Кіріспе

Вьетнам киносы 1920 жылдары пайда болды және 1940-1970 жылдар аралығында елде болған соғыстардың әсерінен қалыптасты. Вьетнам тілінде түсірілген кейбір фильмдерге Цикло, Жасыл папайяның хош иісі және Күннің тік сәулесі кіреді, олардың барлығы Тран Ан Хунның, сол кездегі Вьетнамның соғыстан айырылған бейнесіне қарсы шыққан. Соңғы жылдары Вьетнамның кино индустриясы жаңғырып, үкімет қолдауымен түсірілген пропагандалық фильмдерден тыс кеткен соң, қазіргі вьетнамдық кинорежиссерлер Buffalo Boy, Bar Girls және The White Silk Dress сияқты фильмдермен кең аудиторияға ие болды. Соңғы уақыттағы көрнекті туындыларға Вьетнамдық драмалық фильм, Фам Тян Анның "Сары кокон қабығының ішінде" кітабы кіреді, ол 2023 жылы 76-шы Канн кинофестивалінде (2023) ең үздік алғашқы көркем фильм үшін "Алтын камера" сыйлығын жеңіп алды. Осы оқиғадан кейін француздық фильм "Трэн Ан Хунның заттардың дәмін" 2023 жылғы Канн кинофестивалінде үздік режиссер атағын жеңіп алды.

Алғашқы фильмдер

1920 жылдары Вьетнам зиялыларының бір тобы Ханойда Хуонг Кай кинокомпаниясын құрды. Ол император Хаи Джинның жерлеу рәсімі мен Бао Даның таққа отырғызылуы туралы деректі фильмдер шығарды. "Бір теңгеге бір ат" (англ. Một đồng kẽm tậu được ngựa) атты үнсіз фильм де жарық көрді. Алғашқы дыбыстық фильмдер 1937 жылдан 1940 жылға дейін Ханойдағы Азия кино тобы студиясы арқылы Trọn với tình (Сүйіспеншілікке адал), Khúc khải hoàn (Триумф әндері) және Toét sợ ma (Тоэттің арбаулардан қорқатыны) суретші Там Данның қатысуымен түсірілді. Trần Tấn Giàu жетекшілік ететін Вьетнам кино тобы Một buổi chiều trên sông Cửu Long (Меконг өзеніндегі кеш) және Thầy Pháp râu đỏ (Қызыл сакаллы сиқыршы) фильмдерін түсірді. 1937 және 1938 жылдары Гонконгта Вьетнам актерлері мен диалогтары бар тағы екі фильм - Cánh đồng ma (The Ghost Field) және Trận phong ba (The Storm) түсірілді, бірақ екеуі де қаржылық сәтсіздікке ұшырады. Үкіметтің Ақпарат және пропаганда министрлігі 1945 жылы кино бөлімін құрды және 1948 жылы Trận Mộc Hóa (Mộc Hóa Battle) 1948 жылы Trận Đông Khê (Đông Khê Battle) 1950 жылы Chiến thắng Tây Bắc (Солтүстік-Батыс жеңісі) 1952 жылы, Việt Nam trên đường thắng lợi (Вьетнам жеңіске жету жолында) 1953 жылы және Dien Bien Phu (1954) деректі фильмдерінде Бірінші Индокитай соғысындағы шайқастарды құжаттады.

