жабдықты беруден бас тартты, оның құпиялылығы жоғары екенін айтты. Осының салдарынан, жаңғырту жұмысының көп бөлігі АҚШ-та жасалған жаңа қару-жарақ пен қосалқы жабдықтарды, соның ішінде ең соңғы үлгідегі әуе шабуылына қарсы батареяны орнатумен шектелді. Бұған қоса, торпедалық зақымды толық жөндеу және тұрақты жөндеу жұмыстары жүргізілді. Кемеде бес ай бойы тәуліктелігімен, апта күніне қарамастан, шамамен 2000 жұмысшы жұмыс істеді. Кемедегі өзгерістер оның суыру салмағын арттырды. Кеме жаңғыртылып жатқан кезде, 29 сәуірде К.В. Ламберт Дерамонтты кеменің командирі ретінде алмастырды. Ришелье кемесінің қару-жарағын жаңарту үшін оны қазіргі заманғы стандарттарға сәйкес келтіру үшін кең ауқымды жөндеулер мен өзгерістер қажет болды. Біріншіден, сегіз негізгі батареяның үш қаруын ауыстыру қажет болды, бұл мұнараның төбесін алып тастауды талап етті. Қарулардың орындығы зақымдалмағандықтан, олар Касабланкадағы «Шаянша» операциясы кезінде табылған «Жан Барт» кемесінен алынған қанатынмен ауыстырылды. Негізгі және қосымша қарулардың оқ-дәрілерді жеткізу жүйесі мұқият тексерілді, сымдары ауыстырылды және оқ-дәрі мен жанармай көтергіштері қайта құрылды. Бұрын Дакарда дұрыс жұмыс істемеген оқ-дәрілерді жеткізу жүйесі де қайта жаңартылды. Негізгі және қосымша қаруларға арналған оқ-дәрілерді табу қиын болды, өйткені олардың көзі – Франциядағы зауыттар – неміс әскерлерінің бақылауында болды. 380 мм снарядтардың суреттері Дакарда дайындалып, АҚШ-қа жіберілді, онда Crucible Steel компаниясынан 930 снарядты өндіруге келісімшарт жасалды. 152 мм қарулар үшін бастапқы нүкте ретінде американдық 6 дюймдік 47 Mk 16 снарядтары қолданылды, өйткені олар бірдей калибрлі болды және француз қаруларында қолдану үшін аз өзгерістер қажет болды. 100 мм қарулары сақталды, бірақ жеңіл әуе шабуылына қарсы батарея енді төрттік орналастырылған 56 Бофорс қаруынан тұрды, олардың барлығы өздерінің Mk 51 атыс басқару жүйесімен жабдықталған. Олардың екеуі негізгі мұнараның қасында, екеуі алдыңғы мұнараның екі жағында, тағы екеуі артқы мұнараның әр жағында, ал қалған төртеуі бұрынғы ұшақ катапульттері болған жерде орналастырылды. Бұл қарулар 50 Оерликон зениттік пулеметтерімен толықтырылды, олар жеке немесе жұптап орнатылды. Тоғызы алдыңғы палубадағы су өткізбейтін бөлімнен кейін орналастырылды, төртеуі негізгі мұнараға, тоғызы бұрынғы ұшақ ангарына орнатылды, ал қалғандары суперструктура бойына, мұнаралар мен палубаға таратылды. Ришелье кемесінің мұнаралық мастысы кең ауқымда қайта құрылды; Бруклин көпірін асып өтуге мүмкіндік беру үшін алынып тасталған және ешқашан жұмыс істемеген жоғарғы негізгі батареяның атыс басқару станциясы орнына SF радарлық іздеу жүйесінің радиомасы және SA 2 әуедегі іздеу радарының антеннасы орнатылды. Бұл радарлар шағын кемелер үшін, әсіресе PT катерлері үшін арналған қысқа қашықтықтағы жүйелер болды. Мұнарадағы басқару орталықтарының көп бөлігі басқа мақсаттарға бейімделді. Негізгі батареяның атыс басқару