Кіріспе

Шағын және коммерциялық банктердің кооперативтік негізде ұйымдастырылған түрлері Кооперативтік банктер - кооперативтік негізде ұйымдастырылған шағын және коммерциялық банктер. Кооперативтік банктік мекемелер әлемнің көп бөлігінде депозиттер алады және ақша береді. Кооперативтік банктік қызмет, мұнда талқыланғандай, кредиттік одақтар, өзара жинақ банктері, құрылыс қоғамдары мен кооперативтер жүзеге асыратын бөлшек банктік қызмет, сондай-ақ өзара ұйымдар (мысалы, кооперативтік федерациялар) кооперативтік кәсіпорындарға ұсынатын коммерциялық банктік қызметтерді қамтиды.

Кооперативтік банктер

Кооперативтік банктер өз клиенттеріне тиесілі және бір адам, бір дауыс кооперативтік қағидатына сәйкес келеді. Кооперативтік банктер көбінесе банктік және кооперативтік заңнама бойынша реттеледі. Олар мүше еместерге де, мүшелерге де жинақ пен несие беру сияқты қызметтерді ұсынады, ал кейбіреулері облигациялар, ақша және тіпті акциялар дүкен нарықтарына қатысады. Көптеген кооперативтік банктер мемлекеттік қор биржаларында саудаланады, нәтижесінде олардың бір бөлігі мүше еместерге тиесілі. Мүшелердің бақылауы осы сыртқы үлестермен суаруы мүмкін, сондықтан оларды жартылай кооперативтік деп қарастыруға болады. Банктік кооперативтік жүйелер, әдетте, кредиттік одақтар жүйелеріне қарағанда көбірек біріктірілген. Кооперативтік банктердің жергілікті филиалдары өздерінің директорлар кеңесін таңдайды және өздерінің операцияларын басқарады, бірақ стратегиялық шешімдердің көпшілігі орталық кеңседен келісім алуды талап етеді. Кредиттік одақтар, әдетте, стратегиялық шешімдерді жергілікті деңгейде қабылдайды, бірақ олар федерация арқылы жаһандық төлем жүйесіне қол жеткізу сияқты кеңсе функцияларын бөліседі. Кейбір кооперативтік банктер кооперативтік қағидаларын суландыру үшін сынға ұшырайды. "Кооперативтің жеке басы туралы мәлімдеме"дегі 2 4 қағида мүшелер өз кооперативтерінің басқару жүйесін де, капиталын да бақылауы керек деп түсіндірілуі мүмкін. Кооперативтік банк акционерлік нарықтардан капитал жинаса, мүшелерімен бәсекелесетін екінші топ акционерлерін құрады. Кейбір жағдайларда мүшелер бақылауын жоғалтуы мүмкін. Бұл банк кооператив болып қалмағанын білдіреді. Қатыспаушылардан депозиттер қабылдау мүшелердің бақылауын азайтуға әкелуі мүмкін.

Кредиттік одақтар

Кредиттік одақтар мақсатына ұмтылуды ынталандыру, несиелерді қолайлы мөлшерлемелермен қамтамасыз ету және өз мүшелеріне басқа да қаржылық қызметтер көрсету. Оның мүшелері әдетте жергілікті жер, жұмыс беруші, дін немесе мамандық сияқты ортақ байланысты бөлісуі керек, ал несиелік одақтар әдетте мүшелердің депозиттерімен толықтай қаржыландырылады және сыртқы қарыз алудан аулақ болады. Олар әдетте (бірақ тек қана емес) кооперативтік банктік мекеменің кіші формасы болып табылады. Кейбір елдерде олар кепілдіксіз жеке несиелер берумен шектеледі, ал басқаларында фермерлерге бизнес несиелер және ипотека беруі мүмкін.

Жерді игеру банктері

Ұзақ мерзімді несиелерді ұсынатын арнайы банктер Жерді дамыту банктері (LDB) деп аталады. Алғашқы ЖДБ 1920 жылы Пенджабтың Жжанг қаласында құрылған. Бұл банк те кооперативтік негізде құрылған. ЖДБ-ның негізгі мақсаты - жерді, ауыл шаруашылығын дамыту және ауыл шаруашылығы өнімдерін арттыру. LDB-лер өз мүшелеріне тікелей филиалдары арқылы ұзақ мерзімді қаржы береді.

