Кіріспе
Шағын және орта мөлшерлі тотықтар тобы
Конурлар – әртүрлі, шамамен анықталған шағын және орта мөлшерлі тотықтардың кең тобы. Олар Жаңа әлем тотықтарының Arinae кіші тұқымдасының ұзын құйрықты тобындағы бірнеше туысқа жатады. "Конур" термині көбінесе құс шаруашылығында қолданылады, дегенмен ол кейбір ғылыми журналдарда да кездеседі. Америкалық орнитологтар одағы конур деп аталатын барлық түрлер үшін жалпы "қызылқұйрық" терминін пайдаланады, бірақ белгілі австралиялық орнитолог Джозеф Форшоу конур терминін қолданады.
Сипаттама
Конюрлар – Батыс жарты шарда таралған ірі қанақайлар немесе шағын попугайлар. Олар мөлшері және өмір салты жағынан Африка-Еуразияның немесе Австралияның қызыл шашақты қанақайларына ұқсас. Қазіргі кездегі барлық конюр түрлері Орталық және Оңтүстік Америкада мекендейді. Құрып кеткен Conuropsis carolinensis, яки Каролина қанақайы – ерекше жағдай. Конюрларды көбінесе попугайлар әлемінің клоундары деп атайды, себебі олар үнемі назар аударуға тырысады, соның ішінде төңкеріліп ілініп, алға-артқа тербеліп немесе "билейді". Қанақайлар үшін ірі болғанына қарамастан, конюрлар жеңіл денелі, ұзын құйрықты және кішкентай (бірақ мықты) мүңкідері бар. Конюрлардың мүңкідері әрқашан кішкентай церемен жабдықталған және көбінесе мүйіз түсті (сұр) немесе қара болады. Көптеген конюр түрлері 20 немесе одан да көп құстан тұратын топтарда тіршілік етеді. Конюрлар көбінесе дәнді жейді, сондықтан кейбір аймақтарда оларды ауыл шаруашылығы зиянкестері деп есептейді. Конюрлар – Африка попугайлары сияқты әртүрлі топ, сондықтан олардың барлығын сипаттау қиын және дәл емес. Конюр санаты шартты түрде анықталған, өйткені олар қазіргі таңда табиғи, ғылыми жіктеме құрамайды. Конюр термині қазіргі уақытта көбінесе құс шаруашылығында қолданылады. Ғалымдар осы құстарды "попугайлар" немесе "қанақайлар" деп атайды. Күн конюры – ғылыми мәтіндерде де конюр деп аталатын сирек түрлердің бірі. (Толығырақ ақпарат алу үшін төмендегі ғылыми жіктемеге қараңыз.)
Аратінга
Ежелгі тупи тілінде "жарық ара" (ара – "макау", тинга – "жарық") дегенді білдіреді. Аратинга конустары, әдетте, нағыз кішкентай макаулар немесе мини-макаулардан көбірек ойнақы мінезге ие. Үй жануарлары ретінде танымал аратингалар, әдетте, басқа конур түрлерінен ірілеу, қауырсындары жарқырақ және көбінесе екі негізгі конур туысының арасында шулы, әлеуметтес және талапшыл болады. Күнқұмды конур мен жандая попугайы үй жануарлары ретінде ең көп ұсталатын конур түрлерінің бірі. Аратинга түрлерінің көптеген түрлері өте шулы болуы мүмкін, бірақ жауапты иелері үшін өте жақсы үй жануарлары бола алады. Олардың өмір сүру ұзақтығы 20–30 жыл. Нандай конурлары (Aratinga nenday) ерекше қара бас, қара көк түсті қауырсынмен аяқталатын қанаттары мен құйрықтарымен ерекшеленеді. Олардың аяқтары мен жамбасы ашық көк түсті "шапанмен", ал аяқтары мен жамбасының айналасы ашық қызғылт қауырсындармен жабылған. Нандайдың жетілуін оның қара бас киімінің шетінен білуге болады; егер бас киімінің шеті қоңыр жиектерімен болса, онда құс бір жастан асқан. Нандайлар көбінесе өте шулы болады; олар өз талаптарын білдіруге, топқа ескертулер жасауға және көзден тыс топ мүшелерін шақыруға дағдыланған, үйірге бағытталған