Кіріспе

14 ғасырдағы ағылшын магнаты Гилберт де Клэр, Глостердің 8-ші графы, Гертфордтың 7-ші графы (шамамен 1291 жылы 10 мамыр - 1314 жылы 24 маусым) - шотланд соғыстарындағы ағылшын дворяны және әскери қолбасшысы. Сол кездегі ағылшын графтарының көпшілігінен айырмашылығы, оның басты назары ішкі саяси қақтығыстан гөрі соғысқа ұмтылуда болды. Ол Глостердің 7-ші графы Гилберт де Клэрдің және король Эдуард I-нің қызы Жанна Акконың ұлы болды. Үлкен Гилберт ұлы төрт жаста болған кезде қайтыс болды, ал кіші Гилберт он алты жасында графтық иелікке ие болды. Ол солтүстіктегі шекараны қорғауға бірден араласты, бірақ кейіннен Эдуард II мен оның кейбір барондарының арасындағы күреске тартылды. Ол 1311 жылы корольдің сүйіктісі Пирс Гевестонды шығаруды бұйырған Лорд Орданерлердің бірі болды. 1312 жылы Гевстон қайтып оралғанда өлтірілсе, Глостер қылмыскерлер мен патша арасында келісімге қол жеткізді. Глостер 1314 жылы Шотландияға жасаған жорығында патшаға еріп жүрді, бірақ басқа бірнеше ақсүйектер бұл сапардан бас тартты. 1314 жылы 24 маусымда Баннокберн шайқасында белгілі бір түсініксіз жағдайларда қаза тапты. Глостер Англияның масқара жеңілісімен аяқталған шайқаста ең көп зардап шеккен адам болды. Ол ұрпақ қалдырмағандықтан, оның өлімі танымал де Клэр отбасының аяқталуын білдірді. Оның мүлкі үш қарындасы арасында бөлінді, олардың бірі патшаның жаңа сүйіктісі Хью Деспенсерге үйленді. Деппенсердің Уэльстегі Гламорганның де Клэр иелігінің аяусыз кеңейуі Эдуард II-нің кейінгі билігінің қиындықтарына тікелей әкелді, оның ішінде Уэльс маршаларында бүлік, Ланкастер графының Боробридж шайқасында жеңілуі және ақыр соңында 1326 жылы Роджер Мортимер мен королева Изабелланың патшаны құлатуы.

Отбасылық тарихы және ерте өмір

Гилберт де Клэр Гилберт де Клэрдің ұлы, Глостердің 7-ші графы Гилберт "Қызыл" деп аталады 1290 жылы Эдуард I-нің қызы Жанна Аккоға үйленді. Некеге тұруға шарт ретінде граф өзінің барлық жерлерін патшаға тапсыруға мәжбүр болды, тек оларды өмір бойы өзіне және әйеліне қайтарып беру үшін. Бұл грант жерлер ерлі-зайыптылардың мұрагерлеріне беріледі деген шартпен берілді, бірақ егер олар баласыз болса, Джоанның кейінгі некелерінен мұрагерлеріне беріледі. Келесі жылы, шамамен 1291 жылдың 10 мамырында кіші Гилберт дүниеге келді, де Клэр отбасы үшін мұраны қамтамасыз етті, бірақ оның әкесі төрт жылдан кейін, 1295 жылдың 7 желтоқсанында, бала кәмелетке толмаған кезде қайтыс болды. Бірлескен иелік етудің арқасында Жоанна отбасылық жерлерді сақтап қалды және келесі жылдың 20 қаңтарында патшаға құрмет көрсетті. 1297 жылы Жанна марқұм графтың үйіндегі рыцарь Ральф де Монтермерге жасырын түрде үйленді. Бұл Едуард І-нің ашуын туғызды, өйткені оның Джоанға басқа неке жоспарлары бар еді. Патша Монтермерді түрмеге қамап, бірақ кейіннен жеңілдеп, некеге рұқсат берді. Бұрынғы келісімге сәйкес, Джоан әлі де графша атағын иеленді, ал оның жаңа күйеуі Глостер және Гертфорд графы болды. Алайда бұл 1307 жылы қайтыс болған Жаннаның өмір бойы ғана жалғасты.