жүйесі ауыстырылды, ал қосымша қарулардың жүйесі жаңа сымдармен және телефондармен жөнделді. Кеменің бастапқы Anschütz гирокомпастары Sperry үлгілерімен ауыстырылды. Кеменің күштік қондырғысы толықтай жөнделді: турбиналар толықтай жөнделіп, қазандықтар қайта құрылды. Кемедегі көптеген сымдар ауыстырылды және демагнетизация кабельі орнатылды. Корпусты жөндеу үшін бетон бөлшектерге бөлініп алынды, торпедалық зақымды ең көп сезінген бөліктер барлық жиһаздан тазартылды және деформацияланған қабырғалар мен пластиналар кесілді. Тропикалық портта екі жарым жылдан астам уақыт құрғақ докта болмағаннан кейін, корпус торпедалық зақымды жөндеуден басқа техникалық қызмет көрсетуді қажет етті, бірақ оған ұшыраған жағдайларды ескере отырып, ол жақсы жағдайда болды. Ол құммен тазартылды және соққысы бар пластиналардың үстіне жаңа пластиналар дәнекерленді. Оң жақ винт шахталары да жөндеуді қажет етті: тіректері түзетілді, бірақ ішкі шахтасы қатты зақымдалған және оны ауыстыру қажет болды. Bethlehem Steel компаниясы маусым айында орнатылған жаңа шахтаны жасады. Суыру салмағының артуы оларды су сызығына жақындатқандықтан, төменгі қатардағы иллюминаторлар жабылды. Тамыз айының соңында басталып, қыркүйек айының ортасына дейін Ришелье Чесапик шығанағында сынақ оқ атуды жүргізді; 29 тамызда негізгі батареяны алға бағыттап оқ атқан кезде, алдыңғы палубадағы 20 мм қаруларын қорғау үшін қалқан қажеттігі анықталды, өйткені сынақ кезінде екі қару мен олардың оқ-дәрі сақтағыштары зардап шекті. Қалыпты суыру салмағы және корпустың деформациясы (мүмкін торпедалық соққыдан туындаған) Ришелье қыркүйек айының соңында машиналық сынақтарды бастады. 25 қыркүйекте кеме сағатына дейін жаңа ең жоғары жылдамдыққа жетті, корпусының деформациясы мен суыру салмағының айтарлықтай артуына қарамастан, осы жылдамдықпен отыз минут жүрді. Келесі күні ол сағатына алты сағат, сағатына екі сағат және соңында елу минут сағатына жүрді.
Аяқталғаннан кейін кеменің суыру салмағы қалыпты жағдайда және толық жүктелгенде өсті, ал суыру тереңдігі тиісінше және өсті. Бастапқыда 1,569 офицер мен сарбаздан тұратын экипажы енді 1,930 адамнан – 86 офицер, 287 сержант және 1,557 сарбаздан тұрды. Экипаж мүшелерінің санының күрт өсуі көбінесе қосымша әуе шабуылына қарсы қарулар мен радарлық жүйелердің нәтижесі болды. Кеме қазан айына дейін қосымша сынақтарды жүргізді және 14 күні Еуропалық суларға бағытталды.
As completed, the ship's displacement had grown to normally and fully loaded; draft correspondingly increased to and , respectively. Compared to her original wartime crew of 1,569 officers and men, Richelieu was now to be manned by a total of 1,930, amounting to 86 officers, 287 petty officers, and 1,557 men. The major increase in complement was largely the result of the additional anti aircraft guns and radar systems. The ship conducted further trials into October, and on the 14th the ship was finally ready to get underway for European waters.
