Кіріспе

Уэльспен шекараны қорғауға тағайындалған ағылшын дворяны – Уэльс маршаларының иелері. Маршер лорд (barwn y mers) – Англия мен Уэльс арасындағы шекараны (Уэльс маршалары деп аталады) күзету үшін Англия королі тағайындаған дворян. Маршер лорд – бұл Англияда маркграф (Киелі Рим империясында) немесе маркиз (Францияда) титулынан бұрынғы дәреже; ешбір маршер лорд ешқашан маркиз атағын алған емес. Бұл контексте "марш" сөзі шекара аймағын немесе шекараны білдіреді және "марш ету" етістігімен туыс, екеуі де түпкілікті Индоевропа тілінен келген *mereg сөзінен – "шет" немесе "шекара" – шыққан. Ең ірі маршер лордтарының арасында Честер, Глостер, Херефорд, Пемброк және Шрусбери графтары болды (сондай-ақ, Англияның Март графтарын қараңыз).

Округтік палатин

Уэльс шекарасындағы кейбір күшті графтықтар Норман жаулап алудан кейін көп ұзамай графтық палатин мәртебесін алды, бірақ олардың ішінде тек Честерге негіделгені ғана ұзақ сақталды. Бұл термин ерекше түрде Уэльстегі англо-нормандық феодалдарға қатысты, олар Англия короліне шағымданусыз, өз халқына толық билік жүргізді. Корольдің құзыреті тек мемлекетке қарсы қылмыс істерімен шектелді, бірақ феодалдар патшаға адал болуға міндетті феодалдық тәбеспендер болды.

Уэльстік марштың құрылуы

Уэльс маркаларында Ұлыбританиядағы мотта және бейли қамалдары ең көп шоғырланған. Нормандтар жаулап алғаннан кейін, Жеңімпаз Уильям уэльстіктерді бағындыруға кірісті, бұл процесс екі ғасырдан астам уақытқа созылды және толығымен нәтижесіз аяқталды. Осы кезеңде Марка толыққанды мағынада шекаралық аймаққа айналды, және өнеркәсіптік революцияға дейін сақталған ерекше белгісін алды. Қауіп-қатер мен зорлық-зомбылық арасында адам күшінің жетіспеуі ержүректерге мүмкіндік берді, ал Марш Лордтары нормандық Анжу әулеттерінен иммиграцияны ынталандырды, сондай-ақ Кардифф сияқты "қауіпсіз бейіт" порты арқылы сауданы дамытты. Мәдени тұрғыдан алуан түрлі, өте феодалдық және жергілікті қоғамның төбесінде Марш барондары нормандықтары арасында феодалдық барон және корольдің вассалының билігін, ал бағындырылған уэльстіктер арасында дәстүрлі тиуисогты ығыстырды.

Жүргізуші өкілеттіктері

Бұл аймақтағы англо-нормандық иеліктері бірнеше жағынан ерекшеленді: олар географиялық тұрғыдан жинақы болды және бір-бірінен құқықтық жағынан бөлінді, сондай-ақ оларды әдеттегі ағылшын иеліктерінен ерекшелейтін артықшылықтары болды. Марш аймағында патшалық жарлықтар күшін жойды: Марш лордтары өздерінің жерлерін өз заңдарымен басқарды. Глостер графы Гилберт айтқандай, олар монета соқпады. Егер олар патшаға қарсы қару көтермесе, олардың жалғыз қауіп-қатері заңды мұрагерсіз қайтыс болу еді, онда титул тәжге қайтарылар еді. Уэльс заңы Маршта ағылшын заңынан жиі қолданылды, және кейде нақты бір іс бойынша қайсысы қолданылуы керек екеніне қатысты даулар туындады. Англияда толыққанды орнатылмаған феодалдық әлеуметтік құрылымдар Маршта тамыр жайды, ол Англия мемлекетінің құқықтық бөлігі болмады. Дәстүрлі көзқарас бойынша, нормандық монархия осы құқықтарды бірден берген. Бірақ ревизионистік көзқарас бойынша, мұндай құқықтар 11 ғасырда жаулау кезінде жиі кездесетін, бірақ Англияда көбінесе жойылған және Маршта сақталған. Қоныс аударуға ынталандырылды: рыцарьларға өздерінің жерлері берілді, олар нормандық лордтарға феодалдық қызметте ұстады. Нормандық бекінісінің қорғауымен қалаларда да қоныс аударуға ынталандырылды, оларға нарық құқықтары берілді. Уэльске көптеген шаруалар келді: Генрих I бриттерді, фламандтарды, нормандықтарды және ағылшын қоныс аударушыларын Уэльстің оңтүстігіне көшіруге шақырды. Плантагенет монархиясындағы жаңарулардың бағыты – орталықтандырылған бюрократия мен сот жүйесі, жергілікті ерекшеліктерді біртіндеп жою болды. Уэльс Марштарында осы "кешірек ортағасырлық" билікке қарайтын процестерге қарсы күшті қарсылық көрсетілді. Шекара лордтарының патшалық жазбаларда сақталған наразылықтары, әдеттегідей жұмыс істемейтін артықшылықтардың сипаты мен көлемі туралы мәлімет береді. Жергілікті халық жергілікті лордқа тікелей қажет болды және одан мұқият анықталған және өте жергілікті бостандықтарды алуға мүмкіндік алды. Дау тудыратын мәселе – лордтардың қаржыландырған шіркеулері, онда олар шіркеушілерді иерархиялық бақылауда, Нормандияда дамығандай, герцогтың қолындағы ұйымдасқан шіркеу құрылымымен тығыз байланыстағы лауазымдарға тағайындады. Келт жоспары бойынша Уэльс шіркеуі, кландық адалдықпен тығыз байланысты болды және авторитарлық ықпалға төзбеді. Хью Ле Деспенсер анықтағандай, тұқым қуалайтын марш отбасылары арасында керісінше жұмыс істеу және өз орнын табу оңай болған жоқ. Ол Англиядағы иеліктерін алмастырудан және Уэльс Марштарында патшадан гранттар алудан бастады. Ол тіпті Ланди аралын да иеленді. Де Брауз отбасының соңғы еркек мұрагері қайтыс болған кезде, Деспенсер Суонси маңындағы де Брауз жерлерін иеленді. 1321 жылы Марш лордтары азаматтық соғыс бастаумен қорқытты және мәселені шешу үшін парламент шақыруға келісті.