Соғыс жылдары

Бірінші Индокитай соғысының аяқталуымен және Солтүстік Вьетнам мен Оңтүстік Вьетнамның құрылуымен Вьетнамның екі киноиндустриясы пайда болды. Ханой индустриясы деректі және драмалық фильмдерге, Сайгон соғыс немесе комедиялық фильмдерге бағытталған. Ханойдағы Вьетнам киностудиясы 1956 жылы, ал Ханой кино мектебі 1959 жылы ашылды. Вьетнам Демократиялық Республикасында түсірілген алғашқы көркем фильм Нгуен Хонг Ньидің режиссерлігімен түсірілген " Chung một dòng sông " (Бір өзенде бірге) атты ұлтшыл фильм болды. Тіпті 1960 жылы Đáng đời Thằng Cáo (Түлкіге әділ жаза) атты анимациялық фильм түсірілді. Ханойдағы деректі фильмдер мен көркем фильмдер сол кезде Шығыс Еуропадағы кинофестивальдарда назар аударды. " Nước về Bắc Hưng Hải" деректі фильмі 1959 жылы Мәскеу кинофестивалінде "Алтын" сыйлығын, ал 1963 жылы Фам Ки Намның "Cііс Хау" (Cіс Хау) фильмі Мәскеуде "Күміс" сыйлығын жеңіп алды. Бұл фильмде басты рөлді Тра Джань ойнады. Ханойдағы өнеркәсіп негізінен Вьетнам соғысын құжаттады. 1965 және 1973 жылдар аралығында 463 жаңалық, 307 деректі фильм және 141 ғылыми фильм шығарылды, бұл тек 36 көркем фильм мен 27 мультфильмге қарама-қайшы. Бұл кезеңдегі фильмдерге 1967 жылы Du kích Củ Chi (Củ Chi Guerillas) және 1970 жылы Lũy thép Vĩnh Linh (Vĩnh Linh Steel Rampart) деректі фильмдері кіреді, олар шайқастардан алынған кадрларды қамтиды. 1969 жылы түсірілген "Дường ra phía trước" (Фронтқа жол) және 1971 жылы түсірілген " Những người săn thú trên núi Dak sao" (Дак-Сао тауындағы аңшылар) сияқты басқа фильмдер де документальді фильмдер болды. Бұл кезеңдегі көркем фильмдерге Нгуен Ван Трỗi (1966), Đường về quê mẹ (Анаға оралу жолы) (1971), Truyện vợ chồng Anh Lực (Ан Лек пен оның әйелі туралы әңгіме) 1971 жылы және Em bé Hà Nội (Ханойдан келген қыз) 1975 жылы кіреді. Сайгон көптеген деректі және қоғамдық ақпарат фильмдерін, сондай-ақ көркем фильмдерді шығарды. 1950 жылдардың аяғындағы ең танымал көркем фильм - Chúng Tôi Muốn Sống (Біз өмір сүруді қалаймыз), бұл коммунистік Вьетминх билігі кезінде Солтүстік Вьетнамдағы қанды жер реформасы науқанының шынайы бейнесі. 1960 жылдардың ортасында кейбір қара-ақ фильмдер соғыстың тақырыбымен айналысты, мысалы Đoàn Châu Mậu және La Thoại Tân сияқты актерлер. Кейінгі танымал түсті фильмдер соғыс қираған қоғамдағы отбасылық немесе жеке трагедия тақырыбының айналасында болды, мысалы, Người Tình Không Chân Dung (Бетсіз ғашық) Kiều Chinh, Xa Lộ Không Đèn (Қараңғы автомобиль жолы) Thanh Nga, Chiếc Bóng Bên Đường (Жолдың жанындағы силуэт) Kim Cương және Được Thành. Комедия фильмдері әдетте Тет, вьетнамдық Жаңа жыл айналасында шығарылды; ең танымал - Трю Фу Bất Đắc Dĩ (Қайғылы миллионер) танымал комедиант Тхань Вьеттің қатысуымен. Джозеф Манкиевичтің Грэм Гриннің "Тыныш америкалық" романын бейімдеуі 1957 жылы Сайгонда және оның айналасында түсірілді. Американдық актер Маршалл Томпсон 1964 жылы Вьетнамдағы янк немесе жолбарыстың жылы фильмінде режиссерлік және актерлік рөл атқарды.

Қайта бірігу

Солтүстік және Оңтүстік Вьетнамның бірігуінен кейін бұрынғы Оңтүстік Вьетнамдағы студиялар социалистік реализм фильмдерін жасауға бет бұрды. Вьетнамдық көркем фильмдер өндірісі өсті және 1978 жылы көркем фильмдердің саны соғыстың жылдарында жыл сайын үштен 20-ға дейін өсті. Соғыстан кейінгі жылдардағы фильмдер революциядағы ерлік әрекеттерге, соғыстан туындаған адамзаттың азаптарына және соғыстан кейінгі қайта құрудың әлеуметтік проблемаларына назар аударды. Бұл кезеңдегі фильмдерге 1978 жылы "Мùa gió chướng" ("Шыбырлақ маусымы") және 1979 жылы "Cánh đồng hoang" ("Қалдырған алаң: еркін от аймағы") кіреді.