түрлер. Олар сонымен қатар өте әлеуметтес және зиялы құстар, олар әуендерді үйренуге, дыбыстарды еліктеуге және жақсы сөздік қорын үйренуге қабілетті. Бір мәлімет бойынша, олар өз аумақтарына адамдардың енуіне бейімделеді, бірақ олардың жабайы табиғаттағы нақты жағдайы белгісіз. Флориданың кейбір аймақтарында, әсіресе батыс жағалауында, Санкт-Петербург және Клируотер аймақтарында нандай конурларының үйірлері тіршілік етеді. Сонымен қатар, Флорида штатының Сарасота қаласындағы Сиеста-Киде де жабайы нандай конурлары бар. Лос-Анджелестің Пасифик-Палисадес ауданында үлкен нандай конурларының үйірі тіршілік етеді. Олар осы аймақта бірнеше жылдан бері қоныстанған. Алтыншапшақты конурлар (Aratinga auricapillus) – сонымен қатар алтыншапшақты попугайлар деп те аталады – Бразилия мен Парагвайға тән. Олардың табиғи мекендеу орталарына субтропиктік немесе тропиктік құрғақ орман, субтропиктік немесе тропиктік ылғалды жазық орман, құрғақ саванна және плантациялар кіреді. Осы конурдың өмір сүруіне ортаның жойылуы қауіп төндіреді. Алайда, алтыншапшақты конурлар өте жемісті, сондықтан олар құс шаруашылығында танымал, ал қолмен тамақтандырылған жас құстар көбінесе қолжетімді. Алтыншапшақты конурлардың ұзындығы 13–14 см, ал салмағы шамамен 150 грамм. Олардың денесі негізінен жасыл, қара түсті мүңкісі, сұр аяқтары және қоңыр көздері бар. Маңдай, көздің айналасы және қанаттың асты көбінесе қызыл түсті. Төс қауырсындары қызыл және жасыл түсті қоспа. Құйрық қауырсындары зәйтүн жасыл, ұшы көкшіл. Басты қауырсындары, қанаттың асты және астындағы қауырсындары көк түсті. Ересек емес алтыншапшақты конурлар көбінесе жасыл, көздерінің айналасында, мүңкісінің үстінде және қанаттарына жақын жерде аздап қызғылт түсті. Құйрықтың жасыл түсіне аздап теңізшіл түс араласады. Құстардың толық түсі екі жасқа келгенде ғана көрінеді. Олардың өмір сүру ұзақтығы шамамен 30 жыл.
Пиррра
Пирхура - конустардың тағы бір маңызды туысы. Бұл конустар (көбінесе жасыл түстер басым) өте көп таралған жасыл жақ коньки, қызыл іш коньки, інжулі коньки, қара бас коньки, суретті коньки, қызыл іш коньки және тағы да көптеген түрлерді қамтиды. Олар әдетте кішкентай, түстері ашық және Аратинга конустарына қарағанда әлдеқайда тыныш. Пирхура түрлері үй жануарлары ретінде танымалдылығын арттырып келеді, себебі олардың тыныш мінезі (ұқсас серік попугайларымен салыстырғанда), мейірімді және ептілігі, сондай-ақ осы түрлердің бірнешесінде шығарылған түс өзгерістерінің көбеюіне байланысты. Пирхура конустары әдетте 20-25 жылға дейін өмір сүреді. Толық жетілу үшін олардың көпшілігі бұрынғы өсу кезеңдеріндегі қауырсындарын жаңалау арқылы түсіреді, ал кейде жас құстар қыс мезгілінде қауырсындарын жұлып алады. Тұтқындағы осы құстар өздерін қышу үшін қауырсындарын пайдалануда байқалған.
Пситтакара
2013 жылға дейін барлық Psittacara құмшаңдары Aratinga туысына жататын. Бұл жерге жиі үй жануарлары ретінде ұсталатын, мысалы, қызыл маскалы құмшаң (немесе вишня басты құмшаң) және митралы құмшаңдар кіреді.
Еупситула
Psittacara түрлері сияқты, қазір Eupsittula туысына жататын попугайлар, оның ішінде жақсы таныс қызғылт сары маңдайлы попугай (немесе жарты ай конур) 2013 жылға дейін Aratinga туысына кірген.
