Жұмыссыздық пен жалақы арақатынасы: Филлипс қисығының экономикалық моделі
Phillips curve
Жұмыссыздық пен жалақы арақатынасын көрсететін Филлипс қисығы – экономикалық модель. Ұзақ мерзімде инфляцияның жұмыссыздыққа әсері жоқ екені анықталды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жұмыссыздықпен байланысты жалақының экономикалық моделі, суперновалық астрофизикадағы Филиппс қисығы
Economic model relating wages to unemployment
the Phillips curve in supernova astrophysics
Филиппс қисығы – Билл Филиппстің есімімен аталатын экономикалық модель, ол экономикадағы жұмыссыздықтың төмендеуімен жалақының өсуін байланыстырады. Филиппс жұмыспен қамту мен инфляцияны тікелей байланыстырмаса да, бұл оның статистикалық зерттеулерінен шығарылған қарапайым қорытынды болды. Пол Самуэльсон мен Роберт Солоу осы байланысты нақтылады, ал кейін Милтон Фридман мен Эдмунд Фелпс теориялық негізін қалады. Жұмыссыздық пен инфляция арасында қысқа мерзімді тепе-теңдік бар, бірақ ұзақ мерзімде ол байқалмайды. 1967 және 1968 жылдары Фридман мен Фелпс Филиппс қисығының тек қысқа мерзімде қолданылатынын және ұзақ мерзімде инфляциялық саясат жұмыссыздықты төмендетпейтінін айтты. Фридман 1970-ші жылдардағы стагфляцияны дұрыс болжады. 2010 жылдары Филиппс қисығының еңісі төмендеді және Филиппс қисығының инфляцияны болжаудағы тиімділігі туралы пікір таластар болды. 2022 жылғы зерттеу көрсеткендей, Филиппс қисығының еңісі шағын, тіпті 1980-ші жылдардың басында да сондай болған. Дегенмен, орталық банктер Филиппс қисығын инфляцияны түсіну және болжау үшін әлі де пайдаланады.
The Phillips curve is an economic model, named after Bill Phillips, that correlates reduced unemployment with increasing wages in an economy. While Phillips did not directly link employment and inflation, this was a trivial deduction from his statistical findings. Paul Samuelson and Robert Solow made the connection explicit and subsequently Milton Friedman and Edmund Phelps put the theoretical structure in place. While there is a short run tradeoff between unemployment and inflation, it has not been observed in the long run. In 1967 and 1968, Friedman and Phelps asserted that the Phillips curve was only applicable in the short run and that, in the long run, inflationary policies would not decrease unemployment. Friedman correctly predicted the Stagflation of the 1970's. In the 2010s the slope of the Phillips curve appears to have declined and there has been controversy over the usefulness of the Phillips curve in predicting inflation. A 2022 study found that the slope of the Phillips curve is small and was small even during the early 1980s. Nonetheless, the Phillips curve is still used by central banks in understanding and forecasting inflation.
