Кіріспе

Пойнт Парк азаматтық орталығы - Пинтсбург қаласының орталығы үшін ұсынылған азаматтық орталық, Пенсильвания, АҚШ, Аллегей мен Мононгахела өзендерінің қосылуы Огайо өзенін құрайды. Франк Ллойд Райт 1940-шы жылдардың соңында Эдгар Дж. Кауфманның тапсырысы бойынша құрылысты жобалаған. Райт бастапқыда диаметрі 305 метрден асатын және биіктігі 53 метр болатын дөңгелек ғимаратты көздеген. Опер үйі, спорт алаңы, үш кинотеатр және конгресс залы бар ғимаратты айналып өтетін жолмен қоршап алған. Бұл жоспарда Райттың автомобильді әлеуметтік ортаға енгізуге деген ықыласы көрсетілген. Питтсбургтің билігі оны мақұлдамады. Дизайнды көрермендерге ұнамды ету үшін Райт Аллегени мен Мононгахела өзендеріндегі көпірлерді қолдап тұратын монолитті мұнараның түбегейлі басқа ұсынысын жасады. Бұл да сәтсіз болды, және Райттың бұл сайтқа арналған жұмыстарының ешқайсысы салынбады. Қазіргі уақытта бұл жерді Point State Park иеленеді. Райттың жоспарының элементтері басқа Райт жобаларына ұқсас, соның ішінде Соломон Р. Гуггенхайм мұражайы және Монона Террасасының жүзеге аспаған жоспарлары.

Негізгі деректер және комиссия

1930 және 1940 жылдары Питтсбург "Алтын үшбұрыш" деп аталатын аймақтың ұшында орналасқан қала орталығындағы Пойнт аймағын жандандыруға тырысты. Бұл жерді Ричард Клири үш өзеннің қиылысуы арқылы "әдемі көрініс" деп сипаттады; сәулет тарихшысы Нил Левин бұл жерді "Америка қалаларының ішіндегі ең керемет жерлердің бірі" деп атайды.

Сайттың тарихы

Қаланың ерте тарихы кезінде Пойнт өнеркәсіп пен көлік орталығы болды. 1930 жылдары ол қоймалар мен теміржол игеру орындарымен қамтылды. Райт 1935 жылы қала өзендер мен төбелі ландшафттың әлеуетін ысырап етті деп түсіндірді. 1945 жылы жағдай одан да нашарлаған; Ұлы депрессия және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қалалардың құлдырауы едәуір өсті. Алтын үшбұрыштағы үйлердің жалпы бағасы рекордтық төмен деңгейге жетті және құлдырап барады. Бұл кезде теміржолдың аз пайдаланылатын нысандары, ярдтар мен 800 метрлік жоғары темір жолды қамтиды. Қала басшылары қаладағы көлік кептелісін жеңілдеткісі келді. Манчестер көпірі мен Пойнт көпірі осы жерде кездесті, бұл жол қозғалысының көлеміне байланысты алмасу үшін орын қалдырмады. Қаланың өсуі көлік қоюды да үлкен проблемаға айналдырды. 1939 жылы Нью-Йорк қаласының көлік жүйесін жасаған Роберт Мозеске көлік жүйесін алып келіп, жариялады. Ол көпірлерді қалаға жалғастыратын жолдармен қоршалған дөңгелек саябақ ұсынды. Оның жоспары қолданыстағы көпірлерді сақтады, бірақ мәселені зерттеуге әкелінген сарапшылардың көпшілігі көпірлерді нүктеден алыстатуға шақырды, бұл көршілес жолдар мен түйіспелер үшін көбірек орын жасайды. Бұл жерде үлкен проблемалар болса да, Роберт Альбертс "қаланың жобалаушысының пікірінше, жағдай өте жақсы еді" деп айтады. Пойнтта сатып алу қажет болатын бірнеше меншік иелері, көшіру қажет болатын тұрғындар және сақтап қалуға тұрарлық құрылымдар аз болды. Архитекторлар мен жобалаушылар оны "табула раса" деп қарастыра алады.