Еуропалық суларда
Тарбелл және Элет эсминецтерімен бірге Ришелье 14 қазанда АҚШ-тан Гибралтарға қарай жолға шықты. Эсминецтер жол жүріп келе жатып топтан шығып, Ришельеға ауыр теңізде жылдамдықты сақтап тұруға мүмкіндік берді. Кеме Португалияның Азор аралдарында тоқтады, онда француз эсминецтері Le Fantasque және Le Terrible, сондай-ақ британдық эсминец кездесті, оның жылдамдығы шектеулі болды; Active тез арада топтан шығып кетті, ал кеме Гибралтарға емес, Мерс-эль-Кебирге бет бұрды. Ол жерде ол жабдықтауын толықтырды; кемені Жерорта теңізі флотына жіберу жоспарланған еді, бірақ Италия қыркүйек айында капитуляциялағандықтан, итальяндық Littorio класындағы шайқас кемелерінен туындаған қауіп сейілді. Ришелье орнына Соты флотына қосылу үшін солтүстікке жіберілді, онда соңғы қалған төрт «Кинг Джордж V» класындағы кемелер де болды. Ришелье Жерорта теңізін қалдырғанда, енді Жерорта теңізі флотының қолбасшысы Каннингэм Адмиралтействоға кемеге артиллериялық радарлар орнатуды ұсынды. Кеме эсминецтермен бірге Scapa Flow-ға жетті, онда 24 қарашада Соты флотының қолбасшысы адмирал Брюс Фрейзер соғыс кемесін тексерді. Британдық бөлімшелермен жұмыс істеуге экипажды дайындау үшін 284-типті артиллериялық радарды орнату жұмыстары бірден басталды. 1943-1944 жылдардың қысында кеме 1944 жылдың ақпанына дейін аз белсенділік көрсетті, содан кейін «Постхорн» операциясына қатысты. Ришелье, линкор және авиатасымалдаушы Scapa Flow-дан 10 ақпанда Норвегия жағалауындағы неміс кемелеріне шабуыл жасау үшін шықты. Мақсат – аймақтағы неміс ауыр крейсерлерін әрекетке итермелеу, содан кейін екі линкор оларды жоюға тырысатын еді. Авиацияның шабуылдары тиімсіз болды, 3000 тонналық бір жүк кемесі батырылды, ал жөндеу кемесі зақымдалды, ал Supermarine Seafire истребителінің бірі неміс Bf 109 истребителімен айырбасталды. 12-сі күні флот портқа оралды, ал Ришелье экипажға демалыс беру үшін Розитке он күнге барды. Айдың соңында тағы бір іздеу-жою операциясы жоспарланған еді, бірақ екі эскортты эсминец Scapa Flow-дан шығып келе жатқанда соқтығысып, нашар ауа райы салдарынан кейінге шегерілді, ол кейін толығымен тоқтатылды. Наурыз айында одақтастар неміс линкоры Tirpitz-ге қарсы тұру үшін бес линкордың артық екенін анықтады. Нәтижесінде Ришелье басқа операцияларға жіберілді. Одақтас қолбасшылығы бастапқыда оны Нормандияға шабуыл жасауға қолдануды қарастырды, бірақ оның қарулы снарядтары бронебойғыш болғандықтан, оны британдық Шығыс флотын күшейтуге, сондай-ақ эскортты авиатасымалдаушылар тобымен бірге жіберді. Кеме отын мен оқ-дәрілерді алу үшін Гриннокке бағытталды, содан кейін үш британдық эсминецтің эскортымен Жерорта теңізіне оңтүстікке қарай жүзіп кетті. Ол 26 наурызда қосымша жабдықтау алу үшін Алжирде тоқтады, онда оны генерал Анри Жиро мен адмирал Андре Лемониер қабылдады. Содан кейін Ришелье Суэц каналына қарай жүзіп кетті, жылдамдығы ; жол жүріп келе жатып, қазандықтарында ауыр ақаулар пайда болды. Қазандықтар жеткілікті мөлшерде оттегімен қамтамасыз етілмеді, сондықтан отын толық жанып кетпеді. Нәтижесінде қазандық құбырлары тез ластанып, қызып кетті. Ришелье Аденде қазандық құбырларын жөндеу үшін тоқтады, бірақ мәселе шешілмеді.
Британдық Шығыс флотының алғашқы орналасуы