Құрылыс қоғамдары

Құрылыс қоғамдары Ұлыбританияда, Ирландияда және Бірнеше одақтастық елдерде бар. Олар ұйым бойынша несиелік одақтарға ұқсас, бірақ олардың аз бөлігі ортақ бондты жүзеге асырады. Алайда, олардың мақсаты - жинақшылықты ынталандыру және кепілдіксіз және бизнес несиелер ұсыну емес, мүшелеріне тұрғын үй ипотекасын ұсыну. Қарыз алушылар мен салымшылар қоғам мүшелері болып табылады, олар саясатты белгілейді және бір мүше, бір дауыс негізінде директорларды тағайындайды. Құрылыс қоғамдары көбінесе ағымдағы шоттар, несие карталары және жеке несиелер сияқты басқа да бөлшек банктік қызметтерді ұсынады. Ұлыбританияда ереже бойынша несие берудің жартысына дейін мүше еместерге қарыз арқылы қаржыландырылуға рұқсат етіледі, бұл қоғамдарға ипотекалық несиелерді қаржыландыру үшін облигациялар мен ақша нарықтарына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Әлемдегі ең ірі құрылыс қоғамы - Ұлыбританияның Ұлттық құрылыс қоғамы.

Басқалар

Өзара жинақ банктері мен өзара жинақ және несие бірлестіктері 19-20 ғасырларда өте кең тараған, бірақ 20 ғасырдың аяғында саны мен нарық үлесі азайып, кооперативтік банктерден, құрылыс қоғамдарынан және несиелік одақтардан әлемде маңыздылығы төмен болды. Сенімгерлік жинақ банктері басқа жинақ банктеріне ұқсас, бірақ олар кооперативтер емес, өйткені оларды салымшылар емес, сенімгерлер басқарады.

Халықаралық қауымдастықтар

Кооперативтік банктердің ең маңызды халықаралық қауымдастықтары - Брюссельде орналасқан 28 еуропалық және еуропалық емес мүшелері бар Еуропалық кооперативтік банктер қауымдастығы және Парижде орналасқан халықаралық кооперативтік банктер қауымдастығы (ICBA), оның мүшелері әлемнің әр түкпірінен.

Канада

Канадада кооперативтік банктік қызмет несиелік одақтар (фр. caisses populaires) арқылы жүзеге асырылады. 2012 жылдың 30 қыркүйегінде Канаданың Орталық кредиттік одағына 357 кредиттік одақтар мен халықтық кассалар қосылған. Олар 5,3 миллион мүшесі бар және 149,7 миллиард доллар активтері бар ел бойынша 1761 филиал жұмыс істеді.

Квебек

Квебекте (Канада) Альфонс Дежардин бастаған касси популяр қозғалысы несиелік одақтардың ізашарлары болды. Дежарин 1900 жылы Солтүстік Америкада өзінің үйінен Левисте, Квебекте алғашқы несиелік одақ ашты, бұл Дежарин қозғалысының басталуын білдірді. Ол жұмыс істейтін адамдарға қаржылық қорғауды ұсынуға мүдделі болды.

Ұлыбритания

Британдық құрылыс қоғамдары "бір мүше, бір дауыс" иелігімен жалпы мақсаттағы жинақ және банк институттарына айналды және оларды қаржы кооперативінің бір түрі ретінде қарастыруға болады (бұл 1980 және 1990-шы жылдары көптеген банктерде дәстүрлі меншік банктеріне айналды). 2017 жылға дейін Кооперативтік топқа Кооперативтік банк кірді, бірақ оның атына қарамастан, Кооперативтік банк өзі шын кооператив емес еді, өйткені ол тікелей өз мүшелеріне тиесілі емес еді. Оның орнына ол өзі кооператив болып табылатын холдинг компаниясына тиесілі болды. Ол әлі күнге дейін этикалық инвестицияларды насихаттағаны үшін танымал сақтандыру компаниясы The Co-operative Insurance компаниясын қолдауда. 2021/2022 қаржы жылында британдық құрылыс қоғамы секторының шамамен 483 фунт стерлинг активтері болды, оның жартысынан астамын кооперативтік Nationwide Building Society құрады.

