Кіріспе

Сербияның саясаты Сербия Конституциясымен айқындалған бірлік парламенттік негізде анықталады, онда президент, қазіргі уақытта Александр Вучич, мемлекет басшысы, ал премьер-министр, қазіргі уақытта Ана Брнабич, үкімет басшысы болып табылады. Атқарушы билікті Сербия үкіметі мен Сербия Президенті жүзеге асырады. Заң шығарушы билік бір палаталы Ұлттық жиналыста бар, ол пропорционалды түрде сайланған 250 депутаттан тұрады. Сот жүйесі тәуелсіз және оны Сербияның ең жоғары соты болып табылатын Жоғарғы кассациялық сот басқарады. Сербияның саяси жүйесі көппартиялы жүйеге негізделген. Алғашқы саяси партиялар мен ұйымдар XIX ғасырдың бірінші жартысында құрылған, бірақ олар ресми түрде 1881 жылы саяси партиялар ретінде тіркелген. Халықтық радикалдық партия (НРС) 1880-жылдардың аяғынан 1928 жылға дейін Сербия мен Югославия саясатында басым болды. Сербия 1918 жылдан 1941 жылға дейін Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің (кейін Югославия Корольдігі деп аталды) бөлігі болды. Неміс оккупациясы кезінде үкімет тәуелсіз болды және оны көбінесе әскери қызметкерлер, оңшыл саясаткерлер және фашистік Югослав ұлттық қозғалысының (ZBOR) бұрынғы мүшелері басқаратын. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Сербия бір партиялы мемлекет ретінде қайта құрылды және Сербия коммунистер лигасы (СКС) басқарған коммунистік Югославияның құраушы республикаларының бірі болды. 1992 жылы Югославия СФР тарағаннан кейін Сербия Югославия Федеративтік Республикасының құрамына кірді және 2000 жылға дейін Сербия Социалистік партиясының (СПС) үстемдік етуімен болды. 2012 жылдан бастап Сербияның билік басындағы партиясы Сербияның прогрессивті партиясы (СНС) болды және ол Сербия саясатында басым билікті орнатты, оның ішінде авторитаризмге ауысу және серб оппозициясын басқыншылыққа ұшыру. Республика Президенті мемлекет басшысы болудан басқа, сонымен қатар Сербия қарулы күштерінің бас қолбасшысы болып табылады және халықтық дауыспен бес жылдық мерзімге тікелей сайланады, бірақ конституциялық тұрғыдан президенттің басқару билігі аз және ол негізінен салтанатты лауазым. Қазіргі президенті Александр Вучич жартылай президенттік жүйеде қызмет етеді. Үкіметке премьер-министр басшылық етеді және қазіргі уақытта премьер-министрдің төрт орынбасары бар, оның ішінде бірінші вице-премьер лауазымы қазіргі уақытта Ивица Дачичте. Бір палаталы Ұлттық Ассамблеяда барлығы 250 орын бар және парламенттің мүшелері төрт жылдық мерзімге халықтық дауыспен сайланады. Партияға кез келген орынға ие болу үшін бүкіл ел бойынша халық дауысының кемінде 3% -ын алу керек, азшылық партияларды қоспағанда, олар халық дауысының 0,4% -ына жетуі керек. Билік басындағы SNS бастаған коалицияның парламентте 106 орын бар, ал үкіметтік партиялардың барлығы 155 орын, оппозицияның 90 орын. Сербияда парламент және президент сайлауларынан басқа жергілікті, аймақтық және провинциялық сайлаулар өткізіледі. Сербияның прогрессивті партиясы (СНС) 2014 жылғы сайлауда жеңіске жетті және СНС басшысы Александр Вучич премьер-министр болды. Үш жылдан кейін ол президенттікке көшті. Ана Брнабич 2017 жылдан бері премьер-министр болып отыр, бірақ президент Вучич атқарушы билікті берік ұстап отыр. 2020 жылдың маусым айында Сербияның биліктегі прогрестік партиясы (СНС) парламенттік сайлауда жеңіске жетті. Негізгі оппозициялық топтар дауыс беруді бойкот етті. Оппозиция жағдайларды еркін және әділ деп есептейді. 2022 жылдың сәуірінде президент Александр Вучич қайта сайланды, ал SNS бастаған коалиция парламентте көпшілікке ие болды, бірақ енді көпшілікке ие емес. Ана Брнабичтің үшінші кабинеті 2022 жылдың 26 қазанында құрылды және құрамында 29 мүше бар, оның ішінде портфелі жоқ министрлер, вице-премьерлер және премьер-министр бар. 2023 жылдың желтоқсанында президент Вучичтың Сербияның прогрессивті партиясы (СНС) кезектен тыс парламент сайлауында жеңіске жетіп, Ұлттық Ассамблеядағы 250 орынның жартысынан астамын алып, абсолютті көпшілікке ие болды.