Үнді мұхитына кірген кезде Ришелье эсминецтерден тұратын эскортты жинады. Төрт кеме 10 сәуірде Цейлонның Триномала қаласына келді. Олар соғыс кемелері «Кинг Джордж V» және «Саратога», линкорлар «Куин Элизабет» және «Валиант», сондай-ақ көптеген крейсерлер мен эсминецтерді қамтитын одақтас флотына қосылды, оған адмирал Джеймс Сомервилл басшылық етті. 16 сәуірде Шығыс флоты «Кокпит» операциясы үшін жолға шықты, бұл жапондықтардың назарын аудару үшін жасалған рейд болды. Сомервилл өз флотын екі эскадрильяға бөлді; Ришелье 69-шы күште, негізгі элементте, «Куин Элизабет» және «Валиантпен» бірге, ал «Ренаун» екі әуе кемесімен жұмыс істеді. «Кокпит» операциясының жоспары Нидерландтық Шығыс Үндістанның Сабанг портына соққы беруді көздеді. Флот 19 сәуірде орнына жетіп, әуе кемелері портқа соққы бергеннен кейін жапондық бомбалаушылар қарсы шабуыл жасады, ал Ришелье 100 мм және 40 мм батареяларымен ұшақтарды атқылады. Шығыс флотының келесі ірі операциясы – «Трансом» операциясы – Сингапурдағы жапондық флоттың назарын американдық флоттан аулақ ұстап тұру үшін Тынық мұхитының орталық бөлігіндегі американдық операциялармен сәйкес келуі тиіс болды. Бұл операция үшін мақсат – Сурабаядағы маңызды база, онда ірі мұнай өңдеу зауыты да бар еді. Шығыс флоты 7 мамырда жолға шықты және 15 мамырда жанармай құю үшін тоқтады, екі күннен кейін келді. Шабуыл Ришелье үшін оқиғасыз өтті және 18 мамырда американдық контингент Тынық мұхитындағы негізгі американдық флотқа қосылу үшін бөлінді, ал Шығыс флоты 27 мамырда Триномалаға оралды. Екі күннен кейін «Ришелье», «Куин Элизабет» және алты эсминец экипаждарды демалдыру үшін Коломбоға жөнелтілді. Ришельеге Оңтүстік-Шығыс Азия театрының жоғары одақтас қолбасшысы адмирал Луи Маунтбеттен келді. 31 мамырда CV Merveilleux du Vignaux Марзиннің орнына кеме командирі болды. Сомервилл маусымның ортасына тағы бір рейд жоспарлады: «Педаль» операциясы, Андаман аралдарындағы Порт-Блэр портына соққы беру. Шабуылдың мақсаты – Сингапурдағы жапондық флот бөлімшелерін алаңдату, ал американдықтар Мариана аралдарына шабуыл жасау үшін «Форажер» операциясын бастады. Англо-француздық операция үшін Сомервилл тек жылдам кемелерді, соның ішінде Ришелье, «Ренаун» және «Иллюстриус» кемелерін, олардың крейсерлері мен эсминцтерімен бірге алды. «Force 60» деп аталған бұл кемелер 19 маусымда соғысқа шықты, екі күннен кейін «Иллюстриус» ұшақтары порттағы жапон нысаналарына соққы берді. Кемелер 23 маусымда Триномалаға қайта оралды. Шілдеде «Кримсон» операциясы жалғасты, ал жапондық флоттың бұрыңғы рейдтерге жауап бермегенін ескере отырып, Сомервилл өзінің соғыс кемелері мен соғыс крейсерін Сабанг пен Суматраны бомбалауға пайдалануды шешті. Ришелье мен басқа кемелер рейдке дайындық ретінде 7, 14-15 және 17 шілдеде ату жаттығуларын өткізді. Жоспар бойынша Ришелье, «Валиант», «Куин Элизабет» және «Ренаун» кемелері крейсерлермен бірге портты ұзын қашықтықтан атуы керек еді, ал голландтық HNLMS Tromp крейсері жойғыштар тобын жақын қашықтықтан шабуылға алды. «Иллюстриус» кемесімен бірге жақында келген «Ливерпуль» кемесі флотты әуеден қорғады. Шығыс флоты 22 шілдеде жолға шығып, 25 шілдеде таңертең мақсатқа жетті; әуе кемелері әуе шабуылымен патрульдеуді бастады, ал су бетіндегі жауынгерлер мақсаттарына жақындауға асықты. Ришелье – «Ренаун» кемесінен кейінгі соңғы кеме. Жетекші соғыс кемесі «Куин Элизабет» 06:54-те атысты бастады, ал басқа кемелер де тез соңынан ерді, F4U Corsair истребителдері кеменің қаруларын бақылау үшін айналып ұшты. Ришелье төрт рет атылды, әр мұнарада екі рет, ал екінші рет атылғанда бірнеше ғимаратты қиратып, электр стансасына зақым келтірді. Оның қосалқы мұнаралары жапондық жағалаулық артиллерия батареясын бейтарапқа келтірді, ол Tromp-қа шабуыл жасап жатқан еді. 07:15-те кемелер атысты тоқтатты, ал қысқаша бомбалау кезінде Ришелье 81 негізгі