Тарих
Жаңа Зеландияда туған экономист Билл Филлипс 1958 жылы «Ұлыбританиядағы жұмыссыздық пен ақшалай жалақының өзгеру қарқыны арасындағы қатынас, 1861–1957» атты мақала жазды, ол Economica тоқсандық журналында жарияланды. Мақалада Филлипс зерттеу кезеңінде британ экономикасында ақшалай жалақының өзгеруі мен жұмыссыздық арасындағы кері байланысты байқағанын сипаттайды. Басқа елдерде де ұқсас үлгілер табылды және 1960 жылы Пол Самуэльсон мен Роберт Солоу Филлипстің жұмысын пайдаланып, инфляция мен жұмыссыздық арасындағы байланысты нақтылады: инфляция жоғары болғанда жұмыссыздық төмен болды, және керісінше. Филлипстің 1958 жылғы мақаласынан кейін дамысқан индустриалды елдердің көптеген экономистері оның нәтижелері инфляция мен жұмыссыздық арасындағы тұрақты қатынасты көрсетеді деп сенді. Мұның бір салдары – үкіметтер жұмыссыздық пен инфляцияны кейнсиандық саясат арқылы бақылай алады деген болжам. Олар инфляцияның жоғары деңгейін қабылдауға дайын болуы мүмкін, себебі бұл жұмыссыздықтың төмендеуіне әкеледі – инфляция мен жұмыссыздық арасында компромисс болады. Мысалы, ақша-кредиттік саясат және/немесе фискалдық саясат экономиканы ынталандыру, жалпы ішкі өнімді арттыру және жұмыссыздық деңгейін төмендету үшін қолданылуы мүмкін. Филлипс қисығы бойынша қозғалса, инфляцияның өсуіне, жұмыссыздықтың төмендеуіне қол жеткізіледі. Экономист Джеймс Фордер бұл тарихқа күмәнді қарап, оны 1970 жылдары ойлап табылған «Филлипс қисығы мифы» деп санайды. 1974 жылдан бері жеті Нобель сыйлығы экономистерге, басқалармен қатар, Филлипс қисығының кейбір нұсқаларын сынаған еңбектері үшін берілді. Бұл сынның бір бөлігі АҚШ-тың 1970 жылдардағы тәжірибесіне негізделген, онда жоғары жұмыссыздық пен жоғары инфляция бір уақытта тіркелді. Бұл сыйлықтарды алған авторлардың арасында Томас Саргент, Кристофер Симс, Эдмунд Фелпс, Эдвард Прескотт, Роберт А. Манделл, Роберт Э. Лукас, Милтон Фридман және Ф. А. Хайек бар.
Bill Phillips, a New Zealand born economist, wrote a paper in 1958 titled "The Relation between Unemployment and the Rate of Change of Money Wage Rates in the United Kingdom, 1861–1957", which was published in the quarterly journal Economica. In the paper Phillips describes how he observed an inverse relationship between money wage changes and unemployment in the British economy over the period examined. Similar patterns were found in other countries and in 1960 Paul Samuelson and Robert Solow took Phillips' work and made explicit the link between inflation and unemployment: when inflation was high, unemployment was low, and vice versa. In the years following Phillips' 1958 paper, many economists in advanced industrial countries believed that his results showed a permanently stable relationship between inflation and unemployment. One implication of this was that governments could control unemployment and inflation with a Keynesian policy. They could tolerate a reasonably high inflation as this would lead to lower unemployment – there would be a trade off between inflation and unemployment. For example, monetary policy and/or fiscal policy could be used to stimulate the economy, raising gross domestic product and lowering the unemployment rate. Moving along the Phillips curve, this would lead to a higher inflation rate, the cost of enjoying lower unemployment rates. Economist James Forder disputes this history and argues that it is a 'Phillips curve myth' invented in the 1970s. Since 1974, seven Nobel Prizes have been given to economists for, among other things, work critical of some variations of the Phillips curve. Some of this criticism is based on the United States' experience during the 1970s, which had periods of high unemployment and high inflation at the same time. The authors receiving those prizes include Thomas Sargent, Christopher Sims, Edmund Phelps, Edward Prescott, Robert A. Mundell, Robert E. Lucas, Milton Friedman, and F. A. Hayek.
Стагфляция
1970 жылдары көптеген елдерде инфляция мен жұмыссыздықтың жоғары деңгейі қатар тіркелді, бұл стагфляция деп аталады. Филипс қисығына негізделген теориялар мұндай жағдайдың тумауы мүмкін екенін көрсеткен, бірақ бұл қисық Милтон Фридман басқаратын экономистер тобынан сынға ұшырады. Самюэлсон мен Солоу 8 жыл бұрын айтқандай, Фридман ұзақ мерзімде жұмысшылар мен жұмыс берушілер инфляцияны ескеретінін, нәтижесінде еңбек шартында жалақы күтілетін инфляция деңгейіне жақын пайызбен өсетінін айтты. Содан кейін жұмыссыздық деңгейі бұрынғы көрсеткіштеріне қайта оралады, бірақ инфляция жоғары болады. Бұл инфляция мен жұмыссыздық арасында ұзақ мерзімді перспективада айырбас болмайтынын білдіреді. Бұл маңызды, себебі орталық банктер жұмыссыздық деңгейін табиғи деңгейден төмен етіп белгілемеуі керек. Мысалы, егер инфляция екі пайыздан нөлге дейін төмендетілсе, жұмыссыздық деңгейі тұрақты түрде 1,5 пайызға артады, өйткені жұмысшылар номиналды жалақыдан гөрі нақты жалақының төмендеуіне көбірек төзімді. Яғни, жұмысшы инфляция деңгейі үш пайыз болғанда жалақыны екі пайызға өсіруге, инфляция деңгейі нөлге тең болғанда жалақыны бір пайызға төмендетуге қарағанда көбірек келіседі.
