Кіріспе
Құс түрі Қара шалака (Ortalis vetula) - шалака, гуан және куросоу туысына жататын үлкен құс. Ол тропикалық және субтропикалық ортада, АҚШ-тың оңтүстік Техас штатындағы Рио-Гранде аңғарындағы мезквитальдық бұталықтардан Коста-Риканың солтүстік жағына дейін көбейеді. Орталық Америкада бұл түр Тынық мұхитының төменгі жерлерінде Чиапас, Мексикадан бастап солтүстік Никарагуаға дейін және Коста-Рикадағы жеке популяция ретінде кездеседі, онда оның аумағы қысқа қашықтықпен бөлінеді, бұл бөлек популяция. Бұл түр құрғақ және ылғалды ормандарда, әсіресе бұта мен саванна араласқан жерлерде жиі кездеседі. Әдетте 15 құстан тұратын топтарда кездесетін жайпақ шахалака жасырын әрі сақ болып, қауіптен құтылу үшін жерге тез жүгіріп немесе шапшаң бау-бақшалар арқылы секіріп, сырғанақпен жүгіруді жөн көреді. Қарағайлар ағаштарда немесе жерде жеміс-жидек (бұта, пальма, сапоталар), тұқым, жапырақ және гүлдермен қоректенеді. Кейде ол қызанақ пен қияр сияқты дақылдарға зиян келтіреді. Бұл дауысты, қатты RAW pa haw немесе cha cha LAW ka дауысы, көбінесе бірнеше құстар ырғақты хорда, әсіресе таңертең және кешке, әдетте ағаштардан жоғары. Сонымен қатар, ол шыбырдап, ыңғырасып, ыңқылдап, жылап-сыңғырып тұрады. Басқалары шахалака дауыстарын ер адамдардың дау-дамайға ұқсайтын, ашуға салатын дыбыстар деп сипаттайды. Қарағайлар әдетте жауын-шашынның алғашқы кезеңінде көбейеді. Ұя - қалың өсімдіктер арасында жапырақтармен қапталған, бұтақтар мен өсімдік талшықтарынан тұратын, терең емес табақ. Құрамында 2 - 4 ірі, қабықшасы ақ немесе қаймақ тәрізді жұмыртқа бар.
The plain chachalaca (Ortalis vetula) is a large bird in the chachalaca, guan and curassow family Cracidae. It breeds in tropical and subtropical environments from mezquital thickets in the Rio Grande Valley in southernmost Texas, United States to northernmost Costa Rica. In Central America, this species occurs in the Pacific lowlands from Chiapas, Mexico to northern Nicaragua and as a separate population in Costa Rica, where its range is separated by a short distance, as a disjunct population. This species frequents dry and moist forests, especially where interspersed with scrub and savanna. Usually found in groups of up to 15 birds, the plain chachalaca is furtive and wary and prefers to escape from danger by running swiftly on the ground or leaping and gliding through brushy tangles. The plain chachalaca feeds in trees or on the ground on fruit (figs, palms, Sapotaceae), seeds, leaves, and flowers. It is sometimes a pest of crops such as tomatoes and cucumbers. The call is a loud, raucous RAW pa haw or cha cha LAW ka, often by several birds in a rhythmical chorus, especially in early morning and evening, usually from well up in trees. It also produces peeping whistles and cackles. Others describe chachalaca calls as irritating noises mimicking a bunch of men arguing. The plain chachalaca typically breeds in the early wet season. The nest is a shallow saucer of twigs and plant fibers, lined with leaves, in thick vegetation. The clutch is 2–4 rough shelled white to cream eggs.
Таксономия
Жазық шалака Батыс Мексика шалакасы мен ақ жамбас шалакасына қатысты, екеуі де бұрын жазық шалаканың кіші түрі болып саналған. Бүгінде барлық ірі авторитеттер оларды бөлек түр ретінде таниды. Олардың таралу аймағы Мексикада бір-бірімен сәл ғана сәйкес келеді, бірақ олардың арасында будандар туралы хабар берілмеген. Еркектер орташа алғанда үлкен, бірақ жынысты диагностикалай алмайтын, үсті-үстіне жабысуы арқылы, сыртқы келбеті жағынан бірдей. Оның мойны ұзын, басы кішкентай, ал мойынның бойындағы жамылғысы ашық. Кристансен мен Пенс 1977 жылы олардың D. nasuta, бірақ Echinuria uncinata, Streptocara crassicauda немесе Streptocara incognita емес екенін анықтады. Жазық шахалака мекендейтін жерлері өте көп, соның ішінде негізгі орман, екінші деңгейлі орман, орман шетіндегі және өзен жағасындағы орман, тікенді бұталар мен бұталар. Жазық шахалаканың саны 500 000 000 (IUCN Қызыл тізімі 2006). Ол қауіпке ұшырамайды. Алайда Утила аралындағы O. v. deschauenseei түрінің түрі кейде жойылған деп саналады, бірақ соңғы зерттеулер оның әлі де тірі екенін растады.