Еуропалық континент

Континенттік кооперативтік банктік жүйелердің маңыздылары: Францияда Crédit Agricole, Crédit Mutuel, Groupe BPCE, Испанияда Caja Rural Cooperative Group және Cajamar Cooperative Group, Нидерландыда Rabobank, Германияда Неміс кооперативтік қаржылық тобы, Италияда ICCREA Banca және Cassa Centrale Banca Credito Cooperativo Italiano, Швейцарияда Migros and Coop Bank және Австрияда Raiffeisen Banking Group. Еуропалық кооперативтік банктер қауымдастығының мүшелері болып табылатын кооперативтік банктерде 130 миллион клиент, 4 триллион евро активтер және Еуропаның 17% депозиттері бар. Халықаралық кооперативтік банктер конфедерациясы (CIBP) халықаралық деңгейдегі кооперативтік банктердің ең көне қауымдастығы болып табылады. Скандинавия елдерінде өзара жинақ банктері (Sparbank) мен шынайы несиелік одақтар (Andelsbank) арасында айқын айырмашылық бар. Италияда 2015 жылғы реформа бойынша активтері 8 млрд. евродан асатын танымал банктер акционерлік қоғамдарға айналдырылды.

Америка Құрама Штаттары

2013 жылы АҚШ-тағы несиелік одақтардың 96,3 миллион мүшесі және 1,06 триллион доллар активтері болды. 2007-2008 жылдардағы қаржы дағдарысы кезінде сектордың банкротқа ұшырау көрсеткіші басқа банктерге қарағанда бес есе төмен болды және 2008-2016 жылдар аралығында шағын бизнеске берілетін несиелер 30 миллиардтан 60 миллиард долларға дейін екі еседен астамға өсті, ал шағын бизнеске берілетін несиелер жалпы алғанда сол кезеңде 100 миллиард долларға дейін төмендеді. АҚШ-та несиелік одақтарға деген сенім 60%-ға дейін, ал ірі банктерде бұл көрсеткіш 30%-ға дейін, ал шағын бизнестің несиелік одақтарға деген ризасыздығы 80%-ға төмен.

Үндістан

Кооперативтік банктердің Үндістан экономикасында, әсіресе ауылдық жерлерде маңызды рөлі бар. Қалалық аудандарда олар негізінен шағын өнеркәсіп пен өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамдарға қызмет көрсетеді. Олар 1912 жылғы "Кооперативтік қоғамдар туралы" заңға сәйкес тіркелді. Оларды Банктік реттеу туралы 1949 жылғы Заң және Банктік заңдар (кооперативтік қоғамдарға қолдану) туралы 1965 жылғы Заң бойынша Үндістанның Резервтік банкі реттейді. 1889 жылы Барода провинциясында құрылған Anyonya Sahakari Mandali - Үндістандағы ең көне кооперативтік несиелік одақ. Үндістанда кооперативтік несие жүйесі қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелік мекемелерден тұрады. Шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері үшін несие берудің қысқа мерзімді (1-5 жылға дейінгі) кредиттік қажеттіліктерін қамтамасыз ететін қысқа мерзімді несиелік құрылым көпшілік штаттарда үш деңгейлі құрылымды құрайды: ауыл деңгейінде - негізгі ауылшаруашылық кооперативтік қоғамдар (PACCS), аудан деңгейінде - аудандық орталық кооперативтік банктер және мемлекеттік кооперативтік банктер. Ұзақ мерзімді несиелік құрылым фермерлердің ұзақ мерзімді несиелік қажеттіліктерін қанағаттандырады (20 жылға дейін). Мемлекеттік кооперативтік банктер мен орталық кооперативтік банктер Банктік реттеу туралы заңға сәйкес Резервтік банкінің лицензиясына ие. StCB және DCCB банкінің қызметі кәдімгі банктер сияқты, олар негізінен ауыл шаруашылығына несие беруге бағытталған. Регламенттік орган ретінде ҚР-ның Резерв банкі қызмет атқарады, ал Ұлттық ауыл шаруашылығы және ауылдық даму банкі (NABARD) қайта қаржыландыруды қамтамасыз етеді және СТКБ мен ДТКБ-ны тексеруді жүзеге асырады. Үндістандағы алғашқы кооперативтік несиелік қоғам 1904 жылы Тамил Надудағы Тируваллур ауданындағы Тирур қаласында басталды. Қалалық кооперативтік банктер деп те аталады. Оларға банктік қызмет көрсетуге ҚР Ұлттық Банкі лицензия береді. Үндістанның Резерв банкі - негізгі кооперативтік банктердің бақылаушы және тексеруші органы.

Израиль

Ofek (івритше: אופק) - 2012 жылдың ортасында құрылған Израильдегі алғашқы кооперативтік банкті құруға бағытталған кооперативтік бастама.

