Кіріспе
Испан ақыны және теологы Джозеф Бланко Уайт, Хосе Мария Бланко и Креспо деген атпен туған (1775 жылдың 11 шілдесі – 1841 жылдың 20 мамыры), ағылшын-испандық саяси ойшыл, теолог және ақын болған.
Joseph Blanco White, born José María Blanco y Crespo (11 July 1775 – 20 May 1841), was an Anglo Spanish political thinker, theologian, and poet.
Өмір
Бланко Уайт Испанияның Севилья қаласында дүниеге келген. Оның ирланд тегі болған және ол саудагер Гиллермо Бланконың (Фернандо VI патшалық кезінде Севильяда қоныстанған ағылшын вице-консулы) және Мария Гертрудис Креспо-и-Невенің ұлы еді. Бланко Уайт Рим-католик дін қызметкері болу үшін тәрбиеленген. Севильяда ол патшаның кеңесшісі, реформаны қолдаған Мелхор де Жовелланоспен бірге жұмыс істеген. 1800 жылы дінге қабылданғаннан кейін, Уайттың діни күмәндері оны 1810 жылы Испаниядан Англияға кетуге итермеледі. Ол Оксфордта теологияны оқып, Томас Арнольд, Джон Генри Ньюман, пастор Э. Т. Дэниелл және Ричард Уэтелимен достық қарым-қатынас орнатты. 1831 жылы Уэтели Дублин архиепископы болғанда, Уайт Уэтели отбасында тәрбиеші болып жұмыс істеді. Осы қызметте Уайт унитариандық көзқарастарды қабылдады. Ол Ливерпульдегі унитарийлер қатарынан пана тапты және 1841 жылдың 20 мамырында сол қалада қайтыс болды.
Американың испандықтар жақтас жазбалары
Бланко Уайт 1810-1814 жылдары Лондонда испан тіліндегі ай сайынғы «El Español» журналын басқарды, ол Испан Америкасының тәуелсіздігін қатты қолдады. Оның беттерінде ол испандық Америка мен британдық көздерден алынған ақпарат негізінде көтерілістің барысы туралы пікір білдірді. Регенттік Испанияда оны тыйым салды, себебі ол Кадиске жақын сауда позициясын әлсіретті, бұл Пиреней саудагерлеріне саудада монополия берді. Хуан Баутиста Арриаса Лондонда оған қарсы памфлет жариялады, сондай-ақ ол Кадис газеттерінде басқа шабуылдарға ұшырады; тіпті Кадис Кортесінде, 1811 жылғы 24 мамырдағы отырысында оған шабуыл жасалды. «El Español» журналындағы мақалалар көтерілісші баспасөзде қайта басылды. Ол Испан Америкасының толық тәуелсіздігін жақтамай, орташа ұстанымды ұсынды. Ол испандық Кортестің (парламенттің) 1808 жылы Наполеонның Испанияға басып кіруінен және Бурбон монархы Фердинанд VII-нің тақтан алынуынан кейін испан монархиясына адал болған Испан Америкасындағы хунталарды мойындауын қолдады, сондай-ақ Наполеонның бауыры Жозефті таққа отырғызуын да қолдады. Ол сонымен қатар тек Испания мен Испан Америкасы арасындағы еркін саудаға мүмкіндік беретін, Испаниядағы еркін сауда порларын және Испан Америкасындағы барлық порттарды қамтитын жабық испандық «коммерция либре» жүйесіне ғана емес, еркін сауданы да қолдады.
Басқа жұмыстар
Оның басқа маңызды жазбаларына мыналар кіреді: Добладоның «Испаниядан хаттары» (1822) («Дон Леукадо Добладо» псевдонімімен, және оның бір бөлігі Лондонның Холланд үйінде жазылған), «Католицизмге қарсы дәлелдер» (1825), «Дін іздеген ирланд джентльменінің екінші саяхаты» (2 том, 1834) (Томас Мурдың Екінші реформацияның мәні туралы сатиралық пікіріне жауап ретінде), және «Ересі және православие туралы ойлар» (1835). Олардың барлығы әдеби шеберлігін көрсетеді және сол кезде кеңінен оқылды. Ол сонымен қатар Пейлидің «Дәлелдері» мен «Ортақ дұға кітабын» испан тіліне аударды. Уайт «Түн мен өлім» («Сырлы түн! when our first parent knew») атты сонетімен де есте қалады, ол 1828 жылы «Bijou» журналында жарық көрген, Сэмюэл Тейлор Колриджке арналған және кейіннен бірнеше антологияға енген. 1891 жылғы 12 қыркүйектегі «Академия» басылымында оның үш нұсқасы келтірілген.