Кіріспе
1981 жылы Томас Харрис жазған роман Қызыл айдаһар - американдық автор Томас Харрис жазған психологиялық қорқынышты роман, алғаш рет 1981 жылы жарық көрді. Бұл оқиға ФБР-дің бұрынғы профильдеушісі Уилл Грэмнің "Тіс феясы" деген лақаппен белгілі сериялы өлтірушіні табу және ұстап алу үшін зейнеткерлік өмірден шыққан оқиғасына байланысты. Романда доктор Ханнибал Лектер кейіпкері таныстырылады, ол керемет психиатр және каннибалистік сериялық кісі өлтіруші, Грэм оған кеңес алу үшін қарсылық білдіреді және онымен қараңғы өткені бар. Атауы Уильям Блейктің "Ұлы қызыл айдаһар және күнді жамылған әйел" картинасындағы кейіпкерге қатысты. Роман 1986 жылы "Manhunter" атты фильмге бейімделді, онда Брайан Кокс Ханнибал "Лектор" рөлін сомдады. Майкл Маннның режиссері фильмге әртүрлі пікірлер айтылып, кассада нашар табыс тапты, бірақ содан бері ол табынушылыққа ие болды. Харрис романның жалғасын жазғаннан кейін, Тоқтылардың үндемеуі (1988), ол 1991 жылы сол атымен өте табысты фильмге айналды, Қызыл айдаһар жаңа оқырмандарды тапты. Фильмде Энтони Хопкинс Ханнибал Лектер рөлін ойнады, ол үшін 1991 жылы үздік актерлік актерлік жүлдесі үшін Оскар жеңіп алды. Фильмнің және оның жалғасы табысты болғандықтан, "Қызыл айдаһар" 2002 жылы Брет Ратнер режиссерлік еткен фильм ретінде қайта жасалды, бұл жолы түпнұсқа романының атауын алып, Хопкинс Лектер рөлін сомдады. Романның элементтері NBC телесериалының "Ганнибал" сериалының сюжетіне де әсер етті, ал сюжет сериалдың үшінші маусымының екінші жартысында бейімделді.
the novel
Red Dragon is a psychological horror novel by American author Thomas Harris, first published in 1981. The story follows former FBI profiler Will Graham, who comes out of retirement to find and apprehend an enigmatic serial killer nicknamed "the Tooth Fairy". The novel introduces the character Dr. Hannibal Lecter, a brilliant psychiatrist and cannibalistic serial killer whom Graham reluctantly turns to for advice and with whom he has a dark past. The title refers to the figure from William Blake's painting The Great Red Dragon and the Woman Clothed in Sun. The novel was adapted as a film, Manhunter, in 1986, which featured Brian Cox as Hannibal "Lecktor". Directed by Michael Mann, the film received mixed reviews and fared poorly at the box office, but it has since developed a cult following. After Harris wrote a sequel to the novel, The Silence of the Lambs (1988), that was turned into a highly successful film of the same name in 1991, Red Dragon found a new readership. The film featured Anthony Hopkins in the role of Hannibal Lecter, for which he won an Oscar for Best Actor in 1991. Due to the success of the film and its sequel, Red Dragon was remade as a film directed by Brett Ratner in 2002, this time bearing the title of the original novel and with Hopkins playing Lecter. Elements of the novel also influenced the NBC television series Hannibal, while the plot was adapted as the second half of the series' third season.