батареяның БТК снарядтарын атып жіберді – бұл 50 секунд сайын бір сальва ату жылдамдығына тең, бұл британдық кемелерден екі есе жылдам. Жапондық ұшақтар флоттың кері қайтқан кезінде шабуылға түсті, бірақ оларды әуе кемелерінің ұшақтары мен кемелерден ұшаққа қарсы отпен ұстады. Флот 27 шілдеде Триномалаға оралды. Осы уақытқа дейін Ришелье жылдамдығының төмендеуінен зардап шеге бастады, ол қазандықтың тұрақты бұзылуы мен корпусының биологиялық ластануының нәтижесінде болды. Сомервиллдің орнын басып, флоттың командирі болған адмирал Лоренс Э. Пауэр Ришельені қайта жөндеуге жіберді. Британдықтар бастапқыда құрғақ докты ұсынған болатын, бірақ Merveilleux du Vignaux құрғақ док өзінің кемесінің көлеміне сыйымды бола алмайды деп сенді (оның 8 тамызда AFD 23 «Валиантпен» бірге аударылып кеткені оның дұрыс екенін көрсетті). Ришелье 6 қыркүйекте Алжирге үш эскорттық эсминецпен жолға шықты. «Le Terrible» және «Le Fantasque» Ришелье Суэз каналын өткеннен кейін эскорт міндеттерін өз мойнына алды, ал 23 қыркүйекте үш кеме Алжирге келді. Ришелье содан кейін 1 қазан күні Тулонға бағыт алды, онда оны тағы да Лемонье қабылдады, бірақ кемежай қираған еді, сондықтан ол 10 қазанда қайта жөндеуге Касабланкаға көшті. Корпусты тазалау мен қазандықты жөндеуге қоса, ол жаңа басқару және іздеу радарларын, соның ішінде американдық SG 1 іздеу радарын, британдық Type 281B әуе іздеу радарын және Type 285P басқару радарларын, сондай-ақ FV1 кедергі жасайтын құрал мен жоғары жиілікті бағытты табу құралдарын орнатты.
Британдық шығыс флотының екінші қызметі
1945 жылғы 23 қаңтарда Ришелье Касабланкадан Гибралтарға кетті. Екі күннен кейін ол кемеге кірді. Француздар Индокитайдағы француздық бақылауды қайта орнату мақсатында Ришелье, әлі де қызметтегі төрт жеңіл крейсер және төрт эсминецтен тұратын тәуелсіз күштер тобын құруға тырысты. Бірақ АҚШ бұл қадамға қарсы шығып, басқа тәуелсіз флотқа қажет болатын авианосецтер мен қолдау кемелерін бөлуден бас тартты, сондықтан Ришелье тек Шығыс флотына қайта жіберілуі мүмкін болды. Кеме ақпан айында сынақтардан өтті, онда қазандықтарымен болған мәселелер шешілгені анықталды. Содан кейін ол 20 наурызда келген Тринкомалиге бет алды. Осы уақытқа дейін Шығыс флотының заманауи бөлімдері Британдық Тынық мұхиты флотын құру үшін бөлінді, ал Шығыс флоты Шығыс Үнді флоты деп қайта аталды. Бұл бөлім әлі де Пауэрдің басшылығында болды, оның құрамында «Queen Elizabeth» және «Renown» есімді екі кеме, тоғыз крейсер, он эскорт тасымалдаушы және жиырма эсминец болды. Жапон теңіз күштері Сингапурда да айтарлықтай азайды, енді тек төрт ауыр крейсер мен бірнеше эсминец қалды. Келесі бірнеше аптада Ришелье негізгі және қосалқы батареяларын сынап, ұшаққа қарсы радарлар мен басқару жүйелерін тексерді. Қазір Шығыс Үнді флотының 63-ші тобына тағайындалған Ришелье 8 сәуірде «Sunfish» операциясына қатысу үшін шықты, бұл Суматра жағалауындағы Паданг қаласының жанындағы ықтимал қону жағажайларын барлау кезінде Сабанға жасалған тағы бір бомбалау шабуылы болды. Операцияға бөлінген кемелер: Ришелье, «Queen Elizabeth», екі ауыр крейсер, екі эскорт тасымалдаушы және бес эсминец. 