Уэльстермен аралас неке

Маркер иелері мен уэльстіктер арасындағы қатал антагонизм өмірдің бір бөлігі болғанымен, нормандық тегінен тараған барондар мен уэльстік әмірші отбасылар арасында көптеген аралас некелер жасалды (көбінесе жергілікті келісімдерді немесе одақтарды нығайту мақсатында). Мортимерлер, де Брауздер, де Лэсилер, Грей де Рутиндер, Талботтар және Ле Стрэндждер отбасылары саяси тиімді некелер арқылы уэльстік ақсүйектермен байланыс жасап, көптеген уэльстік қанына ие болды. Роджер Мортимер, 1-ші Мортимер бароны (1231–1282) Гвинедтің Ұлы Ллевелиннің қызы Гвиладис Ддудың ұлы болды. Брамбердің 4-ші лорды Уильям де Брауздың немересі Матильда де Брауз уэльстік ханзадаға үйленді. Ол – Дехьюбарт ханзадасы Рис Мехилл. Олардың қызы Гвенлиан Шрусбери графының тұңғыш атасы Гилберт Талботқа үйленді. Уильям де Брауз өзі Уэльстің Неста верч Осборнның ұрпағы болды, оның анасы – Херефордтың Бертасы. Де Брауз отбасының тағы бір мүшесі, Гвилим Дду немесе Қара Уильям мен Ева Маршалдың қызы Изабелла, принц Дафид ап Лливелинге үйленді, оның анасы Жоан Англия королі Джонның заңды емес қызы еді. Король Анна Болейн Динас Бран лорды Грюффидд II ап Мадогтың қызы Ангарад арқылы тікелей ұрпағы, ол Шропширдің Вем қаласынан Уильям Ле Ботелерге үйленген.

Маршердің өкілеттігінің аяқталуы

XVI ғасырда көптеген иеліктер тәждің қолына өтті, ол осы иеліктерді дәстүрлі институттар арқылы басқарды. Тақ сонымен қатар Уэльс княздығының үкіметіне тікелей жауапты болды, оның өз институттары болды және (Англия сияқты) округтерге бөлінді. Сөйтіп, қалған шекара лордтарының билігі ерекшелік құрады. Бұл 1535–1542 жылдарғы Уэльс заңдарымен (Одақ актілері деп те аталады) жойылды, ол Уэльс шекараларын округтерге біріктірді және кейбір иеліктерді көршілес ағылшын округтеріне қосты. Бұл сондай-ақ Уэльс және шекаралар кеңесіне (Лудлоуда орналасқан) заңдық мәртебе берді, ол аймақты бақылаумен айналысты.

Кейінгі талаптары

1563 жылы Елизавета I өзінің сүйіктісі Роберт Дадлиге, кейін Лестер графына Денбигтің бұрынғы Маркер Лордшылығын берді. Бұл құжатта Денбиг оған,

"шекаралық лордшылық болған кезде қолданылғандай, кең және толыққанды түрде, кеңесшілердің білгендеріне сай кең аумақтармен берілді" делінген.