Қазіргі заман

1986 жылы нарықтық экономикаға көшу Вьетнамның кино өнеркәсібін қатты қиындатты, ол видео және теледидармен бәсекелесу үшін күресті. 1987 жылдан бастап Вьетнамда түсірілген фильмдердің саны күрт төмендеді. Алайда кейбір кинорежиссерлер кинотеатрларда түсірілген фильмдерді түсіруді жалғастырды. Олардың ішінде Trần Văn Thủy-ның Hà Nội trong mắt ai? (Ханой кімнің көзімен? , 1983) және Chuyện tử tế (Жақсы мінез-құлық тарихы, 1987) және Trần Anh Trà's Người công giáo huyện Thống Nhất (Тхоң Нхь ауданындағы католик, 1985), Trần Vũ's Anh và em (Аға-інілер, 1986), Đặng Nhật Minh's Bao gio cho den thang muoi (Оныншы ай келгенде, 1984), Đặng Nhật Minh's Cô gái trên sông (Өзендегі қыз, 1987), Nguyển Khắc Lợi's Tướng về hưu (Кейгірген генерал) және Đặng Nhật Minh's Mùa ổi (Гуава маусымы, 2001). Тони Буидің "Ба mùa" (1998 ж.) фильмі 1998 жылы Санденс кинофестивалінде жүлделі орындарды иеленді. Trần Văn Thủy-ның Tiếng vĩ cầm ở Mỹ Lai (Май Лайдағы скрипканың дыбысы) 1999 жылы 43-ші Азия-Тынық мұхит кинофестивалінде үздік қысқаметражды фильм сыйлығын жеңіп алды. Нгуен Танның "Джинь кот" (Сандилі өмір) келесі жылы сол фестивальде үздік фильмді жеңіп алды. Bùi Thạc Chuyên's Cuốc xe đêm (Түнгі цикло сапар) 2000 жылы Канн кинофестивалінде қысқаметражды фильмдер санатында үшінші орынды иеленді. Еуропалық өндірістер Вьетнамда жақсы танымал. Бұлардың ішінде "Ғашық", "Индокитай" және Вьет-Кьют режиссерлері Тран Ан Хун және Тони Буи фильмдері бар. Транның алғашқы көркем фильмі "Жасыл папаяның хош иісі" 1993 жылы Канн кинофестивалінде "Алтын камера" сыйлығын жеңіп алды және 1994 жылы "Оскар" сыйлығына ұсынылған алғашқы вьетнамдық фильм болды. Оның басқа фильмдері: Xích lô (Cyclo, 1995) және Mùa hè chiều thẳng đứng (Күннің тік сәулесі) 2000 жылы. Еуропалық бірлесіп түсірілген Нгуен Вьо Нгием Миннің "Мùa len trâu" (Бәке жігіті) фильмі көптеген кинофестивальдарда, соның ішінде 2004 жылы Чикаго халықаралық кинофестивалендә жүлделі орындарға ие болды. Соңғы жылдары вьетнамдық кинорежиссерлер теледидар мен DVD-ге жоғалған көрермендерді қайтаруға тырысып, коммерциялық бағыттағы фильмдер түсіруде. Соңғы жылдары Вьетнамдағы ең табысты фильмдердің бірі - Фи Тьен Сонның "Лưới trời" (Көктің желісі) фильмі. Фильмде жемқорлық туралы әңгіме қозғалған, ол Хошимин қаласының бандит-бандиты Нам Камның сотына ұқсас. Ле Хоангтың 2002 жылы түсірген "Гай нхай" (Бар қыздары) фильмі одан да үлкен фильм болды. Бірінші рет үкімет мақұлдаған топлесс сахнасы бар, ол 2004 жылы Lọ lem hè phố (Стрит Синдерелла) атты жалғасын шығарды. Осы бағыттағы тағы бір фильм - "Nữ tướng cướp" (Gangsta Girls). Сондай-ақ, 2006 жылы "Хон Труонг Ба Да Ханг Тит" (Труонг Баның жаны касапаттың денесінде) және 2004 жылы "Хи дан онг ко бау" (Ерлер жүкті болғанда) сияқты романтикалық комедиялар бар. Вьет Лин бірнеше сыншылардан жоғары баға алған фильмдер түсірді. 2007 жылы "Мұй" (Muoi: the Legend of a Portrait) - Сайгон құлдыраудан кейінгі Вьетнамдағы алғашқы қорқынышты фильм (корей продюсерлерімен бірлесіп), сонымен қатар 16 жасқа дейінгі тыйым салынған алғашқы фильм болды. "Сары кокон қабығының ішінде" (Bên trong vỏ kén vàng) Фильмінің авторы Фам Тян Ан 76-шы Канн кинофестивалінде (2023) ең үздік алғашқы көркем фильм үшін "Алтын камера" сыйлығын жеңіп алды. Сол сияқты, Трен Ан Хунның "Шындардың дәмін" фильмі де 2023 жылғы Канн кинофестивалінде үздік режиссер атағын жеңіп алды. Тран Чанның "Ешкімнің үйі" қазіргі уақытта ең көп табыс әкелген вьетнамдық фильм болып табылады, ол 475 миллиардтан астам құрады.