Кетцальдар – тропикалық орманды мекендейтін әдемі құстар. Олар Неотропикада және Орта Америкада таралған. Кетцальдың көбею маусымы маусым-қазан айларында болады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құстар тобы
Group of birds
Кетцальдар (/k//ɛ//t/'/s//ɑː//l//, /'/k//ɛ//t//s//əl/) – трогон тұқымдасына жататын, керемет түсті құстар. Олар ормандарда, әсіресе ылғалды таулы аймақтарда кездеседі. Pharomachrus туысының бес түрі Неотропикалық аймаққа ғана тән, ал бір түрі – құлақты кетцаль (Euptilotis neoxenus) Гватемалада, кейде Мексикада және АҚШ-тың оңтүстік бөлігінде сирек кездеседі. Сонора, Чихуахуа, Синалоа, Дуранго, Наярит, Закатекас, Халиско және Мичоакан штаттарының таулы жерлерінде құлақты кетцальды Мексиканың солтүстік-батысынан батыс-орталық бөлігіне дейін табуға болады. Бұл Мезоамериканың ендік түрі, бірақ кейбір хабарламалар бойынша ол АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы Аризона және Нью-Мексико штаттарында көшіп-қонып, мекендейтін көрінеді. Құлақты кетцальдардың көбейтілу маусымы маусымнан қазанға дейін созылады. Кетцальдар салыстырмалы түрде ірі (толығымен ұзын), басқа трогон түрлерінен сәл ірілеу. Керемет кетцаль Гватемаланың ұлттық құсы, өйткені оның жарқын түсі мен Майя мәдениетіндегі маңызы зор.
Quetzals (/k//ɛ//t/'/s//ɑː//l//, /'/k//ɛ//t//s//əl/) are strikingly colored birds in the trogon family. They are found in forests, especially in humid highlands, with the five species from the genus Pharomachrus being exclusively Neotropical, while a single species, the eared quetzal, Euptilotis neoxenus, is found in Guatemala, sometimes in Mexico and very locally in the southernmost United States. In the highlands of the states of Sonora, Chihuahua, Sinaloa, Durango, Nayarit, Zacatecas, Jalisco, and Michoacán, the eared quetzal can be found from northwest to west central Mexico. It is a Mesoamerican indigenous species, but some reports show that it occasionally travels and nests in southeastern Arizona and New Mexico in the United States. June to October is the mating season for eared quetzals. Quetzals are fairly large (all over long), slightly bigger than other trogon species. The resplendent quetzal is the national bird of Guatemala because of its vibrant colour and cultural significance to the Maya.
Физикалық қасиеттері
Кетцальдың қанаттары, арқасы, кеудесі және басы жасыл немесе алтын жасыл түсті, ал құрсағы қызыл. Олардың қанаттары жаңбырлы ауа-райында жасыруға бейім, себебі олардың қауырсындары ылғалды және жылтыр жасыл кеңістікпен үйлеседі. Олардың жыныстық ерекшеліктері айқын, әйелдердің қауырсындарының бір бөлігі қоңыр немесе сұр түсті болады. Еркек кетцальдың құйрығы жетілгеннен кейін ең ұзын өлшемге жетуі үшін үш жылға дейін созылуы мүмкін. Бұл көбінесе жалғыз тіршілік ететін құстар жемістермен, жидектермен, жәндіктермен және кішкентай омыртқалы жануарлармен (мысалы, бақалармен) қоректенеді. Pharomachrus mocinno көбейту үшін тесіктерге, тек бастапқы бұлтты ормандарда ғана пайда болатын, өлі және толыққан ағаштарға тәуелді; түрдің көбею мінез-құлқы Гватемаланың таулы аймақтарындағы сияқты, осы ормандардың ұзақ мерзімді өмір сүруімен байланысты. Қалғандары IUCN бойынша қауіпті түрлерге жатпайды және барлығы жергілікті жерлерде кең таралған. Дегенмен, кетцальдар көбінесе бұлтты ормандарда мекендейтінін ескеру қажет, бірақ олардың көптеген шағын бөліктерге бөлінуі олардың өмір сүруіне қауіпті ең басты фактор болып табылады. Осы жануарларға тағы бір үлкен қауіп – браконьерлік. Олардың қауырсындары әлі де құнды зат ретінде қарастырылады, сондықтан браконьерлер оларды шетелдік туристерге және мұражай коллекционерлеріне сатады, сондай-ақ медицина мен рәсімдерде қолданады. Орманды жою олардың табиғи мекенін жойып, басқа аймақтарға көшуге мәжбүр етеді.
