Кіріспе

Темір үшбұрыштың шайқасы 1974 жылы 16 мамырдан 20 қарашаға дейін өтті, онда Вьетнамның Халық армиясының (ВНАК) 9-дивизиясы Рах-Баб пен Ан-Дьенді басып алды. Вьетнам Республикасы армиясы (ВРВН) жоғалған қалаларды қымбатқа түсетін қарсы шабуылдар сериясымен қайтарып алды.

Өмірбаян

Темір үшбұрышы маңызды стратегиялық орын болды, солтүстігінде Лонг Нгуен құпия аймағының орман және өсімдіктер өскен каучук плантацияларымен, батысында Сайгон өзенімен, шығысында Ти Тхинх өзенінің кіші, бірақ бағасы қымбат кедергісімен шектелген. Пху Цунг, Bình Dương провинциясының астанасы, маңызды өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы орталығы болды және ARVN инженерлік мектебі болды. Ол үлкен автокөлік жолымен ARVN Phu Loi базалық лагерімен және шығысқа қарай Bien Hoa әуе базасымен байланысты. Сайгон өзенінің дәл ортасында, 13 және 1 автомобиль жолдарының қиылысында және Сайгонның шеткі бөлігінен 16 км қашықтықта орналасқан Фу Цюнь Сайгонның қорғанысы үшін өте маңызды болды. Темір үшбұрыштың жер бедері тегіс, қалың бұта мен көк өскіндермен қапталған. Әсіресе солтүстік бөлігінде адам басына дейін биік, бұталы бұталы далалар өскен. Жер бетінде бомба мен снарядтардың сансыз жарылыстары болғандықтан, көліктердің тар, қиыршық топырақ жолдардан шығуы мүмкін емес еді; тіпті арқанмен жүретін көліктер де қиындыққа тап болды. Бұл жер бірінші Индокитай соғысынан бері соғыстар болған. Үш ARVN аванпостының әлсіз тізбегі үшбұрыштың солтүстік шетін қорғады, батыстағы Рач Баптан, Сайгон өзеніне жақын, жергілікті 7-жол бойында Тхь Тхь өзеніндегі Ан Диенге дейін Бэн Каттың қарама-қарсысында. Осы форпостардың әрқайсысында, соның ішінде Рач-Бэп пен Ан-Дьен аралығында орналасқан 82-базада, 321-ші өңірлік күш (РФ) батальонының ротасы болды. Тағы бір ауыл жолы Рач Бап аванпостынан өтіп, жергілікті 14-жол, ол әдетте Три Тамнан Саигон өзеніне параллель, Рач Бап арқылы өтіп, Үшбұрыш арқылы оңтүстік-шығысқа қарай бұрылады, Пху Цунның солтүстігіндегі 13-көшеге қосылғанға дейін Тхи Тхин өзенінен өтеді. PAVN бірнеше апта бұрын 14-ші жолдағы Тхи Тхин өзеніндегі көпірді жойған болатын, бірақ өзенді понтондық бөліктермен кесіп өту мүмкін еді. Рах-Баб пен 14-ші тас жолдың Тхи-Тхинх өткелінің ортасында ARVN-нің тағы бір кішкентай өрт базасы болды. Армияның 25-ші дивизиясы мен Хоан Ньги провинциясының РФ-імен жұмыс істейтін Кю Чидің солтүстігіндегі жиі қарқынды және жартылай тұрақты қорғаныс позициялары Үшбұрыштың батыс жағын қоршады, бірақ Рак Бапқа қарама-қарсы Хо Бо Ормандағы ПАВН қарсылығы және Сайгон өзенінің айтарлықтай кедергісі, сондай-ақ ресурстардың жетіспеуі 25-ші бөлімнің Үшбұрыш ішіндегі жағдайға әсер етуін шектеді. ARVN жаяу әскері, бронь және өзара қолдау көрсететін от базалары мен заставаларымен Үшбұрыш шекарасының шығысында Тхи Тхин ауданында күшті болды, бірақ тек бір көпір, әлсіз арақашықтық, аудан қалашығын және Үшбұрыш ауылын байланыстырды.

