Кіріспе

Salzgitter (; Eastphalian: Soltgitter) – Германияның оңтүстік-шығысындағы Төменгі Саксониядағы дербес қала, Хилдесхайм мен Брауншвейг арасында орналасқан. Вольфсбург және Брауншвейгпен бірге Зальцгиттер Төменгі Саксонияның жеті Oberzentren-інің бірі (шамамен мегаполиске тең). 101 079 тұрғыны бар (2015 жылдың 31 желтоқсанына қарай) және оның ауданы Төменгі Саксониядағы ең үлкені, сондай-ақ Германиядағы ірі аудандардың бірі. Зальцгиттер бірнеше шағын қалалар мен ауылдардың бірігуінен пайда болды және қазіргі таңда 31 ауданнан тұрады, олар салыстырмалы түрде тығыз орналасқан және араларында кең ашық кеңістіктер бар. Жас қаланың басты сауда көшесі Лебенштедт ауданында, ал орталық бизнес ауданы Салцгиттер Бад ауданында орналасқан. Қала Миттелландканал және Эльбаның жақын арнасымен байланысқан. Ең жақын ірі қалалар – солтүстік-шығыста Брауншвейг және солтүстік-батыста Ганновер. Зальцгиттер қаласының халқы 1942 жылы құрылғаннан бері 100 000 тұрғынды асып түсті (неміс анықтамасына сәйкес, бұл оны қала (Großstadt) деңгейіне көтерді, ал бұрынғысы – қалашық (Stadt) еді), ол кезде ол Ватенштедт-Салцгиттер деп аталған. Вольфсбург, Леверкузен және Айзенхюттенштадт қалаларымен қатар, Зальцгиттер Германияда 20-ғасырда құрылған сирек қалалардың бірі.

Атауы

1942 жылдың 31 наурызына дейін "Сальцгиттер" қазіргі Салцгиттер-Бад ауданы орналасқан жердегі қаланың аты болды. Одан кейін 1951 жылға дейін "Сальцгиттер" сол кезде болған Ватенштедт-Сальцгиттер қаласының бір ауданының аты болды. 1951 жылы Сальцгиттер ауданы Салцгиттер-Бад деп өзгертілді; осылайша бос аталған "Сальцгиттер" аты, бұрынғы "Ватенштедт-Сальцгиттер" қаласының жаңа және ықшам атына айналды. (Қазіргі таңда "Сальцгиттер-Ватенштедт" бірнеше жүз тұрғыны бар шағын ауданның аты.)

География

Салцгиттер Одервальд орманы мен Салцгиттер Хёнензуг ("Салцгиттер таулары") арасында, сазды топырақпен жабылған кең жартарада орналасқан. Қала солтүстіктен оңтүстікке дейін және шығыстан батысқа дейін созылады. Ең биік нүктесі – Хамберг төбесі, ол Салцгиттер Бадтан солтүстік-батысқа қарай орналасқан.

