Кіріспе

Dawn) - 1961 жылы жарық көрген Эль Визельдің романы. Бұл Визельдің Холокост кезінде және одан кейінгі өмірін және ойларын сипаттайтын "Түн, таң және күн" трилогиясының екінші бөлімі. "Түн" сияқты "Таң" да ойдан шығарылған. Онда Холокосттан аман қалған Еліше туралы әңгіме жазылған. Соғыстан кейін Еліше Палестинаға көшіп келеді және Иргунға (кітапта "Қимыл" деп аталады) қосылады. Бір күні түнде оған таңертең ағылшын офицерін өлтіру керектігі айтылады. Роман оның өлім жазасына кесілгенге дейінгі ішкі күресін қамтиды, оның өміріне және оған әсер еткендерге қайта қарайды.

Қысқаша мазмұны

Кітап Парижде басталады, басты кейіпкер Элиша Бухенвальд концентрациялық лагеріндегі балалық шағынан бастауға тырысады. Ғад есімді кісі Елішенің үйіне келіп, оның болашағын сұрауға келеді. Гад оның қозғалысқа қосылуын қалайды. Еліше келісіп, Палестинаға Көші-қон қозғалысына көмектесу үшін көшіп барады. Бұл - Палестинаны басқару үшін британдықтармен күресіп жатқан еврейлерден құралған террористер тобы. Еліше алты апта бойы лагерьге босатушы бостандық күрескері болуды үйренуге жіберіледі. Еліше үйретілгеннен кейін, ол британиялықтарды көптеп өлтіру үшін жіберіледі. Қозғалыстағы әркім жеке тапсырмаға жүгінеді. Бірде "қарындасы" Дәуіт бен Моше жарақат алып, тұтқынға алынды. Британдықтар Дәуіт бен Мошеді тұтқынға алып, таңертең өлім жазасына кесіп тастады. Жаза ретінде қозғалыстың қол астына британдық капитан Джон Доусон түсті. Хабарламада айтылғандай, егер Дэвид Бен Моше өлім жазасына кесілсе, олар Джон Доусонды өлтіреді. Алайда, егер ағылшындар Мошеге рұқсат берсе, онда қозғалыстың адамдары Доусонды да жібермек. Қозғалыстың басшысы Елішеге, егер Дәуіт бен Моше өлім жазасына кесілсе, Джон Доусонды таңертең өлім жазасына кесуді бұйырды. Джон Доусон жертөледе түрме бар үйде ұсталады. Еліше мен "Құран" қозғалысының бір топ "ағалары" Мошедің асылу керектігін растауды күтті. Радиодан сол түні Дәуіт бен Мошедің өлімі таңертең болатынын растады. Хабарландыру аяқталғаннан кейін "Азаттық дауысы" қойылды. Бұл жер асты стансасын Хәрәкәт халыққа ақпарат жеткізу үшін пайдаланады. "Тәуелсіздік дауысы" - Илана есімді әйел, ол Гадқа ғашық. Кешкісін, радио хабарларын тарату аяқталған соң, Илана Джон Доусон ұсталып отырған үйге келді. Үйдегі адамдар тобы Даусонның өлім жазасынан қалай құтқарылуы туралы әңгімелесіп отырды. Әңгіме жалғасып жатқанда, Доусонның аш болуы мүмкін деп шешті. Бірақ Еліше оған жоқ дейді. Ол: "Өлмекші болғанымды білген адам қалайша аш бола алады?" - деп сұрайды. Гад Доусонға тағам алып барып, бәрін жеп қояды. Ғад қайтып келгенше, Еліше өзінің бұрынғы адамдарының жын-перілерін көреді. Мысалы, өзінің жас нұсқасы, ата-анасы, қайыршы, және оның қожайыны, ол рабби. Қайыршы - түнде көруге үйреткен адам, Еліше оны пайғамбар деп санайды, ал қожайыны - Еліше үлгі ретінде қараған адам. Сол сәтте Еліше Джон Доусонды өлтіру туралы және онымен көрісуге барғысы келетін-келмейтіндігі туралы ішкі күресті бастады. Гад Доусонды тамақтандырып, Елішеге бәрін жегенін айтқанда, Еліше қатты таңғалып, шатасып, оны өлтіруден бұрын онымен сөйлесуге шешім қабылдады, өйткені ол мүлдем бейтаныс адамды өлтіргісі келмеді. Еліше Доусонмен жеке сөйлескісі келеді; Гад Елішеге жақындап, оған өзімен бірге алып кету үшін сымбатты қара револьверді берді. Еліше Доусонды көргенде, оның қаншалықты биік, қаншалықты сұлу екеніне таңғалады. Ол Джон Доусон туралы білген жалғыз нәрсе - ол өлуге бара жатқаны; Джон Доусонның Елішеге айтқан алғашқы сөзі "Сағат неше?" (206) деген сұраққа жауап береді. Еліше оның не туралы айтып тұрғанын бірден біліп, әлі таңертеңгі сағат төртте ғана екенін айтты. Доусон Елизаның есімін сұрады, ал Елиза күлкілі әңгімені сұрады. Доусон ешкімге айтпады, бірақ ол ұлы туралы айтты. Ол өлтірілер алдында Елішеден бір қағаз алып, ұлына хат жазып берді. Еліше сол күні поштаға жіберемін деді. Доусон өлетін кез келген уақытта өзінің күлкілі оқиғасын айтып беруге тырысты, бірақ ол кезде тым кеш болды. Доусон есімін атап жатқанда Элишаға оқ түсті. Еліше үйге қайта оралғанда, оның өзгергенін біледі.