In the 1970s, many countries experienced high levels of both inflation and unemployment also known as stagflation. Theories based on the Phillips curve suggested that this would not occur, and the curve came under attack from a group of economists headed by Milton Friedman. As Samuelson and Solow had argued 8 years earlier, Friedman said that in the long run, workers and employers will take inflation into account, resulting in employment contracts that increase pay at rates near anticipated inflation. Unemployment would then begin to rise back to its previous level, but with higher inflation. This implies that over the longer run there is no trade off between inflation and unemployment. This is significant because it implies that central banks should not set unemployment targets below the natural rate. implies that if inflation is reduced from two to zero percent, unemployment will be permanently increased by 1.5 percent because workers have a higher tolerance for real wage cuts than nominal ones. For example, a worker will more likely accept a wage increase of two percent when inflation is three percent, than a wage cut of one percent when the inflation rate is zero.
Қазіргі заманғы қолданысы
Көптеген экономистер Филипс қисығын бастапқы түрінде қолданбайды, себебі ол тым қарапайым болған. 1953-1992 жылдар аралығындағы АҚШ-тың инфляция және жұмыссыздық деректерінің қарапайым талдауы деректерге бір қисық сай емес екенін көрсетеді, бірақ үш шамамен жиынтық бар – 1955–71, 1974–84 және 1985–92 жылдар. Олардың әрқайсысы жалпы төмен қарайтын еңіске ие, бірақ үш өте әртүрлі деңгейде, ал өзгерістер күрт жүреді. 1953–54 және 1972–73 жылдарға қатысты деректер оңай топтастырылмайды, ал формалды талдау кезең ішінде бес топқа/қисыққа дейін болу мүмкіндігін көрсетеді. Эдмунд Фелпс пен Милтон Фридман атап өткендей, «қысқа мерзімді Филипс қисығы» «күтулермен толықтырылған Филипс қисығы» деп те аталады, себебі инфляциялық күтулер өскенде ол жоғары қарай жылжиды. Бұл ұзақ мерзімді перспективада ақша-кредиттік саясаттың жұмыссыздыққа әсер ете алмайтынын білдіреді, ол өз «табиғи деңгейіне» қайта оралады, сонымен қатар «NAIRU» деп те аталады. Бланшардың танымал оқулығы күтулермен толықтырылған Филипс қисығының оқулық түсіндірмесін ұсынады. Күтулермен толықтырылған Филипс қисығы сияқты теңдеу көптеген жаңа кейнсиандық динамикалық стохастикалық жалпы тепе-теңдік модельдерінде де кездеседі. Кейнс айтқандай: «Үкімет есінде болуы керек, тіпті салыққа тыйым салмаса да, ол тиімсіз болуы мүмкін, және орташа мөлшердегі салық ең көп пайда әкеледі». Бұл бағалары тұрақсыз макроэкономикалық модельдерде инфляция деңгейі мен сұраныс деңгейі арасында оң байланыс бар, демек инфляция деңгейі мен жұмыссыздық деңгейі арасында теріс байланыс бар. Бұл қатынас көбінесе «жаңа кейнсиандық Филипс қисығы» деп аталады. Күтулермен толықтырылған Филипс қисығы сияқты, жаңа кейнсиандық Филипс қисығы инфляцияның өсуі жұмыссыздықты уақытша төмендетуі мүмкін, бірақ оны тұрақты түрде төмендетуге болмайды. Жаңа кейнсиандық Филипс қисығын енгізген екі ықпалды зерттеме – Clarida, Galí және Gertler (1999) және Blanchard және Galí (2007).
