Кіріспе

Иезуит ғалымы, аудармашы, тарихшы Франсиско Ксавье Алегре (1729 жылы 12 қараша - 1788 жылы 16 тамыз) - иезуит ғалымы, аудармашы және Жаңа Испанияның тарихшысы.

Өмір

Алегре Жаңа Испанияның Веракрус қаласында дүниеге келген. Ол Пуэбладағы Сан-Игнасио Корольдік колледжінде философия, кейін Мексика қаласында канондық және азаматтық құқық және Ангелополисте теология оқыды. 1747 жылы 19 наурызда Тепозотлан қаласында Исаның компаниясының (иезуиттердің) құрамына кірді. Өзінің айтуынша, ол итальян, грек, еврей және науаль тілдерін үйренген. Ол уағыздауды науаль тілінде жүргізді. Ол теология, тарих, математика, әсіресе классикалық әдебиеттер саласын жан-жақты зерттеген. Кейіннен ол Мексика қаласында грамматика сабағын оқытып, сол жылдары француз тілін үйренді. Денсаулық жағдайына байланысты ол Веракруске оралып, екі жыл бойы сабақ берді. Содан кейін ол теолог мамандығы бойынша емтихан тапсыру үшін Мексикаға оралды да, діни қызметкер болып тағайындалды. Оның денсаулығы әлі де нашар еді. Ол Гаванаға жіберіліп, жеті жыл бойы риторика мен философиядан сабақ берді. Гаванадан шыққан соң, ол Меридаға барып, иезуиттер колледжінде оқыды. Ол Франсиско де Флоренция (1620-1695 жж.) бастаған Historia de la provincia еңбегін қолға алды. Ол бұл тарихтағы жұмысын Мексикадағы Сан-Ильдефонсо корольдік колледжі мен семинариясына ауысқаннан кейін жалғастырды. Үш жылдан аз уақыт ішінде ол "Хисус компаниясының тарихы" атты еңбегін аяқтады. Бұл еңбек 1767 жылы 25 шілдеде иезуиттерді испандықтардан қуып жібергенде жарық көру алдында тұрған еді. Жаңа Испаниядан кеткенде, қолжазба мен оның дереккөздері қалды. 1788 жылы Италияның Болонья қаласының маңында Алегре инсульттан қайтыс болды. Кейбір еңбектері ол қайтыс болғаннан кейін де жарық көрмеген.

Шығармалары

Ол жер аударылғанда Италияның Болонья қаласында тұрып, "Историяны" жадынан жазып, жинақ түрінде шығарды. Ол 1841-1842 жылдары Мексикада жарық көрді. Сондай-ақ, ол 18 кітап жазды, олар Instituciones teológicas деген атпен бірге жарық көрді. Оның әдеби шығармаларына Александрия, Александр Македонскийдің Тирді жаулап алуы туралы қысқа эпикалық поэмасы (1775) және Nysus атты латынша эклоги кіреді. Ол сондай-ақ 1776 жылы Болоньяда "Илиаданың" латын аудармасын және 1788 жылы Римде қайта қаралғаннан кейін басып шығарды. Ол Николя Бойлоның "Л'Арт поэтике" атты шығармасының алғашқы үш әнін испан тіліне аударды. Ол қысқа шығармалар қалдырды, көбіне классиканың аудармалары. Олардың арасында "Александриялар" (1773, Италия), "Илиада" латын тілінде (Рим, 1788), "Гомери Батрахиомахия" латын тілінде (Мексика, 1789), Хорацийдің үзінділері және Бойлоның "Арт Поэтикасының" алғашқы үш әнінің испан тіліне жақсы аудармасы бар. Бірақ оның ең танымал еңбегі - "Иисус қоғамының жаңа Испаниядағы тарихы" (ред. Карлос Мария Бустаманте, Мексика, 1841 ж.). Католик энциклопедиясы бұл еңбекте "Испания мен испандарға қарсы шабуыл жасамағаны" үшін мақтанады. Ол Еуропа ғалымдарына бұрын белгісіз Жаңа Испания туралы кейбір ақпаратты енгізген Мексика жарты шарының географиялық картасын жариялады. 1889 жылы Хоакин Гарсия Иказбалета өзінің лирикалық шығармаларын Opúsculos inéditos latinos y castellanos del P. Francisco Xavier Alegre (Орхиерейдің редакцияланбаған латын және испан трактаттары) деген атпен жариялады. Оның латын жазу стилі таза және классикалық болды, оны Ренессанс дәуірінің теологтарымен салыстыруға болады.