Эдуард II-нің тұсында алғашқы қызмет

Гилберттің граф болған алғашқы жылдары негізінен Шотландия соғыстарына қатысты болды. Ол аймақта жеке қызығушылығы жоқ еді, бірақ оның жер үлесі болған Уэльс маршы сол кезде көбінесе тынышталған еді, ал Шотландия әскери даңқ пен сыйақыны іздеуге жақсы мүмкіндік берді. Ол солтүстік шекарадағы маңызды әскери командалармен бірден сенімді болды және 1308 жылдан 1309 жылға дейін Шотландияның күзетшісі, ал 1309 жылы Шотландия мен солтүстік жүрістердің капитаны болды. Бұл жағдай ағылшын абыройының ашуын туғызды. Шотландия мәселесінен басқа, корольдің өзінің сүйіктісі Пирс Гевестонға деген қарым-қатынасына да наразылық болды. Гевестонның салыстырмалы түрде белгісіз болғаннан бастап Корнуолл графына дейін көтерілуі, оның менмен мінез-құлқымен бірігіп, қалыптасқан дворяндар арасында наразылық тудырады. Глостер бастапқыда 1307 жылы қазан айында Глостердің қарындасы Маргаретке үйленген Гавестонға қарсы емес еді. Алайда ол Эдуардтың Шотландияға қатысты бастамашылықтың жоқтығына байланысты басқа графтардың ашуын бөлісті. 1308 жылы Глостер Гевестонның жер аударылуын талап еткен графтардың қатарында болды, бұл талапты патша орындауға мәжбүр болды. Осыдан кейін ол патшамен татуласып, 1309 жылы графтар Гавестонның қайтуына келіскенде де ол арадасушы ретінде әрекет етті. Алайда, Гевестон қайтып келгеннен кейін патша мен дворяндық арасындағы қарым-қатынас одан әрі нашарлады. 1310 жылы лорд орданерлер деп аталатын топ 1311 жылғы ординациялар жобасын әзірлеуге тағайындалды, бұл Эдуард II билігіне шектеулер, оның ішінде Гавестон үшін қайтадан жер аударылуды қамтиды. Глостер патшаның әлі де қолдаушысы болғандықтан, бастапқыда ординаторлардың қатарында болмаған, бірақ 4 наурызда 1311 жылы Линкольн графының өліміне байланысты тағайындалды.

Ұлттық қақтығыстың өршуі

Барондық реформа қозғалысына қатысқанына қарамастан, Глостер патшаның сенімін сақтап қалды. Ол, Гевестон және Варрен графтары 1310-1311 жылдары шотландтық жорықта корольді ертіп жүретін жалғыз графтар болды. 1311 жылдың наурыз айында, бұл қаулылар әлі де жұмыс істеп тұрған кезде, Глостер король Шотландияда болған кезде патшалықтың қамқоршысы болып тағайындалды. Ол Ланкастер графы Томаспен қақтығысқа түскен болуы мүмкін деген белгілер бар - ол осы кезде корольге қарсы оппозицияның басшысы болған - олардың екі қызметшісі арасындағы қақтығыстан. Алайда Гавестон жер аударылудан қайтып келгенде, Глостер барондық қарсылық жағына шығады. Графтар елдің қорғанысын әртүрлі бөліктерге бөлді, ал Глостерге оңтүстікке жауапкершілік берілді. 1312 жылдың маусым айында Гавестонды Ланкастермен бірлесіп жұмыс істейтін Уорик графы Гай де Бошамп басып алды. Гейвестонды қамқорлықта ұстаған және оның қауіпсіздігіне патшаға кепілдік берген Пемброк графы Эймер де Валенс Гейвестонның туысы ретінде Глостерге көмек сұрады. Алайда Глостер көмектесуден бас тартты, сондықтан Гавестон өлтірілді. Келесі айларда ол патша мен кінәлі графтар арасындағы келісімге жету үшін жұмыс істейтін негізгі келіссөзшілердің бірі болды, бұл күш-жігер кем дегенде уақытша сәтті болды. Глостер келесі айларда патшаның ішкі шеңберінде қалды. 1313 жылдың жазында ол патша Францияда болған кезде патшалықтың қорғаушысы болды, ал 1314 жылдың ақпан айында ол Францияға Гасконияға қатысты дипломатиялық миссияға жіберілді. Алайда, биліктің ең үлкен проблемасы Шотландиямен шешілмеген қақтығыстар және Роберт Брюстің қайта өрлеуі болды. Патшаның компаниясында әлі де көптеген ұлы лордтар болды, соның ішінде Хамфри де Боун, Херефорд, Пемброк және Глостер графтары. Бұл адамдар Уэльс маршаларындағы иеліктерінен үлкен әскер жинауға қабілетті болғандықтан патша үшін құнды болды. 1314 жылы 23 маусымда патша әскері Фолкиркті басып өтіп, Стирлингке бірнеше шақырымдай жерде болды. Алайда Глостер мен Херефорд графтарының арасындағы қақтығыстың белгілері болды. Глостерге ағылшын авангардының қолбасшылығы берілді, ол осы лауазымға патшаға деген адалдығы үшін ие болды. Алайда Глостердің қолбасшылығына берілген Херефорд команданың өзіне тиесілі екенін, Англияның тұқым қуалайтын констебльінің қасиетімен сенді. Мүмкін, кейіннен Глостер аттан құлап, аман-есен қашып кеткен. Келесі күні ағылшындықтар әлі де іс-қимыл туралы толық шешім қабылдамады. Глостер тәжірибелі капитандардың рөлін алып, Эдуардқа сол күні шайқастан аулақ болуды ұсынған кезде, патшаны қоршап тұрған жас жігіттер оны летаргиялық және қорқынышты деп атады және шабуыл жасауға кеңес берді. Vita Edwardi-ге сәйкес, Эдуард ашуланып, Глостерді опасыздық жасады деп айыптағанда, граф өзінің адалдығын соғыс майданында дәлелдейтінін қатаң жауап берді. Глостер графының Баннокберн шайқасында қаза тапқаны туралы ең егжей-тегжейлі мәлімет Vita Edwardi Secundi хроникасында жазылған. Кейбір деректер бойынша, Глостер даңқ іздеп, шайқасқа бас салып, ақымақтықтың құрбаны болды. Екінші жағынан, Вита граф шотландтық шабуылдарды тежеуге тырысып жатқанда, оны өз адамдары құтқара алмағаны үшін атынан құлатып, өлтірді деп мәлімдеді. Сондай-ақ, Глостер мен Херефорд арасындағы басымдық туралы даулар да бұзылған жағдайға ықпал еткен болуы мүмкін. Глостердің қаза тапқаннан кейін ағылшын әскері тез арада бұзылып, шотландтардың жеңісі мен ағылшындардың қорлықпен кері қашуымен аяқталды. Глостердің отбасының тарихы мен құнды жері сол күні болған көптеген апаттардың ең бастысы болды деп кеңінен келісілді. Роберт Брюс оның өлімін жоқтады және жергілікті шіркеуде Глостердің денесін күзетті (екеуі екінші туыстас еді). Кейін ол оның Англияға көшірілуіне рұқсат берді, онда граф Теуксбери абатханасында, әкесінің оң жағында жерленді.