Даму жоспарлары

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде федералды және жергілікті билік бұл жерді үш мақсатпен қорғауға тырысты: "оның тарихын ескеретін саябақ құру, жаңа жолдар мен көпірлер салу арқылы көлік қозғалысын жақсарту және алтын үшбұрышта жеке адамдардың қызығушылығын ояту үшін жаңа кеңсе ғимараттары үшін жердің бір бөлігін белгілеу". Аллегейдегі қауымдастық дамуы жөніндегі конференция осы өзгерістердің қозғаушы күші болды. Питтсбургтегі дүкеннің иесі Эдгар Кауфман Конференцияның басқармасында отырды және Пойнт-Парк проблемасын қарауға шақырылған 28 мүшелік комитеттің төрағасы болды. Кауфманн басқалар ойлаған паркке қарағанда, Пойнт үшін қалаландырылған жоспарды қалаған. Атап айтқанда, Кауфман Питтсбургтің азаматтық жеңіл операсының негізгі қолдаушысы болды және бұл топты тұрақты ғимаратпен қамтамасыз еткісі келді. Ол сол кездегі танымал сәулетші Франк Ллойд Райтты алды, ол бұрын Кауфман үшін көптеген жобалар жасаған, соның ішінде Кауфманның Фоллингвотердегі үйі және көлік тұрағы үшін салынған жоба. Кауфманн 1945 жылдың ортасында Райтпен кездесіп, жобалау үшін келесі ерекшеліктерді ұсынды: кеңсе кеңістігі, көрме кеңістігі, спорттық арена және амфитеатр және осы нысандардың бәрі үшін көлік қою. Екі адам 10 000 доллар төлейтін болды, ол кездесуден бірнеше апта өткен соң төленді. Клери Райтты бұл тұжырымдамаға "отырған" деп сипаттады.

Мегақұрылыстың жоспарлары

1947 жылдың сәуірінде Райт бұл жердің алғашқы сәулет суреттерін жасады. Райттың "Аллегени конференциясы үшін" атты алғашқы тұжырымдамасы "Питтсбургтегі Пойнт Парктің автомобиль масштабындағы кондиционерлік дамуы" деп аталып, айналмалы бетон және болаттан жасалған мамонт өлшемдеріндегі ғимаратты шақырды: диаметрі 300 м және биіктігі 53 м, ғимарат қала тұрғындарының үштен бір бөлігін ұстауға қабілетті. Бүкіл құрылысты Райт "Ұлы авторамп" деп атаған спиральді жолмен оралған, ол екі бағыттағы көлік қозғалысын қамтамасыз еткен және ұзақ болған. Райттың жобаға арналған сызбалары өте үлкен еді: Левин оларды "ұзындығы 2,5 метрден аса, биіктігі 1,5 метрдей" деп сипаттады. Grand Auto Ramp палубасы темір бетон бағаналардан тұрақтандырылуы керек еді. Рэмп ішкі кеңістікті жауып, Клери кең атриум деп сипаттаған нәрсені қалыптастырды. Оның ішінде ғимараттың негізгі нысандары: театр, опера, арена және планетарий орналасқан. Көпірлер мен платформалар ішкі құрылымдарды байланыстырды. Шатырдың үстінде қыстақ бақ пен бау-бақшалар орналастырылуы керек еді. Негізгі құрылысты "Жұмысты пандустар" қоршап тұрды: негізгі пандустан әлдеқайда тар радиусы бар пандустар Grand Auto Ramp-тың жоғары деңгейлерінен ғимараттың төменгі жағына тез қозғалуға мүмкіндік берді. Райт бұл жобаның философиясын "жаңа кең ойын-сауық құралын ұсыну" деп түсіндірді. Бұл заманауи құралдың қалаға ауыртпалық әкелетін ауыртпалығынан гөрі оны қуанышпен пайдалану үшін жасалған". Орталық ғимараттан нүктеге қарай шығатын проекция 152 метрлік мұнарада аяқталады, ол жарық шоулары үшін жабдықталған. Аллегей мен Мононгахела өзендерінің үстіндегі көп қабатты көпірлер орталық ғимаратқа бекітілді. Жаяу жүргіншілер, көліктер мен жүк көліктері бөлек палубаларда өтетін. Екі көпір де орталық құрылымның астынан өтті, онда жол қозғалысы жолаушыларға қалаға, көпірлердің кез-келгенінен немесе азаматтық орталықтың өзінен кіруге мүмкіндік берді. Бұл жердегі ашық жерлерді саябақтар, 15 000 адам отыратын ашық концерт залы және зоопарк жайғастырды. Өзен бойындағы төменгі ғимараттар кеңселерге кеңістікті қосты. Екінші үлкен дөңгелек ғимаратқа мейрамхана, суға түсу және суға түсу бассейндері, демалыс қайықтары үшін айлақ және аквариум салынды. Су жануарлары жоғарыдан және төменнен көруге болатын шыны сфераларға жабылатын. Райттың жоспарлары осындай кең ауқымды жобаны егжей-тегжейлі әзірлеуде айқын көрінді. Левин "қазіргі сәулет тарихында бұрын-соңды салынған мегақұрылыстардың ешқайсысы да көлемі, мазмұны немесе үйлесімділігі жағынан осы ғимаратқа жақын келмегенін" айтады.