Most economists no longer use the Phillips curve in its original form because it was too simplistic. A cursory analysis of US inflation and unemployment data from 1953 to 1992 shows no single curve will fit the data, but there are three rough aggregations—1955–71, 1974–84, and 1985–92—each of which shows a general, downwards slope, but at three very different levels with the shifts occurring abruptly. The data for 1953–54 and 1972–73 do not group easily, and a more formal analysis posits up to five groups/curves over the period. The "short run Phillips curve" is also called the "expectations augmented Phillips curve", since it shifts up when inflationary expectations rise, Edmund Phelps and Milton Friedman argued. In the long run, this implies that monetary policy cannot affect unemployment, which adjusts back to its "natural rate", also called the "NAIRU". The popular textbook of Blanchard gives a textbook presentation of the expectations augmented Phillips curve. An equation like the expectations augmented Phillips curve also appears in many recent New Keynesian dynamic stochastic general equilibrium models. As Keynes mentioned: "A Government has to remember, however, that even if a tax is not prohibited it may be unprofitable, and that a medium, rather than an extreme, imposition will yield the greatest gain". In these macroeconomic models with sticky prices, there is a positive relation between the rate of inflation and the level of demand, and therefore a negative relation between the rate of inflation and the rate of unemployment. This relationship is often called the "New Keynesian Phillips curve". Like the expectations augmented Phillips curve, the New Keynesian Phillips curve implies that increased inflation can lower unemployment temporarily, but cannot lower it permanently. Two influential papers that incorporate a New Keynesian Phillips curve are Clarida, Galí, and Gertler (1999), and Blanchard and Galí (2007).
Математика
Филипс қисығының кем дегенде екі түрлі математикалық шығарылымы бар. Біріншіден, дәстүрлі немесе Кейнсшіл нұсқасы бар. Екіншіден, Роберт Э. Лукас-қа байланысты жаңа классикалық нұсқасы бар.
There are at least two different mathematical derivations of the Phillips curve. First, there is the traditional or Keynesian version. Then, there is the new Classical version associated with Robert E. Lucas Jr.
Дәстүрлі Филипс қисығы
Филипс қисығының бастапқы зерттеулері тек экономикалық теорияны қолдануға негізделмеген. Олар эмпирикалық тұжырымдамаларға негізделген. Кейін экономистер осы деректерге сай теориялар құруға тырысты.
The original Phillips curve literature was not based on the unaided application of economic theory. Instead, it was based on empirical generalizations. After that, economists tried to develop theories that fit the data.
NAIRU және рационалды күтулер