Мүлікті таратып тарату және оның салдары

Глостердің саяси маңыздылығы оның өлімімен аяқталмады; оның саяси сахнадан жоғалуы дереу зардаптарға әкелді. Гламорганның Уэльс иелігінде оның өліміне байланысты белгісіз жағдай 1316 жылы қысқа уақытқа созылған көтеріліске себеп болды. Ирландияда ол үлкен иеліктерге ие болды, ол қалдырған билік вакуумы 1315 жылы Роберт Брюстің ағасы Эдуардтың басып кіруіне ықпал етті. Алайда ең үлкен зардаптар де Клэр иеліктерінің бөлінуінен туындады. 1308 жылы Гильберт де Клэр Ольстер графы Ричард де Бурдың қызы Мод (немесе Матильда) де Бурға үйленді. Екеуінің ұрпақтары болмады, сондықтан оның өлімі үлкен де Клэр отбасының аяқталуын білдірді. Мұрагерлік мәселе шешіліп жатқанда, жерлер патша иелігіне берілді. 1290 жылғы заң бойынша жерді тек жетінші графтың тікелей ұрпақтары және Жанна Акко иеленушілері ғана мұра ете алды. Мод жүкті екендігін айтып, іс жүргізуді кейінге қалдыруға тырысты, бірақ 1316 жылы бұл мүмкін емес екені анық болды. Ертеректе герцогтің әпкелері Элеонора, Маргарет (қазір Гевестонның өлімінен кейін жесір қалған) және Елизавета 1317 жылы Эдуард II-нің сүйіктілеріне үйленді: Хью Деппенсер Жас, Хью де Одли және Роджер д'Амори. Үшеуі де ағылшын иеліктерінің тең бөлігін алды, бірақ Деппенсер Уэльстегі Гламорганның бүкіл иелігін алды, бұл саяси жағынан де Клэр жерлерінің ең маңыздысы болды. Өз рөлінен қанағаттанбай, Деспенсер патшамен қарым-қатынасын басқа Маркер иелерінің жерлеріне қол сұғу үшін пайдаланды. Бұл 1321 жылы көтеріліс жасаған Херефорд пен Роджер Мортимер сияқты ер адамдардың наразылығын туғызды. Көтеріліс басылды, бірақ қарсылық 1322 жылы Боробридж шайқасында жеңілген және жазаға тартылған Ланкастердің Томас ат. Бұл жеңісі Эдуардтың тақтағы орнын уақытша қамтамасыз еткенмен, ақырында 1326 жылы Роджер Мортимер патшаның әйелі Францияның Изабелласының көмегімен оны орнынан түсірді. Глостер графтығының атағын Эдуард II-нің ұлы Эдуард III 1337 жылы Хью де Одли үшін қайта жасады.