Таңбалар тізімі

Дэвид Б Моше Дэвид Б Моше сионисттік қозғалыстың мүшесі болды. Оны ағылшындар тұтқынға алды. Оны ағылшындар қозғалысқа қатысқаны үшін асып өлтіруге үкім шығарды. Джон Доусон Джон Доусон - ағылшын армиясының офицері. Оны сионисттік қозғалыстың жазалау шарасы ретінде ұстады. Содан кейін ол қозғалыстың тұтқынына айналып, Елішеге өлтіріледі. Еліше Доусонды өлтіреді. Жоғаб - сионисттік қозғалыстың бір бөлігі. Ол қозғалысқа қарсы тұратын көршісінен жасыру үшін психиатриялық ауруханаға қашады. Жоғаб ауру болып жүр деп жүрді, бірақ полиция оны алып кетеді. Гидеон Гидеон сионисттік қозғалыстың мүшесі болды. Ол өте діндар адам. Ол азап шегіп, түрмеге қамалғаннан кейін де аман қалды, себебі Құдай онымен бірге деп ойлады. Ол Құдай онымен бірге болса, аман қалатынына сенді. Жілектер Жілектер кітаптың барлық бөлігінде пайда болды. Олардың барлығы оның өткенінің арбақтары, олар Холокосттан аман шықпады. Бір маңызды жұлдыз - оның балалық шағындағы жұлдызы. Бұл жын бала кезінде қалай қайтыс болғанын және балалық шағы қалай жоғалып кеткенін көрсетеді, және ол енді қайтып оралмайды. Элиша - 18 жастағы Холокосттан аман қалған, Гад оны Палестинаға барып, қозғалысқа қосылуға шақырады. Ол Джон Доусонды таңертең өлтіруді тапсырды. Ғад Елішеге сионисттік қозғалысқа шақырған адам. Ол Илананың жігіті. Илана - Гадтың қызы. Ол радиодағы "Азаттық дауысы" болып табылады. Қарт адам - қозғалыстың басшысы. Ол Джон Доусонды ұрлап, Елішеге таңертең оны өлтіруді бұйырады.