Тарих, 13001982 жыл

Салцгиттер 14 ғасырдың басында Верпштедт ауылының (кейіннен Вёппштедт) жанындағы тұз бұлақтарының маңында пайда болды. Атауы көршілес Гиттер ауылынан (қазіргі уақытта қалалық округ) шыққан, "Гитереге дейін сольте" деген сөз тіркесінен алынған, яғни "Гиттер маңындағы тұз"; алғашқы жазба 1347 жылға қатысты. Тұз өндірісінің 200 жылдығынан кейін, қазіргі Салцгиттер аймағындағы шаруалар 1350 жылдары қала құқығы алды, бірақ 16 ғасырдың басында Брансвик-Люнебург герцогтығына қарауына өткен соң, муниципалдық құқығын жоғалтты. Кейін Салцгиттер Хилдесхайм епархиясының құрамына кірді. 1803 жылы епархия Пруссияға өткен кезде муниципалдық құқық қайта бекітілді, бірақ 1815 жылы Салцгиттер Ганновер корольдігіне қосылғанда тағы да алынып тасталды. 1830 жылы Салцгиттерде тұзды ванна ашылды. 1866 жылы Ганновер корольдігі Пруссияға өткеннен кейін Салцгиттер Пруссия муниципалитетіне айналды және 1929 жылы қайтадан қала құқығын алды. Оған дейін Ворсальц және Либенхолл қалалары қосылған болатын (1926 және 1928 жылдары). Сол кезде Салцгиттер Гослар округінің құрамына кірді, және Салцгиттерден басқа, қазіргі Салцгиттер Бадтың бөлігі болып табылатын Гиттертор сияқты шағын елді мекендер де оның құрамына кірді. 1936 жылы Книстедт қаласы қосылды, ол да қазір Салцгиттер Бадтың бір бөлігі. Салцгиттердегі темір кенінің 1310 жылы алғаш рет айтылғандығына байланысты, 1937 жылы ұлттық социалистер кен өндіру және темір өндіру үшін "Reichswerke Hermann Göring" компаниясын құрды. Металлургиялық зауыттардың кедергісіз дамуын қамтамасыз ету үшін бүкіл аймақта бірегей әкімшілік құрылым жасалды. Сондықтан 1942 жылдың 1 сәуірінен бастап Герман Геринг заводының айналасындағы аумақты біріктірілген қалалық округ (тәуелсіз қала) құру туралы жарлық шығарылды. Осы мақсатта Салцгиттер қаласы және Beinum, Flachstöckheim, Groß Mahner, Hohenrode, Ohlendorf және Ringelheim муниципалитеттері (барлығы 7, Гослар округіне қарасты) және Barum, Beddingen, Bleckenstedt, Bruchmachtersen, Calbecht, Drütte, Engelnstedt, Engerode, Gebhardshagen, Hallendorf, Heerte, Immendorf, Lebenstedt, Lesse, Lichtenberg, Lobmachtersen, Osterlinde, Reppner, Salder, Thiede Steterburg (қазіргі Thiede) және Watenstedt (барлығы 21, Wolfenbüttel округіне қарасты) біріктіріліп, Watenstedt Salzgitter қалалық округі құрылды. Көршілес Гиттер муниципалитеті 1938 жылы қосылғандықтан, 1942 жылы жас қала 29 округтен тұрды. Гослар округінің қалған бөлігімен бірге жаңа тәуелсіз муниципалитет Брансвик ерікті мемлекетіне қосылды. Ал Брауншвейг бұл үшін Холцминден округін Пруссияның Ганновер провинциясына берді. 1942 жылдың қазан айында СС Нюенгамм концентрациялық лагерінің қосалқы лагері Дрюттеде Герман Геринг зауытына құл еңбекшілерін жұмысқа тарту үшін құрылды. Бұл үлкен қосалқы лагерде 2800 тұтқын болды. Салцгиттерде үш концентрациялық лагерь орналасқан. Соғыс кезінде Салцгиттер американдық және британдық бомбалаудан қатты зақымдалды. Соғыстан кейін Брауншвейг штаты Төменгі Саксония жерінің құрамына енді, ал Ватенштедт-Салцгиттер "Брауншвейг әкімшілік округінің" (кейін Regierungsbezirk Braunschweig) тәуелсіз қаласы болды. 1951 жылы қала "Stadt Salzgitter" (Салцгиттер қаласы) деп аталды, ал Салцгиттер ауданы "Салцгиттер Бад" деп аталды, бұл сол жердегі тұзды ваннаға сілтеме жасайды. 1974 жылдың 1 наурызынан бастап Төменгі Саксонияның жергілікті әкімшілік реформасы аясында Уфинген және Сауинген муниципалитеттері (бұрынғы Wolfenbüttel округі) қосылды, округтердің саны 31-ге жетті. Салцгиттерде темір кенінің өндірісі 1982 жылға дейін жалғасты, ал бұрынғы шахта Schacht Konrad (Конрад шахтасы) 1975 жылдан бері радиоактивті қалдықтарды сақтау үшін арналған полигон ретінде қарастырылып келеді.

Саясат

Salzgitter құрылғаннан кейін Ватенштедт-Salzgitter қаласының уақытша мэрі ретінде мемлекеттік комиссар тағайындалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін британдық оккупациялық аймақтың әскери үкіметі Британияның коммуналдық конституциясын енгізді. Бұдан бөлек, сайланған Кеңес жұмыс істейді. Кеңес өз мүшелерінің бірін қала басшысы және өкілі ретінде қала әкімі (немісше: Oberbürgermeister) етіп сайлайды. Сонымен қатар, 1946 жылдан бастап қалалық кеңестің бас атқарушысы ретінде Oberstadtdirektor қызмет етті. 2001 жылдан бері Кеңес басшысының және Бас атқарушының лауазымдары біріктіріліп, жай ғана мэр деп аталады. Халықтың сайлауымен тағайындалған ол қаланың өкілі болып табылады және Кеңеске жетекшілік етеді.