PAVN шабуылы

16 мамырда ПАВН 9-дивизиясы ауыр артиллерия, ракета және миномет концентрацияларымен Ракх-Баб, 82-база және Ан-Диенге шабуыл жасай бастады. 82-базадағы RF компаниясы сол түстен кейін көпшілігі бомбалаудың салмағы астында құлаған бункерлерін тастап кетті. Рах-Баб 17 мамыр күні сағат 03:00-ге дейін ұсталды, оның аман қалған қорғаушылары Ан-Дьен бағытына қарай шегініп кетті. 16 мамырда Ан Диенде қақтығыс қызу болды, бірақ 17 мамыр түнінде ПАВН күштері қираған ауылды және оның қорғанысын ұстады. Алайда, RF батальонының қалдықтары Тхи Тхин көпірінің батыс жағын жағалаудағы блокадалық позицияда ұстады, ал шығыс жағы Бэн Катта ARVN күштерімен қамтамасыз етілді. PAVN Ан Диеннің айналасында қазып алды, бірақ көпірдегі RF позициясын аластата алмады. 9-шы дивизияның екі жаяу әскер полкі 10 Т54 және ПТ76 танкілері бар 321-ші РФ батальонына қарсы қолданылды. 2-полк Рач Бапты басып алып, 14 -жол бойындағы үшбұрышты оңтүстікке шабуылдауды жалғастырды, ал 95C полк 82-база мен Ан Диенге шабуыл жасады. 271-ші полк резервте қалды.

Ан Диендегі алғашқы ARVN қарсы шабуыл

Бен-Каттағы ARVN дереу Ан-Дьендегі PAVN-ге қарсы шабуыл жасай алмады, өйткені RF ұстаған көпір басы кез-келген үлкен күштердің өтуін қорғауға тым үстірт болды, бірақ III корпус қолбасшысы генерал-лейтенант Фам Кюнь Тхуан тез арада Бен-Катты нығайта бастады. 318-ші арнайы топ 16-сы күні түстен кейін Бен-Катқа келді және 17-сі күні көпірді ұстап тұрған РФ-ны күшейтіп, көпір басының батысындағы ПАВН-нің блоктау позициясына қарсы қозғала бастады. ARVN көпір басының әлсіздігі және Ан-Диендегі қарсылас позицияларының күші, соның ішінде танкіге қарсы қарулар мен танктер, 318-ші армияның кез-келген броньын Ан-Диен көпірінен осы уақытта жіберуді практикалық емес етті. Осы арада 322-ші арнайы топ Тьи-Нин провинциясынан Фу-Цюньге көшіп барды және оған Рэч-Рэптен оңтүстікке қарай қозғалып келе жатқан ПАВН 2-ші полкіне қарсы тұру үшін 14-ші жол бойындағы Үшбұрышқа шабуыл жасауға дайын болуды тапсырды. 17 мамыр күні Вьетнам Республикасы Әуе күштері (РВНАФ) әуе бақылаушылары мен фотосуреттерінде 82-базаның ішінде екі Т-54 танкісі бар екені, оларды РВНАФ ұшақтары келесі күні жойған, ал тағы төрт танк Ан Диен базасында болған. III корпустың штабындағы РФ компанияларының өз позицияларынан асығыс, тіпті негізсіз шығарылуына алғашқы жағымсыз реакциялар ПАВН күшінің көлемі мен құрамы ашылғанда біршама жұмсарады. Тхун Ан Дьенді қорғауға арналған ПАВН 9-дивизиясының күш-қуатын және табандылығын бағаламады, бірақ ол жаудың көлемі, құрамы және орналасқан жері туралы нақты ақпаратқа ие болды. Оның бастапқы жоспарлары, олар шындыққа сай келмеді, 22 мамырға дейін жоғалған үш базаны бір мезгілде қайтарып алуды талап етті. Тхь Тхь өзенінен Ан Диен көпіршігін нығайту үшін тасталған