1970-ші жылдары рационалды күтулер және NAIRU (жұмыссыздықтың инфляцияны үдетпейтін деңгейі) сияқты жаңа теориялар пайда болды. Соңғы теория, сонымен қатар "жұмыссыздықтың табиғи деңгейі" деп аталады, "қысқа мерзімді" және "ұзақ мерзімді" Филипс қисықтарын ажыратады. Қысқа мерзімді Филипс қисығы қалыпты Филипс қисығына ұқсайды, бірақ күтулер өзгерерде ұзақ мерзімді перспективада ығысады. Ұзақ мерзімде тек бір ғана жұмыссыздық деңгейі (NAIRU немесе "табиғи" деңгей) тұрақты инфляция деңгейімен үйлеседі. Сондықтан ұзақ мерзімді Филипс қисығы тік болады, инфляция мен жұмыссыздық арасында айырбас болмайды. Милтон Фридман 1976 жылы және Эдмунд Фелпс 2006 жылы осы еңбегі үшін Нобель экономика сыйлығының бір бөлігін алды. Дегенмен, күтулер жөніндегі аргумент Фридман мен Фелпстің жұмысына дейін де кеңінен түсінілді (формалды түрде болмаса да). Диаграммада ұзақ мерзімді Филипс қисығы тік қызыл сызықпен белгіленген. NAIRU теориясы бойынша, жұмыссыздық осы сызықпен анықталған деңгейде болса, инфляция тұрақты болады. Бірақ қысқа мерзімді перспективада саясатты қалыптастырушылар инфляция мен жұмыссыздық арасындағы айырбасқа тап болады, ол графиктегі "Бастапқы қысқа мерзімді Филипс қисығы" арқылы көрсетілген. Сондықтан саясатты жүзеге асырушылар кеңейту саясаты арқылы А нүктесінен В нүктесіне көшіп, жұмыссыздық деңгейін уақытша төмендетуі мүмкін. Алайда, NAIRU пікірінше, бұл қысқа мерзімді айырбас инфляциялық күтулерді арттырады, қысқа мерзімді қисықты оңға қарай "жаңа қысқа мерзімді Филипс қисығына" ығыстырады және тепе-теңдік нүктесін В-дан С-ға жылжытады. Осылайша, жұмыссыздықтың "табиғи деңгейден" төмендетуі уақытша болады және ұзақ мерзімді перспективада тек инфляцияның өсуіне әкеледі. Жұмыссыздықты төмендетуге жасалған тырысқандықтан қысқа мерзімді қисық сыртқа қарай ығысқандықтан, кеңейту саясаты жұмыссыздық пен инфляция арасындағы айырбасты нашарлатады. Яғни, ол әрбір қысқа мерзімді жұмыссыздық деңгейінде инфляцияның өсуіне әкеледі. "NAIRU" атауының себебі – нақты жұмыссыздық одан төмен болса, инфляция үдемейді, ал одан жоғары болса, инфляция баяулайды. Нақты деңгей оған тең болғанда инфляция тұрақты болады, ни үдейді, ни баяулайды. Бұл модельдің практикалық қолданылуының бірі – дәстүрлі Филипс қисығын шатастырған стагфляцияны түсіндіру. Рационалды күтулер теориясы инфляция күтулерінің нақты оқиғаларға тең екенін, тек шағын және уақытша қателер болатынын айтады. Бұл қысқа мерзімді кезеңнің өте қысқа екенін, тіпті жоқ екенін көрсетеді: мысалы, жұмыссыздықты NAIRU-дан төмендетуге жасалған кез келген әрекет инфляциялық күтулердің бірден өсуіне және саясаттың сәтсіздікке ұшырауына әкеледі. Жұмыссыздық болашақ инфляция деңгейі туралы күтулердегі кездейсоқ және уақытша қателерден басқа NAIRU-дан ешқашан ауытқымайды. Осы тұрғыдан алғанда, нақты жұмыссыздық деңгейінің NAIRU-дан ауытқуы – иллюзия. Алайда, 1990-шы жылдары АҚШ-та NAIRU-ның бірегей тепе-теңдігі жоқ екені және ол болжамсыз жолдармен өзгеруі мүмкін екені анық болды. 1990-шы жылдардың соңында жұмыссыздықтың нақты деңгейі жұмыс күшінің 4%-ынан төмен болды, бұл NAIRU-ның барлық бағалауларынан әлдеқайда төмен. Бірақ инфляция жылдамдамай, өте орташа деңгейде қалды. Филипс қисығы талқыға түскендей, NAIRU да талқыға түсті. Сонымен қатар, рационалды күтулер туралы түсінік күмән тудырды, өйткені оған негізделген модельдердің негізгі болжамы экономикада сұраныс жағдайларына тәуелсіз, алдын ала белгіленген бір (бірегей) тепе-теңдік бар екендігі анықталды. 1990-шы жылдардағы тәжірибе бұл болжамның дұрыс еместігін көрсетті.