Аллегей конференциясының реакциясы

Райт бұл жоспарды 1947 жылдың көктемінде Аллегей конференциясына ұсынған, бірақ ол, ең алдымен, жоспардың экономикалық тиімділігі мен сәулет тұрғысынан жүзеге асырылуы туралы алаңдаушылыққа байланысты сәтсіз болды. Талиэсин Весттегі конференция қызметкерлерімен кездесуде Райт көпірлерге қатынас қалай жүргізілетіндігіне қызығушылық танытпаған сияқты, ал жобаның құны қанша болады деп сұрағанда, ол оған мән бермейтінін айтты. Питтсбургке оралғанда, олар Кауфманмен кездесу үшін Райттың жоспарына қарсы кеңес берді; Кауфман жоспарларды комитеттің қалған бөлігіне көрсетпеуді шешті. Бұл жоспар 1764 жылға дейінгі Форт Питт блокты үйі сияқты тарихи құрылыстар мен артефакттерді сақтап қалу үшін осы жерде саябақ салуға арналған мемлекеттік заң шығарушы орган растаған жоспарлармен қайшы келді. Форт Питттің өзін қайта құру туралы ұсыныстар да болды. Алайда Райт сақтаудың қажеттілігі орынсыз деп санайды: "Меніңше, Питтсбургке мұндай тарихшы қажет емес. Питтсбургте тірілерге деген шығармашылық жанашырлық қажет, мен Питтсбург тұрғындарына пайдалы әрі қуаныш әкелетін бірдеңе жасауға құштармын. Мен бұл менің тапсырмам деп ойладым".

Екінші жоспардың ерекшеліктері

Бірінші жобасының сәтсіздігінен кейін Райт қайта құруға келісті, ал 1948 жылдың 4 қаңтарында Аллегей конференциясының лауазымды адамдары Талиэсин Весттегі Райт студиясына барып, оның жаңа схемасын ұсынғанын тыңдады. Басты ғимараттың орнына Бастион деп аталатын 305 метр биіктіктегі мұнара салынды. Аллегени мен Мононгахела өзендеріндегі екі кабельді көпір жебе пішінді құрылыстан пайда болды, онда үлкен көлік алмасуы болады. Пойнттағы павильон сақталды, ал бастапқы мегақұрылыстың контурлары дөңгелек шеруге айналды. Орталық мұнарада теледидар мен радио антеннасы бар, сондай-ақ, көру алаңдары бар. Ол бастапқы схемадағы мұнара сияқты жарық пен дыбыс көзілдіріктерін шығаруға жабдықталған болуы керек. Левин Бастион Питтсбургке Эйфель мұнарасына ұқсас құрылымды, сонымен қатар бақылау мұнарасы мен қаланың көрнекті рәмізі болатынын айтады, бірақ Роберт Альбертс "осындай бақылау мұнаралары жазық жерге салынған қалада орынды, бірақ Питтсбург жақын маңдағы тау басынан жоғары көрініске ие болды" деп атап өтті. Екі көпірде қолданылған қанатқа байланған кабель дизайны Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі дәуірде ғана кең тараған болатын. Сонымен қатар, көпірлер алдын ала бетоннан жасалған сегменттер арқылы салынуы керек еді, бұл тағы бір жаңа технология. Екі жобада да табылған көпірдің инновациялық тұжырымдамалары үшін тәжірибе, мүмкін, Райт Гуггенхайм мұражайының есептеулеріне көмектесу үшін жалдаған чех инженері Ярослав Поливкадан келген. 1947-1948 жылдары Поливка, кейіннен Райтпен бірге Сан-Франциско шығанағын қамтитын бетон көпірдің идеясын жасады.