Хагана (Қимыл)

Хагананың анықтамасы бойынша, 1920 жылы құрылған Палестинадағы жер асты еврейлік отаршылдық 1948 жылы Палестинаның бөлінуімен Израильдің ұлттық армиясына айналды. Ол палестиналық арабтарға қарсы қорғаныс мақсатында құрылған. Яһудилер британдық әскерлер өз отбасыларын арабтардың бүліктеріне қарсы қорғай алмайды деп сенді. Олар қауіпсіздік үшін британдық билікке сенім арту мүмкін емес деп санайды. II дүниежүзілік соғыстан кейінге дейін Хагананың қызметі өте жай болды. 1945 жылдан кейін британдықтар Палестинаға еврейлердің шексіз көшіп келуіне рұқсат беруден бас тартқанда, екі жақтың арасындағы шиеленісу күшейді. Содан кейін яһудилер қозғалысының әрекеттері одан да зорлық-зомбылыққа айналды. Темір жолдарға және еврей иммигранттарын жер аудару үшін пайдаланылған көпірлерге шабуыл жасалды, британдық полиция бекеттеріне шабуыл жасалды, көптеген британдық азаматтар қаза тапқан қонақ үй бомбалары жарылды. Кейінгі жылдары Біріккен Ұлттар Ұйымы Палестинаны бөлгенде, Хагана еврей мемлекетінің басты қорғаныс күштері ретінде пайда болды. 1948 жылы мамыр айында Израиль тәуелсіз мемлекет ретінде пайда болған кезде Хагана ұрыстары көбірек құрылымдалған қорғаныс күштеріне бірікті. Бұл Израиль қорғаныс күштерінің пайда болуы.

Тақырыптар мен мотивтер

Визельдің "Таң" романында күшті тақырыптар мен мотивтер бар. Қайталанатын тақырыптың бір мысалы - өткен мен қазіргі. Бұрын олар концлагерлерде ұсталған, ал қазір соғыс аяқталған соң олар өз құқықтарын қайта алуға тырысуда. Еврейлер Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын және кейін бір аяқтан екінші аяққа дейін ауысады. Тағы бір маңызды тақырып - жек көретін адам болу. Ол қозғалысқа қосылғаннан кейін, өзі жек көрген нацистердің орнын алады. Бұрын нацистер жек көрушілікпен әрекет еткен, ал қазір Элиша мен оның қозғалысы солай. "Таң" шығармасының негізгі екі тақырыбы - өлім мен ішкі күрес. Соғыста өлім әркімді қоршап тұрады, одан құтылу мүмкін емес. Еліше мен қозғалыстың мақсаты " мүмкіндігінше көп сарбаздарды өлтіру. Бұл өте қарапайым нәрсе еді". Джон Доусон мен Дэвид Б. Мошедің өлімі "Таң" кітабын жазуда маңызды рөл атқарды. Іштегі күрес оқиға барысында көп рет көрінеді. Еліше кітабының басты кейіпкері, ең ішкі күресі бар. Ол әрқашан баланың жылағанын естиді, тіпті ешкім жыламай тұрса да. Бұл сөздерімізбен Еліше - жылағысы келген, бірақ жылай алмайтын бала екенін айтуға болады. Елішеге Джон Доусонды өлтіру міндеті тапсырылады, бірақ ол оны өлтіруден бұрын онымен танысу керек пе деп ойлайды. Ғад Елішеге: "Өзіңді қинама, бұл - соғыс", - дейді. Гадтың айтуынша, бұл сөз Елішеге өз міндетін керекінен гөрі күрделі етіп жасағанын көрсетеді.

Таңбалар

"Таң" кітабында бірнеше символдар бар. Оқырманға ең алдымен түнді танытады. Қайыршы Елішеге түннің бет-әлпеті бар екенін айтып, егер сіз бет-әлпетті көре алсаңыз, түннің күні сәтті болғанын білесіз. Ғадтың түнді түсіндіруіне байланысты түн немесе қараңғылық ойдың тазалығын білдіреді. Романның барысында Елисей түнде терезеден әртүрлі адамдарды көруді жалғастырады. Еліше алғаш рет көрген адамдар өлген адамдар еді. Еліше көрген көздер өлімді бейнелейді. Келесі символы - Елішенің есімі, ол Еліше пайғамбарға қатысты, ол Ежелгі Келісімнің Патшалар кітабында айтылған. Ақырында, таң - өлімді білдіретін символ. Еліше пайғамбардың таңертеңгілік туралы айтқан сөздері яһудилер мен тұтқындардың өліміне нұсқайды.