Елтаңба

Салцгиттер қаласының елтаңбасы күміс түсті қабырға артында көрінетін күміс пештен тұрады. Пештің үстіндегі қалқанның жоғарғы бөлігі жасыл түсті және екі тұз өндіру құралымен әшекейленген, ал төменгі бөлігі алтын түсті және қара сана мен қара темірмен безендірілген. Пештің артындағы қызыл фонға екі бидай бағысы орналасқан. Елтаңба, бір жағынан, көптеген Салцгиттер ауылдары үшін маңызды ауыл шаруашылығын, екінші жағынан, Салцгиттер қаласының құрылуына себеп болған өнеркәсіпті көрсетеді. Бұл елтаңба 1951 жылдан бері қолданылып келеді. Бұрын Ватенштедт-Салцгиттерде басқаша елтаңба болған. Ал бұрынғы Салцгиттер қаласы 1854 жылдан бастап түрлі елтаңбаларды пайдаланған. Көптеген неміс қалалары сияқты, Салцгиттер де кейбір жылдардан бері қала логотипін қолданады. Ол – көктейгіш жолмен ақ жолдың горизонтқа қарай тарылатын жасыл алаңы.

Жол

Салцгиттердің солтүстігінде Брауншвейгтен Салцгиттер түйіскен жеріне дейін (A 39) автобаны бар (мұнда 7-ші Кассель-Гановер автобанына көшуге болады). Салцгиттер осы автобанға бес деңгейлі түйіскен жерге ие. Салцгиттерден шығысқа қарай (Брауншвейг-Гослар) 395 автобаны орналасқан, оған Салцгиттерден төрт түйіспе арқылы қол жеткізуге болады. Бұған қоса, екі магистральдық жол Салцгиттер қаласынан өтеді.

Теміржол

Салцгиттерде алты теміржол станциясы бар. Ең маңыздысы – Salzgitter Ringelheim ауданында, ал ең орталық станциясы – Salzgitter Lebenstedt-де орналасқан. Salzgitter қаласында Hauptbahnhof (басты теміржол станциясы) жоқ. Salzgitter Ringelheim станциясы Галле (Saale) – Гослар – Salzgitter – Hildesheim – Ганновер бағытында жатыр. Тағы бір теміржол желісі Гарц тауларына және Брауншвейгке қарай, Salzgitter Bad қаласынан өтеді. Salzgitter Lebenstedt – Брауншвейгтен келген және Salzgitter қаласының басқа да станцияларынан өтетін қалалық желінің соңғы аялдамасы.

Қоғамдық көлік

Салцгиттерде үш автобус компаниясы бар. Автобус желісі өте маңызды, себебі Salzgitter көптеген шашыраңқы орналасқан ауылдардан құралған.

Медиа

Салцгиттерде күнделікті "Salzgitter Zeitung" және жексенбілік "Salzgitter Woche am Sonntag" газеттері жарияланады. "Salzgitter Szene" оқиғалар күнтізбесі және "Salzgitter aktuell" онлайн журналы да бар. Бұған қоса, жергілікті телеарна TV 38 кабельдік телеарна арқылы таратылады.

Кітапханалар

Салцгиттерде үш қоғамдық кітапхана бар. Басты кітапхана Сальцгиттер Лебенштедт қаласында (155 000 медиа) орналасқан, ал филиалдары Сальцгиттер Бадта (42 000 медиа) және Сальцгиттер Фреденбергте (25 000 медиа) орналасқан.

Театр

Зальцгиттерде театр да жоқ, театр ретінде пайдаланылатын ғимарат та жоқ. Бірақ, түрлі орындарда бірнеше қойылымдар болады. Мысалы, Зальцгиттер Бад қаласында жергілікті гимназияның студенттік театрының негізінде құрылған, әуесқой театрды қолдайтын қоғам бар. Олар түрлі сахналарда, 100-ден 600 адамдық залдарда өнер көрсетеді. Сонымен қатар, мюзиклдер де мерзімімен қойылады.