Заң шығарушы орган

Заң шығарушы билік бір палаталы парламентте, яғни Ұлттық Ассамблеяда, 250 депутаттың қатысуымен, олар жасырын дауыспен сайланады. Ұлттық жиналыс сондай-ақ Сербия республикасында конституциялық билікті жүзеге асырады.

Сот жүйесі

Сербияның сот жүйесі Жоғарғы Сотпен басқарылады. Сот төменгі деңгейдегі сот істерін қарайды және мүмкін шешім шығарады. Сонымен қатар, көптеген түрлі сот сатылары бар: негізгі, жоғары және апелляциялық сот және жоғарыда айтылғандай, Жоғарғы сот.

Партиялар мен сайлаулар

Сербия көппартиялы жүйені қолданады, көптеген саяси партиялар бар, онда ешбір партияның билікке жалғыз келу мүмкіндігі жоқ, бұл коалициялық үкіметтердің құрылуына әкеледі. Парламент, провинция және жергілікті деңгейдегі сайлаулар төрт жылда бір рет өткізіледі, ал президенттік сайлаулар бес жылда бір рет өткізіледі.

Халықаралық ұйымдар

БҰҰ, ЕҚЫҰ, Еуропа Кеңесі, ЕҚЫҰ, Бейбітшілік үшін НАТО серіктестігі, CEFTA, ICC, ХВҚ, Дүниежүзілік банк, Оңтүстік-Шығыс Еуропа ынтымақтастығы процесі, Оңтүстік-Шығыс Еуропа үшін тұрақтылық пактісі, Оңтүстік-Шығыс Еуропалық ынтымақтастық бастамасы, Орталық Еуропалық бастама. Сербияға Еуропалық Одаққа мүшелікке үміткер мемлекет мәртебесі берілді және ол өз өтінішін 4 жыл бұрын тапсырды. Сербия соңғы жылдары Еуропалық одақ бекіткен критерийлерді орындау бойынша жетістіктерге қол жеткізді. Мысалы, Сербия Косоводағы көпшілік муниципалитеттерге білім беру, денсаулық сақтау және жерді жоспарлау саласында кең өкілеттіктер берді. Сонымен қатар, ол Дүниежүзілік сауда ұйымына (ДСҰ) үміткер болып табылады және 2013 жылға дейін қосылады деп күтілуде.

Косовоның мәртебесі

Ал Косово 1999 жылдан бері Біріккен Ұлттар Ұйымының протектораты болып саналады. 2008 жылдың 17 ақпанында аймақтағы этникалық албандар Косовоның тәуелсіздігін жариялады және шетелдік ұлттардың мойындауын сұрады. Сербия үкіметі тәуелсіздікке деген бұл талапты мойындамады және БҰҰ Жарғысы мен Сербия конституциясына сәйкес оның күші жойылды деп тапты. Сербия үкіметі Косовоның тәуелсіздігін мойындамайтынын мәлімдегенмен, Сербия "Барлық Косово халқы үшін қалыпты өмір сүруді" қалайтынын мәлімдеді.