ARVN жаяу әскері мен инженерлерін қоспағанда, Үшбұрышқа көшкен ARVN-дің алғашқы ірі бірлігі 18-ші дивизияның 43-ші жаяу әскер полкінің батальоны болды, ол 14-ші жолмен Фу Цюньнан солтүстікке қарай өтті. Көп ұзамай полктің қалған бөлігімен күшейтілген бұл элемент, соңынан 322-ші бронетанктік жұмыс тобы Rach Bap және 82-базаға шабуыл жасады. Осы уақытта 318-ші арнайы топ Ан Диен көпірінен өтіп, Ан Диеннен өтіп, 82-ші базаға барады. Лаи Хеден оңтүстікке қарай шабуылдайтын үш рейнджер батальоны 82-базаға солтүстіктен шабуыл жасайтын болды. Бұның ешқайсысы жоспарланғандай жұмыс істеген жоқ. 43-ші жаяу әскері солтүстікке қарай 4 - 5 км алға жылжудан кейін тоқтап қалды. 322-ші арнайы топтың машиналары тығыз бұталар мен кратерлер аралығында өте баяу жүріп жатқанын байқады. Тхуан, бұл бронетанк күштердің тұншығып, артында көпірдің жарылып кетуіне қауіптеніп, кері шегінуді бұйырды. Ол Ан Дьен көпірінің ПАВН артиллериясымен (соның ішінде АТ-3 зымырандарымен) қатты әлсірегенін және 318-ші арнайы топтың танкілерін қолдамайтынын анықтады. PAVN бақылауы мен кездейсоқ ауыр миномет және артиллерия атысы кезінде ARVN жауынгерлік инженерлері көпірді жөндеуге тырысты. Қаза тапқандар көбейіп, жұмыс өте баяу жүрді. Сол уақытта 7-ші рейнджерлер тобы үш батальонмен Лай-Кхеден оңтүстік-батысқа қарай қозғалып, Ти-Тинь өзенінен өтіп, 82-базаға қарай алға жылды. Рейнджерлерге бірден қалың орман мен каучук плантацияларында ПАВН 9-шы дивизиясының әскерлері қарсылық білдірді, ал олардың шабуылы мақсатқа жетпей тұрып қалды. ARVN алға жылжыуда үлкен қиындықтарға тап болғанда, ол Ан Диенді ауыр артиллерия оғымен соққылады. Солтүстік Вьетнам ARVN батареяларына және тоқтап қалған Рейнджерлер мен жаяу әскерлер колонналарына қарсы жауап берді және Бэн Каттың оңтүстігіндегі RF командалық бекетіне саперлерді жіберді, онда олар 105 мм гаубицаны жойып, кішкентай гарнизонның көп бөлігін жойды. Бұл ретте, РВНАФ тек шектеулі қолдау көрсетті, өйткені PAVN әуе шабуылына қарсы артиллериясы мен SA 7s РВНАФ ұшақтарын биікке көтерілді. 24 мамырда 25-ші дивизияның бронеатты ат әскерінің эскадрильясы 9-шы дивизияның резервті 271-ші полкті 318-ші немесе 322-ші арнайы топтарға қарсы жіберуіне жол бермеу үшін Го Дуа Хадан шығысқа қарай Бой Лой орманына қарай диверсиялық шабуыл жасады. 25-ші күні бронеатқыштар эскадрильясы қарсылық көрместен Суо Цоудан өтіп, 50-ші жаяу әскер дивизиясының екі батальонымен Саигон өзенінің батыс жағалауы бойымен Фу Хоа ауданының солтүстігіне қарай қозғала бастады. 25 мамырда Тхуэн 18-ші дивизияның командирі, бригадир генерал Ле Минь Дхао және 3-ші бронетанкті бригаданың командирі, бригадир генерал Трэн Куан Хоймен кездесіп, келесі таңғы шабуылды үйлестірді. Сол кезде 43-полк Ан Дьеннен оңтүстікке қарай 7 км жерде болды, солтүстікк...