Микрокредит пен микроқаржылау

Соңғы кездегі шағын несиелер мен шағын қаржылар көбінесе кооперативтік модельге негізделген. Бұл шағын бизнеске несие беруге бағытталған. 2006 жылы Бангладештегі Грамин банкінің негізін қалаушы Мұхаммед Юнус дамуға қатысты идеялары мен шағын несиелер тұжырымдамасын жүзеге асыруы үшін Нобель бейбітшілік сыйлығын жеңіп алды. Бұл тұжырымдама бойынша, мекеме несиелерді дәстүрлі жолмен ала алмайтын адамдарға шағын несиелер береді. Алайда, кооперативтік банктік қызмет қазіргі заманғы микроқаржылаудан ерекшеленеді. Әсіресе, мүшелердің қаржылық ресурстарды бақылауы кооперативтік модель мен заманауи микроқаржылау арасындағы ерекшелік болып табылады. Қазіргі микроқаржыландырудың пайда табуға бағытталған бағыты біртіндеп толық шығынды өтеу және өзін-өзі қамтамасыз ету микроқаржыландыру тәсілдерімен ауыстырылды. Микроқаржылық модель біртіндеп нарыққа бағдарланған немесе табысты мекемелерге көпшілік дамымаған экономикада сіңіп кетті. Қазіргі таңда басымдықты микроқаржыландыру моделі, оны коммерциялық емес немесе коммерциялық емес ұйымдар ұсынса да, қаржылық ресурстарды басқару және оларды бөлуді өте табысты сектордан пайда көретін шағын микроқаржыландыру берушілердің қолына береді. Кооперативтік банктер стандартты микроқаржы институттарынан көптеген аспектілерде өзгеше, олар табысты және табысты емес ұйымдар. Топтық несиелендіру кооперативтік ұғымдармен кейбір ұқсастықтарға ие болуы мүмкін, бірақ бірлескен жауапкершілік тұрғысынан айырмашылықтар әлдеқайда үлкен, әсіресе автономияға, ресурстарды жұмылдыру мен бақылауға, құқықтық және ұйымдық сәйкестікке және шешім қабылдауға келгенде. Германияда құрылған алғашқы қаржы кооперативтері заманауи микроқаржы институттарына қарағанда, қарыз алушылардың табысына байланысты үлкен несиелер беруге, ұзақ мерзімді мерзімді және төмен пайыздық мөлшерлемемен беруге қабілетті болды. Кооперативтер үшін қаржының негізгі көзі - жергілікті жинақ, ал дамымаған экономикалардағы микроқаржы институттары көбінесе сыйлықтар, шетелдік қаражат, сыртқы қарыз алу немесе сақталған табыс, бұл жоғары пайыздық мөлшерлемелерді білдіреді. Жоғары пайыздық мөлшерлемелері, қысқа мерзімді мерзімі және өтелу кестелері төмен және орташа табысты қарыз алушылар үшін деструктивті құралдар болып табылады, олар қарызға түсу тұзағына апаруы мүмкін немесе ең жақсы сценарийлерде капитал жинақтаудың кез келген түрін қолдамайды. Агенттердің байлық табу, жинақтау және жинақтау қабілетін арттырмаса, қаржы нарықтарынан төмен және орташа табысты халыққа нақты экономикалық пайда болмайды.

Кооперативтік банктік мекемелердің тізімі

+Кооперативтік банктік мекемелерName Country Members ((2010) Түрі Басқаша атау NotesCoop Bank Pertama (бұрын Bank Persatuan деп аталатын) Малайзия 300,000+RM3.4 Billion Исламдық кооперативтік банк Koperasi Co opbank Pertama Malaysia Berhad Малайзиядағы алғашқы ұлттық кооперативтік банк 1950 жылы құрылғанBank Rakyat Malaysia 907,918 Исламдық кооперативтік банк Bank Kerjasama Rakyat Malaysia Berhad Малайзиядағы екінші ұлттық кооперативтік банк 1954 жылы құрылғанCrédit SA agricole France 52,000,000 Bank (Public S. А.) Caisse Nationale de Crédit Agricol Жеке тұлғалардың меншігіндегі топтың жергілікті банктері; жергілікті банктер Crédit Agricole S. A. -ге тікелей емес, топтың өңірлік банкі арқылы иелік етеді. Қолтаңба: тіркеу нөмірі 57/с, 1922 жылғы 3 тамыз. Бас кеңсесі: Закир Хоссейн жолы, Кулши, Читтагонг 4209, Бангладеш.