Соңғы бас тарту

Райттың жобасы Аллегей конференциясының билігінен жеңіске жетпеді. Парк Мартин деген бір қызметкер Кауфманға "Мистер Райттың суреттегенін жасау үшін кем дегенде 100 миллион доллар кетеді және одан да көп шығынға ұшырайды" деп жазды. Уоллес Ричардс "Райттың өзі ІІ жобаның құны 150 миллион доллардан кем емес екенін мойындайды. Ал "I" жобасының құны 400 миллион долларға жуық болады деп есептейді". Бұл шығын көрсеткіштері (тиісінше $, $ және $) қала төлеуге дайын болғаннан әлдеқайда жоғары болды. Алайда екеуі де Райттың идеяларын мақтады; Ричардс "Пойт Парк үшін ойлап тапқан нәрсесі керемет" деп түсіндіреді. Кейіннен Кауфман Райтқа Пойнттағы опера театрының әлдеқайда шектеулі дизайнын жасауды сұраған хат жазды. Райт алдын ала сызбалар жасады, бірақ 1948 жылдың 30 маусымында Кауфман оған жұмысты тоқтатуды бұйырды. Райт Пойнтты қайта құруға қатыспай қалды. Кейінірек ол өзінің жобасының қабылданбауында шығынды ескерген рөлін сынға алып, "Сіз мұнда 100 000 000 долларлық тас жол [Пенн Линкольн саябағын] салып жатырсыз. Парквей құлағаннан кейін жақсы немесе жаман өмір сүретін мәдениетіңізді дамытуға бірнеше жүз миллион доллар жұмсау практикалық емес пе?" Клеридің айтуынша, Райт "адамгершілік жағынан жоғары деңгейдегі сырт адам" болуды ұнататын. Бұл оның клиенттеріне "әдеби билік пен сенімнің" маңдайына ие болуға мүмкіндік беретін, әрі "өзінің төзуге дайын емес келісімдерінен" аулақ болуға мүмкіндік беретін. Кауфманн Райтке осындай лауазым беруге дайын болса да, қаланың басқа да саяси басшылары "олардың негізін шайқалтатын пайғамбарлар емес, өздері құрған жүйеге сай келетін командалық ойыншыларды" іздеді. Ақырында, сайт тарихи және демалыс аспектілері бар паркке айналдырылды, Пойнт штаттық паркі. Форт Питт блоктауышы тұтас қалды, ал форттың бес бастионының үшеуі қалпына келтірілді. 1949 жылы мемлекет бұл жердің барлық жерлерін шамамен 7588,5 мың долларға сатып алды, ал парк 1974 жылы аяқталды. Паркпен шектес аймақтар коммерциялық дамуға рұқсат беру үшін сотталды, әсіресе Gateway Center.

Райттың шығармашылығындағы орны

Франк Ллойд Райт "жоғалып бара жатқан қала" идеясын қолдады, онда тығыз орналасқан, ластанған қалалық орталықтар орталықтандырылмаған елге таралады, онда табиғат пен елдің жемістері оңай қол жетімді болады. Клири бұл көрініс пен 100 000-нан астам адамды өте тығыз режимде орналастыра алатын ғимаратты құру ұсынысының арасында қарама-қайшылық бар деп растайды. Ол шешім ретінде Райт "Пайнт Парк Кони Айланды Питтсбургтің бөлігі ретінде емес, оның Бродакре қаласының "автомобильдік мақсаттарының" бірі ретінде ойлап тапқан" деген ойды көрсетеді. Бродэкр қаласы Райттың Америка үшін жоспарының ең жақсы үлгісі болды; автомобиль мақсаттары автомобильді тікелей әлеуметтік тәжірибеге енгізген азаматтық орталықтар болды. Мысалы, 1924 жылы Райт жобалаған Гордон Стронг автомобиль объективінің басты ерекшелігі - тау басына салынған күмбезді планетарийдің айналасына оралған спиральді пандус. Жоғарғы жағына көлігімен көтеріліп, тұрғындар керемет көріністерге ие бола алады және кешеннің ішіндегі дүкендер мен мейрамханаларға бара алады. Гордон Стронг жобасына ұқсастығынан басқа, Райттың Point Civic Center жобасы Висконсин штатының Мэдисон қаласындағы Монона Террасасы үшін 1938 жылғы жоспарын және Вашингтон қаласындағы Кристалл Хайтс тұрғын үй және сауда орталығы үшін 1939 жылғы жоспарын еске түсірді.