82-база

82 базаны қайтарудың алғашқы әрекеті 1974 жылы 7 маусымда 318-ші арнайы топ танкілерін Тхи Тхин өзенінен алып өтіп, Ан Диендегі 18-ші дивизияның позициясы арқылы өткенде басталды. 52-ші жаяу әскер Ан Диен периметріне резервте қалған кезде, 48-ші жаяу әскердің екі батальоны оңтүстікке және батысқа 318-ші арнайы топтың оңтүстік флангін қорғау үшін, ол 7-ші жол бойында 82-ші базаға қарай алға жылды. Оңтүстікке қарай 43-полк 272-полкпен байланыс орнатты. Осы арада ПАВН 9-дивизиясы 95-ші полктің қалдықтарын әрекет етуден алып тастады және 271-ші полкті 82-базаға орналастырды, онда ол терең, өзара қолдаушы қорғаныс позициясын дайындады. Темір үшбұрыштағы 7-жол бойында қатаң қорғаныс жүргізу туралы шешімін анық білдіріп, COSVN 141-ші полкті, 7-дивизияны 13 шоссе бойындағы позициясынан оңтүстікке, Лай Кхедан солтүстікке 82-базадан солтүстікке қарай 9-дивизияны нығайтуға жіберді. Осы арада 9-дивизия 272-полкті темір үшбұрыш аймағының оңтүстік бөлігінен 82-база мен Рач-Бабты қорғауға көмектесу үшін солтүстікке қарай жылжыта бастады. Жазғы муссон Bình Dương провинциясына келді, жаңбыр мен төмен бұлтпен қапталған жер РВНАФ-тың шабуылға қолдау көрсету тиімділігін одан әрі төмендеді. 82-базаның солтүстік-батысында орналасқан тығыз резеңке плантациясы қорғаныс позициясын қолдау және жергілікті 7-жолымды бақылау үшін тамаша жасыруды қамтамасыз етті, бұл ARVN бронясы үшін қол жетімді жалғыз жол. Тығыз қылшық бағанға оңтүстік жақындауды жауып, ПАВН-нің қолдау және резервтік позицияларын жасырды. Тек біршама ашық жерлер екі жағында немесе 7-жолда болды, онда биік шөптер ARVN бағанасын жасырмады, бірақ көрінуді бірнеше метрге дейін қысқартты. Сонымен қатар, бұл тәсіл 9-дивизияның қолдаушы артиллериясының бақылау отына ұшырады. 8 маусым күні кешке қарай 318-ші арнайы топ өзінің бірінші мақсатына, 25-ші төбеге, 82-ші базадан 1 км-дей қашықтықта жетті. Онда 271-ші полк батальонымен соғысып, 30 адам өлтіріп, 10 адамды тұтқынға алды. Келесі күні 82-базаны қайта алу перспективалары жарқын көрінді, ал Тхуэн Джайоға Рач Бапты 15 маусымға дейін алу керектігін айтты. Бірақ 10 маусымда 318-ші арнайы топты екі колоннада өте баяу алға жылжытады, біреуі 7-ші жолдан солтүстікке, біреуі оңтүстікке қарай, 4 танк және миномет, гаубица және ракеталық оқтың ауыр шоғырлануымен 271-ші полк батальоны соққыға ұшырады. 318-ші арнайы топтың төрт танкісі мен бір жеке көліктері зақымдалды, бірақ жеке құрамның зардабы аз болды. Түнгі уақытта тек 200 метр ғана, ПАВН мина өрістері мен 82 мм. "Біздің командамыз 82 базадан 800 метр қашықтықта тоқтады. 11 маусымда ешқандай жетістік жасалмады, бірақ ARVN артиллериясы мен RVNAF базаны ұрып-соқты. Авиациядан қорғану отын қарқынды болды және RVNAF истребитель-бомбардировщиктерін ең тиімді шабуыл биіктіктерінен жоғары ұстады. Осы арада Тхуэн шабуылға қайтадан кірісуге бел буған, Хойға Бэн Катта 315-ші арнайы топты жинап, оны Ти Тхин арқылы шабуылды күшейту үшін жіберуді тапсырды. 315-ші оңтүстік-батысқа қарай қозғалып, 82-ші базаға оңтүстіктен шабуыл жасайтын, ал 318-ші фронттық шабуылға жалғастыратын. Оңтүстікте тағы бір өзгеріс орын алып, ПАВН 2-полкінің бір батальонынан басқасының барлығы 7-жолға қарай солтүстікке қарай жылжығанын анықтады. Джан Фу Тху аймағында өзінің 43-ші жаяу әскер батальонының тек біреуін қалдырды, полк теңгерімін резервке қойды. 12 маусымның түскі аста 315-ші арнайы топ 82-ші базадан оңтүстік-шығысқа қарай 1600 метр қашықтықта орналасқан. Осы сәтте Đảo шығыс пен оңтүстіктен екі жақты шабуыл жасаудың бастапқы тұжырымдамасын өзгертті. 315-ші шабуылға дайын болғаннан кейін, ол 318-шіге 82-ші базаға қарсы 315-шіге қарсы күреспен әлсіреген Бэн Каттың шығыс жақтарын қорғауға қайта оралады. Қалың бұта, қалың жер және ПАВН артиллериясының дәл атысы 315-ші полктің 13 маусымда қандай да бір жетістіктерге жетуіне кедергі жасады. Шын мәнінде, 318-ші контингент байланыстан бас тартқан кезде, ол 315-ші контингенттің мақсатына қарағанда мақсатқа әлдеқайда жақын позициялар қалдырды. Жоспарлардың тағы бір өзгеруі. Đảo Thuần-ға 43-ші және 52-ші полктердің әрқайсысы екі батальонды шабуылдау рөлін алуды ұсынды, ал 315-ші 82-ші базаның оңтүстік-шығысында қорғаныс периметріне қалды. Жаяу әскерлер плантацияға кіріп, солтүстіктен шабуыл жасайды. Тхун келісіп, бас штабтың штаб-пәтеріне шабуылға арналған оқ-дәрілерді қайта бөлуді сұрап барады. Ол өзінің штабына ашулы күйде оралды, өйткені логистиканың бастығы генерал Джан Ван Хуен бұл сұрақты қанағаттандыра алмады. 15 маусымға қарай екі 43-ші ж...