11 сәуірдің таңында екі линкор, бір крейсер және үш эсминец аралды бомбалады, ал қалған кемелер барлау операцияларын жүргізді. Ришелье негізгі батареясымен жеті рет атып, екінші кезектегі пулеметтерімен аралдағы жағалау батареясын тағы да үнсіз қалдырды. Жапондық ұшақтар линкорларға нашар ұйымдастырылған шабуыл жасады, бірақ ешқандай соққы беруге қол жеткізе алмады. Паданг маңындағы авиациялық операциялардан кейін флот 20 сәуірде портқа оралды. Келесі үлкен операция бір аптадан кейін өтті. «Bishop» операциясы – Никобар және Андаман аралдарындағы жапондық әуежайларына шабуыл. Жоспар бойынша Шығыс Үнді флоты бірнеше топқа бөлінуі керек еді, әрқайсысы крейсерлер мен эсминецтермен сүйемелдеуі керек еді: төрт эскорт тасымалдаушы тікелей қонуға қолдау көрсетуі керек еді, Ришелье мен «Queen Elizabeth» әрқайсысы тәуелсіз беткі әрекет топтарын құрды, ал тағы екі эскорт тасымалдаушы беткі топтарға әуеден қорғауды қамтамасыз етті. Флот 27 сәуірде жолға шығып, екі күннен кейін Кар-Никобарға жетті. Ришелье әуежайларды 80 негізгі және 45 қосалқы снарядпен қашықтықтан бомбалады. Негізгі батареяны тікелей алға қарай атудан туындаған жарылыс салдарынан 20 мм-лік зениттік пулеметтеріне аздап зақым келді. Содан кейін флот Андаман аралдарына бет алды, ал 17:30-да Ришелье Порт-Блэрде атыс ашты; нашар көріну оның атысына кедергі келтірді, ол 18:07-де атысты тоқтатты, бомбалауға бөлінген негізгі батарея оқ-дәрісі толық жұмсалды. Дегенмен, ол 2 мамырда портты екінші кезектегі пулеметтерімен 120 рет атып, порттық құрылыстарға елеулі зақым келтірді. Флот десантты қолдау үшін Рангунға қарай солтүстікке қарай жүзіп кетті, бірақ жапондықтардың бұрыннан кері шегінгенін анықтады, бұл флоттың 1945 жылғы 8 мамырда Тринкомалиге оралуына мүмкіндік берді. Жапондық радиодан алынған шифрланған сигналдан кейін «Хагуро» крейсері мен «Камикадзе» эсминці Сингапурдан Порт-Блэрге 12-13 мамыр түнінде гарнизонды эвакуациялау үшін, ал басқа көлік кемесі Кар-Никобардан сарбаздарды алуы тиіс болды. 9 мамырда британдық екі су асты кемесі Хагуроны Малакка бұғазынан өтіп бара жатқанда байқады, сондықтан Шығыс Үнді флоты жапондық кемелерді тоқтату үшін «Dukedom» операциясын бастады. Ришелье ауыр крейсермен бірге 61-ші күштің 3-тобы ретінде жүзіп кетті. Достас кемелер теңізде екенін білген Хагуро мен Камикадзе кері қайтты, бірақ оларды эскорт тасымалдаушылардың ұшақтары байқады, содан кейін Ришелье мен Камберленд келмей тұрып 26-шы эсминец флотилиясының эсминецтері баттырды. Жапондық ұшақтар флоттың Тринкомалиге кері қайтып оралғанда шабуыл жасады, бірақ тағы да нашар үйлестірілді және кемелерге зақым келтіре алмады. Ришелье 18 мамырда портқа келді. Кеме келгеннен кейін қосымша оқ-дәрі мен отын жиналды, ал келесі апталарда қазандықтарына жөндеу жұмыстары жүргізілді және атыс жаттығуларына қатысты. Жыл басында жасалған бомбалау шабуылдары негізгі батарея снарядтарының шамадан тыс таралуын көрсетті, әсіресе мұнараның бір жағындағы екі зеңбірек бір уақытта атылғанда. Осы мәселенің себебін экипаж сол кезде анықтай алмады, бірақ қайта өндірілген Страсбург оқ-дәрілерімен сынақтар мәселені азайтты. 3 маусымда «Le Triomphant» француз эсминці Ришельеге арналған қосалқы жабдықтармен келді, ол тағы бір жөндеуге үшін Дурбанға жіберілді. Оның корпусын тағы да тазалау қажет болды және қазандықтарына қайта құбыр салу қажет болды. Кеме Оңтүстік Африка үкіметінің расистік саясатымен байланысты ақ емес экипаж мүшелерін Диего-Суаресде түсіруге мәжбүр болды; бұл экипаж арасында наразылық тудырды, бірақ француздықтар оған бағынды. Ришелье 18 шілдеде келді, ал жұмыс 31 шілдеден 10 тамызға дейін жалғасты. Кеменің 20 мм-лік 13 зениттік пулеметі төрт 40 мм-лік зениттік пулеметтерімен ауыстырылды, өйткені жеңіл қарулар камикадзелерге қарсы тиімсіз болып шықты. Кеме Оңтүстік Африкада жаттығулар мен сынақтардан өтті, содан кейін Диего-Суареске, соңынан Тринкомалиге 18 тамызда оралды, сол кезде Жапония капитуляциялады.