Алтын қыша
Алтын ара немесе Бавария патшайымы арасы, Гуаруба гуаруба (жақында Аратинга гуарубадан қайта жіктелген) атынан көрініп тұрғандай, барлық денесі ашық сары қауырсынмен жабылған, тек қанатының ұшы жасыл және мүйіз түсті сұрқайрақ тұмсығы болмаса. Алтын аралар сатып алу және күтімі бойынша ең қымбат аралардың бірі, бірақ көптеген иелері оның артықшылықтары құнын асып түседі деп есептейді. Олар табиғатта сирек кездесетін, сонымен қатар үй жануарлары саудасында да аз сандағы құстардың бірі. Көптеген сарапшылар осы құстарды көбейту бағдарламасында болмаса, тұтқындыққа ұстамау керек деп санайды.
Патагониялық конур
Патагониялық конур, сонымен қатар қазылған тоқай, Cyanoliseus patagonus деп те аталады, ең ірі конур болып табылады. Ол Аргентинаның оңтүстік-орталық және Чилидің Патагония аймағында таралған. Жоғары жағы көңілсіз, астыңғы жағы жарқын түсті болатын Патагониялық конур 1990 жылдардан бері танымалдылығы артып, жабайы популяцияларға қауіп төндіретін заңсыз импорттың көбеюіне әкелді, бірақ олар көбінесе тұтқындықта өсіріледі. Патагониялық конурлар өте мейірімді және зиялы деп репутациясы бар, бірақ олар өте дауысты және шайнау арқылы бұзуға бейім. Үлкен Патагониялық конур (C. p. bloxami немесе C. p. byroni) – барлық конурлардың ең ірісі. Олар сөйлеуді үйрене алады және әсіресе қолмен өсірілген жағдайда, адамдармен жақсы байланыс жасайды. Олар ең түрлі-түсті құс болмаса да, керемет үй жануарлары болады.
Эникогнатус
Бұл туысқа Оңтүстік Американың оңтүстік ұшына тән қызыл қоңыр коньки (Enicognathus ferrugineus) және Чилиге ғана ендемік жұқа мүңкілі коньки (E. leptorhynchus) кіреді.
Алтын түкті конур
Алтын қауырсынды конур, сондай-ақ алтын қауырсынды сұңқар деп те аталатын, Leptosittaca branickii – Анд тауларында кездесетін, құс шаруашылығында өсірілмейтін және табиғи ортасында жойылу қаупі төніп тұрған шағын конур.
Сары құлақшыны
Колумбия мен Эквадордың өте сирек кездесетін сары құлақты ара немесе Ognorhynchus icterotis, құс шаруашылығында ешқашан көптеп кездеспеген және тұтқындықта сәтті көбейтілмеген.
Каролиналық көкпарқұйрық
Conuropsis carolinensis, Каролиналық попугай, тарихта АҚШ-қа ендемик екі попугай түрінің бірі болды. Каролиналық попугай өте әлеуметтік құс еді, үлкен топтарда өмір сүрді. Америкалық құс аулаушылар Каролиналық попугайлардың шоғының өлген мүшелерін қайғыру үшін қайта оралатынын және осылай өздерін оңай нысанаға айналдыратынын хабарлады. Зиянкес саналған, үй жануарлары саудасында танымал болған және қалпақтарға бағалы қауырсындары үшін ауланған бұл түр 1900 жылдардың басында жойылып кетті.
Жергілікті емес колониялар
Конурлар қалалық ортаға жақсы бейімделеді және әлемнің әртүрлі жерлерінде туған ортасынан тыс бірнеше колониялар кездеседі. Мұндай колониялардың нақты пайда болуы көбінесе анықталмайды.
Гонолулу, Гавай
Алмаз бас тауының беткейлерінде қызыл бас конүрлер тобы өмір сүреді.
Сиэтл, Вашингтон
Севард паркінде конұрлар тобы өмір сүреді.
Сан-Франциско, Калифорния
Сан-Францискодағы Телеграф төбесінде қызылбас конұрлардың колониясы мекендейді. Олар Марк Битнердің әңгімесіне негізделген "Телеграф төбесінің жабайы тотықтары" деген фильмнің мазмұны болып табылады. Конұрлардың үйірін Сан-Францисконың Тендерлойн ауданы сияқты көптеген басқа да аймақтарында көруге және естуге болады.
Санта-Клара округі, Калифорния
Санта-Клара округінде және оның төңірегінде көптеген қызылбас және/немесе митралы аралар гүлденіп өседі. Атап айтқанда, Саннивейл, Купертино (әсіресе Apple кампусы маңында) және Пало-Альто.
Медиада
"Паули" атты отбасылық фильмнің басты жұлдызы – көк тажы бар конюр. Фильмде 14 түрлі құс пайдаланылды.