Рах Баб

82-ші базадан шығарылғаннан кейін COSVN Тай Нин Бинь Лонг аймағында жаңа корпус штабын ұйымдастырды және оны 301-ші корпус деп атады. Бұл корпус көп ұзамай 7-ші және 9-шы дивизиялардың, жеке полктердің және Солтүстік Вьетнамнан келе жатқан қосымша құралымдардың жауынгерлік операциясын басқаратын болады. Осы арада Тхуэн 5-ші дивизияның шаршаған әскерлерін демалуға шешім қабылдады және өзінің 25-ші дивизиясын темір үшбұрыштың батысындағы Хо Бо аймағындағы ПАВН базаларын тазартуға жіберді. Ан Диен және 82-базаның айналасындағы ARVN қорғанысын аймақтық күштер мен рейнджерлер өз қолдарына алды. III корпустың штабы Ракх-Бабты, ПАВН-дің қолында қалған соңғы форпостыны қайта алу үшін шабуылды қайта бастау жоспарларын жасады. Тхуан сонымен қатар ПХВН-ді Темір үшбұрыштың оңтүстік бөлігін Фу Тху айналасынан тазарту қажеттігін мойындады және Ракх-Баб, Фу Тху және Темір үшбұрыштың батысындағы Фу Хоа аймағын қамтитын жоспар қалыптаса бастады. Бірақ 30 қазанда, жоспарды орындаудан бұрын, президент Тьё Тхуенді III корпустың командалығынан босатып, оны генерал-лейтенант Дьо Куо Дьонға ауыстырды. Дьон дереу темір үшбұрыштағы жағдайды қарап шығып, оның алдыңғысының жоспарын қарады, ол өзгертіліп, Quyet Thang 18/24 операциясы (Жеңіс қалауы) болды. Корпустың үш дивизиясының батальондары да қатысқан; D күні 14 қараша болды. 9-шы жаяу әскер, 5-ші дивизия Ан Диеннен басталып, батысқа қарай 7-жол бойымен, 82-базадан өтіп, Рач-Бэпке қарай жүрді. 48-ші және 52-ші полктер 18-ші дивизия Бен-Каттан оңтүстікке қарай Тхи-Тхин өзенінен өтіп, темір үшбұрышқа кірді және Сайгон өзеніне қарай батысқа шабуыл жасады. Осы аймақта 25-дивизияның 50-ші жаяу әскерінің элементтері бар еді. Осы арада 46-шы жаяу әскер және 50-ші батальон Пху Хоа ауданының солтүстігіндегі плантацияларға Сайгон өзенінен ПАВН-нің кіруіне жол бермеу үшін көшті. 7-жол бойында 9-шы жаяу әскер 19 қарашаға дейін оқиғасыз алға жылды. 82-базаның батысында өткір ұрыстар болған кезде 40 астам ARVN сарбазы жарақат алды. PAVN 14 өлгенді және көптеген қару мен радионы қалдырып кетті. Келесі күні таңертең 9-шы жаяу әскердің барлау ротасы қарсылықсыз Рач-Бабқа кірді. Темір үшбұрыш науқаны іс жүзінде аяқталды, бірақ 14-ші жол бойындағы оңтүстікте тазалау жұмыстары 24 қарашаға дейін жалғасты. Бұл соңғы тарау, науқанның алғашқы кезеңдеріндегі шығындар мен зорлық-зомбылықпен салыстырғанда, антиклимактикалық болды. Екі жақта да зардап шеккендер аз болды, ал байланыстар аз және қысқа болды. PAVN темір үшбұрышқа соңғы табан тірегін тастап, тек жоғалтуларды қалпына келтіру, жаңа 301-ші корпустың негізгі күштерін шешуші шайқастарға қайта ұйымдастыру, қайта жабдықтау және қайта даярлау үшін символдық қарсылық көрсетті.

Салдары

Темір үшбұрыштың шағын майданындағы ұрыс-керіс, Оңтүстік Вьетнамның жеңісімен аяқталып, Солтүстік Вьетнамның жауынгерлік теңдікке қол жеткізгенін және Сайгонды қорғайтын ARVN сыртқы қорғаныс желісіне қарсы алға жылжығанын көрсетті.