Соғыстан кейінгі кезең
Жапонияның капитуляциясынан кейін француз және британдық күштер жапондық оккупацияланған колонияларында бақылауды қайта орнатуға тырысты. 7 қыркүйекте Ришелье Суматраға десанттық операция – «Zipper» операциясына қатысу үшін британдық соғыс кемесімен бірге теңізге шықты. Екі күннен кейін Ришелье магниттік минаға тиді, бірақ зақым аз болды; жарылыс күші корпустың бір бөлігін иіп, жарықтандыру жүйесіне ұсақ зақымдар келтірді, бірақ кеме флотта қалды. Қарсылықсыз әскерді түсіргеннен кейін Ришелье 11 қыркүйекте Сингапурға жетіп, келесі күні қаланың азат етілуіне қатысатын «Tiderace» операциясына қатысты. 16 қыркүйекте Тринкoмалиге оралды, содан кейін 27 қыркүйекте Индоқытайға бағыт алды. Ол «Le Triomphant» кемесімен бірге француз әскерін Индоқытайдағы отарлық үкіметті қалпына келтіру үшін тасымалдаған және сүйемелдеген транспорттық кемелерді сүйемелдеді. Француз үкіметіне Вьетминь қарсы болды, ал Ришелье келгеннен кейін жағадағы күштерді түрлі жағдайларда қолдады: ол әскерлерді орналастыру алаңы, госпиталь, артиллериялық қолдау және әскер тасымалы ретінде пайдаланылды. Сондай-ақ, француз үкіметін қайта орнату үшін күрескен күштерге десант жасады. Ришелье, Le Triomphant және Le Fantasque 20-26 қарашада Нха-Трангтағы «Mapor» операциясына қатысып, аймақтағы әскерлерге ауыр оттық қолдау көрсетті. Осы кезде қазан айының ортасында француз авианосеці Béarn және крейсерлер Gloire, Suffren және Émile Bertin француз эскадрильясы келді, бұл Ришелье Францияға оралуға мүмкіндік берді. Кету алдында Ришелье төрт 40 мм-лік жеке зениттік пулеметін және көптеген 20 мм-лік пулеметтерін жағаға жіберді, сонымен қатар пулеметтер мен 152 мм снарядтарға арналған үлкен оқ-дәрі қорын жіберді. 29 желтоқсанда кемеден шығып, 11 ақпанда Тулонға келді, содан кейін француз әскерін Франциядан Солтүстік Африкаға қайтаруға көмектесті. Бұл аяқталғаннан кейін ол солтүстікке қарай Шербургке жүзіп, 16 наурызда құрғақ докқа жетті. Жөндеу жұмыстары 20 шілдеге дейін жалғасты, онда оң жақ винті ауыстырылды, 1945 жылдың қыркүйегінде минадан келген корпустың зақымдануы жөнделді және қазандықтар толықтай жөнделді. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін Ришелье Arromanches болып қайта аталған француздыққа бес жылға берілген авианосецтің экипажын тасымалдау үшін Ұлыбританияға бағыт алды. Содан кейін Ришелье Касабланка, Мерс-эль-Кебир және Дакар қалаларында тоқтаған жаттығу круизіне кірісті. Кейіннен сол жылы ол Ароманшпен бірге Португалияға барды. 1947 жылдың ақпан-наурыз айларында екінші батареяны жөндеу үшін Брестке оралды. Содан кейін кеме Шербургте орналасқан үш бұрынғы неміс эсминецін қамтитын ұрыс тобының ядросын құрады. Бұл топ, Ароманш пен Тулонға негізделген крейсерлік топпен бірге, вице-адмирал Роберт Жуажардың флагманы ретінде Force d'Intervention құрамына біріктірілді. Бірлік мамыр мен маусым айларында Африкаға жаттығу сапарына шықты, 8 мамырда Касабланкада үш топ жиналды. Ришелье 13 маусымда Шербургке оралды және жаңа экипаж мүшелерін оқыту мен даярлау кезеңін бастады. 