In the 1970s, new theories, such as rational expectations and the NAIRU (non accelerating inflation rate of unemployment) arose to explain how stagflation could occur. The latter theory, also known as the "natural rate of unemployment", distinguished between the "short term" Phillips curve and the "long term" one. The short term Phillips Curve looked like a normal Phillips Curve but shifted in the long run as expectations changed. In the long run, only a single rate of unemployment (the NAIRU or "natural" rate) was consistent with a stable inflation rate. The long run Phillips Curve was thus vertical, so there was no trade off between inflation and unemployment. Milton Friedman in 1976 and Edmund Phelps in 2006 won the Nobel Prize in Economics in part for this work. However, the expectations argument was in fact very widely understood (albeit not formally) before Friedman's and Phelps's work on it. In the diagram, the long run Phillips curve is the vertical red line. The NAIRU theory says that when unemployment is at the rate defined by this line, inflation will be stable. However, in the short run policymakers will face an inflation unemployment rate trade off marked by the "Initial Short Run Phillips Curve" in the graph. Policymakers can, therefore, reduce the unemployment rate temporarily, moving from point A to point B through expansionary policy. However, according to the NAIRU, exploiting this short run trade off will raise inflation expectations, shifting the short run curve rightward to the "new short run Phillips curve" and moving the point of equilibrium from B to C. Thus the reduction in unemployment below the "Natural Rate" will be temporary, and lead only to higher inflation in the long run. Since the short run curve shifts outward due to the attempt to reduce unemployment, the expansionary policy ultimately worsens the exploitable trade off between unemployment and inflation. That is, it results in more inflation at each short run unemployment rate. The name "NAIRU" arises because with actual unemployment below it, inflation accelerates, while with unemployment above it, inflation decelerates. With the actual rate equal to it, inflation is stable, neither accelerating nor decelerating. One practical use of this model was to explain stagflation, which confounded the traditional Phillips curve. The rational expectations theory said that expectations of inflation were equal to what actually happened, with some minor and temporary errors. This, in turn, suggested that the short run period was so short that it was non existent: any effort to reduce unemployment below the NAIRU, for example, would immediately cause inflationary expectations to rise and thus imply that the policy would fail. Unemployment would never deviate from the NAIRU except due to random and transitory mistakes in developing expectations about future inflation rates. In this perspective, any deviation of the actual unemployment rate from the NAIRU was an illusion. However, in the 1990s in the U. S., it became increasingly clear that the NAIRU did not have a unique equilibrium and could change in unpredictable ways. In the late 1990s, the actual unemployment rate fell below 4% of the labor force, much lower than almost all estimates of the NAIRU. But inflation stayed very moderate rather than accelerating. So, just as the Phillips curve had become a subject of debate, so did the NAIRU. Furthermore, the concept of rational expectations had become subject to much doubt when it became clear that the main assumption of models based on it was that there exists a single (unique) equilibrium in the economy that is set ahead of time, determined independently of demand conditions. The experience of the 1990s suggests that this assumption cannot be sustained.
Теориялық мәселелер
Милтон Фридман үшін инфляциялық шоктар мен жұмыспен қамту арасында қысқа мерзімді байланыс бар. Инфляциялық күтпеген жағдай туғанда, жұмысшылар нақты жалақының төмендеуін бірден байқамайтындықтан, төмен жалақыға келісуге шатастырылады. Фирмалар оларды жалдайды, себебі инфляция номиналды жалақы есебінен табысты арттыруға мүмкіндік береді деп санайды. Бұл А өзгерісімен Филипс қисығы бойымен қозғалысқа ұқсайды. Бірақ, жұмысшылар нақты жалақының төмендегенін білген соң, жалақыны көтеруді талап етеді. Бұл Филипс қисығының жоғары және оңға қарай жылжуына себеп болады, Б-ға ұқсас. Кейбір зерттеулер Фридманның Филипс қисығының артында жасырын, бірақ маңызды болжамдар жатқанын көрсетеді. Фридман айтқан механизмді сақтау үшін ақпараттың теңсіздігі және бағалар мен жалақының икемділігінің ерекше үлгісі қажет. Дегенмен, бұл болжамдар Фридман тарапынан толыққанды ашылмаған және теориялық тұрғыдан негізделмеген болып қала береді.
To Milton Friedman there is a short term correlation between inflation shocks and employment. When an inflationary surprise occurs, workers are fooled into accepting lower pay because they do not see the fall in real wages right away. Firms hire them because they see the inflation as allowing higher profits for given nominal wages. This is a movement along the Phillips curve as with change A. Eventually, workers discover that real wages have fallen, so they push for higher money wages. This causes the Phillips curve to shift upward and to the right, as with B. Some research underlines that some implicit and serious assumptions are actually in the background of the Friedmanian Phillips curve. This information asymmetry and a special pattern of flexibility of prices and wages are both necessary if one wants to maintain the mechanism told by Friedman. However, as it is argued, these presumptions remain completely unrevealed and theoretically ungrounded by Friedman.