Quetzals have iridescent green or golden green wing coverts, back, chest and head, with a red belly. Their wings are suited to camouflage under rainy conditions, because their feathers blend well with wet and shiny green area. They are strongly sexually dimorphic, and parts of the females' plumage are brown or grey. The tails of the male quetzals may take up to three years after reaching maturity to grow to the maximum length. These largely solitary birds feed on fruits, berries, insects and small vertebrates (such as frogs). Pharomachrus mocinno is dependent on standing dead and mature trees for breeding holes, which are only formed in primary cloud forest; the species' breeding behavior is linked to the long term existence of these forests such as the few remaining in highland Guatemala. The remaining are not considered threatened by the IUCN and all are locally common. However, it should be kept in mind while despite the fact that quetzals typically inhabit cloud forests, the fact that they are being divided into much smaller patches is what is known as a principal threat to their survival. Another major threat to these animals is poaching. Since their feathers are still seen as an artifact poachers use their feather as trade to foreign tourists and museum collectors, but also are used for medicines and rituals. Deforestation is eliminating their natural habitat causing them to relocate to other areas.
Этимология
Квецал атауы науатль тілінен келген. Ол "үлкен, жарқыраған құйрық қауырсыны" (Американдық Одубон сөздігі) немесе "квецалдың құйрық жамылғысы" (Мерриам-Вебстердің колледж сөздігі) дегенді білдіреді. Бұл сөз испан тілі арқылы ағылшын тіліне өтті. Квецал Мезоамерика мифологиясында орталық рөл атқарады және ацтек құдайы Кетсалькоатлмен байланысты. Квецал сөзі бастапқыда Гватемаланың ұлттық құсы және валютасы аталған Гватемаланың ұзын құйрықты квецалына (әсіресе Солтүстік Гватемаланың Петен аймағына) қатысты қолданылған. Бүгінде ол әлі де сол құсқа сіңірген, бірақ қазір Pharomachrus және Euptilotis туыстарындағы барлық түрлерді атайды. Pharomachrus атауы ежелгі грек тіліндегі φάρος (pharos) – "жамылғы" және μακρός (makros) – "ұзын" сөздерінен шыққан, бұл жарқыраған квецалдың қанаттары мен құйрық жамылғысын сипаттайды (екінші h әрпінің мағынасы белгісіз). Перуде квецал пилко деп те аталады.
The name quetzal is from Nahuatl quetzalli , "large brilliant tail feather" (American Audubon Dictionary) or "tail coverts of the quetzal" (Merriam Webster's Collegiate Dictionary), from the Nahuatl root quetz = "stand up" used to refer to an upstanding plume of feathers. The word entered English through Spanish. The quetzal plays a central role in Mesoamerican mythology and is associated with the Aztec deity Quetzalcoatl. The word quetzal was originally used for just the resplendent quetzal, the long tailed quetzal of Guatemala, (more specifically the area of Northern Guatemala known as the Petén) which is the national bird and the name of the currency of Guatemala. It still often refers to that bird specifically but now also names all the species of the genera Pharomachrus and Euptilotis. Pharomachrus is from Ancient Greek φάρος pharos, "mantle", and μακρός makros, "long", referring to the wing and tail coverts of the resplendent quetzal (the second h is unexplained). The quetzal is also known in Peru as the pilco.
Мәдени маңызы
Кетзал ежелгі майя және ацтектер үшін ұзақ жылдар бойы зор маңызға ие болған. Оның қауырсындары жоғары мәртебелі екендігін көрсететін құнды заттар саналды және императорлардың бас киімдері мен басқа да әшекейлік киімдерінде жиі кездеседі.
The Quetzal has long been significantly important for the ancient Maya and Aztecs. Their feathers were considered luxury goods to represent high status and are often seen in the headdresses of the emperors and other costume elements.