1947 жылдың соңында Солтүстік Африкаға тағы бір жаттығу сапары жасалды, онда снарядтардың шамадан тыс таралуының себебін анықтауға тырысты. Кейіннен мұнарадағы сыртқы оқ-дәрілердің ату тізбегіне 60 миллисекундтық кешігу орнату оқ-дәрілердің арасындағы қашықтықты арттырды, олар ұшу кезінде бір-бірін бұзбайды, бұл мәселені айтарлықтай жақсартты. Force d'Intervention 1948 жылдың басында тағы бір круизге қайтадан іске қосылды; үш топ Тоулон қаласында кездесіп, Солтүстік Африка жағалауында оқу жаттығуларын өткізді. Мерс-эль-Кебирде кеме портқа бекіген кезде сәл зақымдалды. Маневрлер аяқталғаннан кейін күш таратылды және Ришелье солтүстікке қарай Брестке жүзіп, 29 мамырда келді. Кемеге толық жөндеу жұмыстары қажет болды, сондықтан ол тамыз және қыркүйек айларында Шарбурда құрғақ докта болды. Жуажар кемеден кетіп, экипажы 750 адамға дейін азайтылды. Француз теңіз бюджетінің жағдайы соғыстан кейінгі жылдары француз экономикасының күйреуіне байланысты өте шектеулі болғандықтан, Ришелиенің жөндеу жұмыстары кейінге қалдырылды, бұл қаражат оның орнына Жан Бартты аяқтау үшін пайдаланылды. Осыған байланысты 1949 жылдың 1 сәуірінде Ришелье резервке жіберілді. Жөндеу жұмыстары 1950 жылдың 1 қаңтарында басталды және 1951 жылдың 24 қазанына дейін жалғасты, онда оның қозғалтқыштары толықтай жөнделді, тозығы жеткен бас және қосымша батареялық пулеметтері ауыстырылды, және зениттік батареясы жөнделді, сонымен қатар басқа да өзгерістер енгізілді. Жөндеу кезінде кеменің зениттік батареясы реактивтік ұшақтар дәуірінде жұмыс істеуге тым ескі деп шешілді; кеменің радары мен электроникасын жаңарту және қабілетті басқару орталықтарын орнату қажеттігімен бірге, бұл француз теңіз күштері үшін тым қымбат болар еді. Кемені толықтай жаңартудың орнына, теңіз күштері Ришелиені 1951 жылдың ақпанында артиллериялық мектепте оқу кемесі ретінде пайдалануға шешім қабылдады. Жөндеу жұмыстарын аяқтағаннан кейін кеме қарашада сынақтан өтті, онда бас батареядан әрбір пулеметтен тоғыз оқ атылды; бұл Ришелиенің 380 мм-лік пулеметтерді соңғы рет атқан уақыты болды. 1952 жылдың мамырынан бастап кеме Тулонға негізделген CA Чемпионның флагманы болды және келесі бірнеше жылдар бойы флоттың артиллерияларын оқыту үшін қосымша және кіші қарулармен ату жаттығуларын жүргізді. 1953 жылдың қазанынан 1954 жылдың ақпанына дейін тағы бір жөндеу жұмыстары жүргізілді. Бұл британдық артиллериялық радарды француздық жиынмен ауыстыруды қамтыды. Екеуінің мансабында бірінші және соңғы рет Ришелье мен Жан Барт 1956 жылдың 30 қаңтарында бірге круизге шықты. Кеменің теңіздегі артиллериялық кеме ретіндегі мансабы ақпан айында аяқталды, ол Брестке қойылды. Ришелиені резервке дайындау үшін қосымша мұнаралардағы тозғандықтың алдын алу үшін ылғалды сығып шығаратын құралдар орнатылды және 100 мм-лік және 40 мм-лік төрттік ұстағыштар жабылды. Кемедегі барлық 40 мм-лік жеке пулеметтер мен 20 мм-лік пулеметтер алынып тасталды. Содан кейін ол офицерлерді даярлау үшін стационарлық оқу кемесі және 1967 жылдың 30 қыркүйегіне дейін жүзбелі казарма ретінде пайдаланылды, ол теңіз тізілімінен шығарылды. Q432 болып қайта аталған ол 1968 жылдың 16 қаңтарында айыпталып, қыркүйек айында Генуядағы Cantieri Navali Santa Maria кемесіне сатылды. Брестен шығар алдында I мұнарасының төрт 380 мм-лік пулеметтері алынып, екеуі сақталды, біреуі Бресте, екіншісі Руэльде. Ришелье содан кейін Ла-Специяға сүйреліп әкелінді, онда ол келесі жыл ішінде металл тескіштерге таратылды.