Сюжет
1975 жылы ФБР-дің керемет профильдеушісі Уилл Грэм сериялық кісі өлтіруші Ханнибал Лектерді ұстады. Ол әлемге әйгілі психиатр, ол өз құрбандарын өнерімен өлтіріп, жеген. Алайда, Грэхам қатты жарақат алып, кейін зейнеткерлікке шықты. Бес жылдан кейін, 1980 жылы, "Тіс феясы" деген лақаппен аталатын сериялық кісі өлтіруші бірінен соң бірі толық айдың кезінде кездейсоқ отбасыларды аңдып, өлтіреді. Ол алдымен Алабама штатының Бирмингем қаласында Жакоби отбасын, содан кейін Джорджия штатының Атланта қаласында Лидс отбасын өлтіреді, екі жағдайда да түнде отбасы үйіне кіріп, ата-аналар мен балаларды атып өлтіреді, содан кейін анасының денесімен жыныстық қатынаста болады. Лидс кісі өлтіруінен екі күн өткен соң, агент Джек Кроуфорд, Грэмнің ақылшысы, Грэмнің Флоридадағы Марафон қаласындағы резиденциясына барып, оның көмегін сұрайды; Грэм қарсылық білдіре келіседі. Қылмыс орындарын қарап шыққаннан кейін, Грэм өлтіруші отбасының денелерін зорлау кезінде көрермен ретінде пайдаланғанын түсінеді және ФБР-дің құрбандардың көздерінен өлтірушінің саусақ іздерін табатынын дәл болжайды. Ол сондай-ақ, өлтіруші жақын маңдағы орманнан үйді бақылап отырған күзет орнын табады және ағашқа оюланған қытай таңбасын: қызыл айдаһар деп аталатын маджонг символын табады. Ақыры, Грэхам Лектерге барып, "Тіс феясын" ұстауға көмектесу керектігін түсінеді. Балтимордағы қылмыстық-ақылсыз аурухананың қамауындағы Лектер, қастандықшының патологиясына жұмбақ сылтаулар ұсынады және Уиллге Лектерді ұстауының себебі олардың ұқсастығы екенін, Грэмді алаңдататынын және кездесуді қысқартуына себеп болғанын мыскылдайды. "Тіс перисі" (оқырманға) Сент-Луис қаласында орналасқан Франсис Долархайд атты кинофильмдер өңдеу фирмасының продюсері екені анықталады. Ол Уильям Блейктің "Ұлы қызыл айдаһар және күнді жамылған әйел" картинасына (кітапта "Ұлы қызыл айдаһар және күнді жамылған әйел" деп қате аталады) мақтанған. Долархайд ауыр тіс қиылысымен туылған, ол өзін әлсіз және ақау деп санайды, бірақ операция жасады. Ол өзінің күшті, жыныстық құмарлықтарын басқара алмайды және адамдарды өлтіру немесе оларды "өзгерту" оны Блейк суретіндағы басым кейіпкердің атымен "Ұлы Қызыл Аждаһа" деп аталатын баламалы тұлғаға толығымен "болуға" мүмкіндік береді деп санайды. Флешбэктер оның социопатиясы оның бала кезінде садистік әжесінің қолынан көрген жүйелі қорлықтан туындайтындығын көрсетеді. Әкесі оны сәби кезінде тастап кеткеннен кейін өсірген. Грэхам істі тергеп жатқанда, оны Фредди Лаундс, Грэхамның Лектерге кеңес беруі туралы мақала жариялаған, бұзылған таблоид репортері қуып шығады. Долархайд мақаланы оқып, Лектерге жауабын сұраған күйші хатында жазады. Институттың басшысы және Лектердің өзін-өзі атаған жауы Фредерик Чилтон Лектердің камерасында жасырылған хатты табады, онымен қалай байланысу керектігі туралы Долархайдтың нұсқаулары алынып тасталған. Сот сараптамасынан кейін ФБР Лектер Лоундстың "National Tattler" таблоидына жеке жарнаманы орналастырғанын анықтады, бірақ жариялау мерзіміне дейін кодты бұза алмады, ал Грэм жарнаманы шығаруға қарсылық білдірді. Лаундс хат-хабардан хабардар болып, Грэхамды тергеудің егжей-тегжейін ашуға тырысады, бірақ оны ұстап алады. Кодты бұзғанда, Лектер Грэхамның мекенжайын өлтірушіге беріп, отбасын өлтіріп, өзін құтқаруды айтады. Грэмнің әйелі Молли мен оның күйеу баласы көшіріледі, бұл оның некесінде үлкен шиеленісті тудырады. Қызыл айдаһарды тұзаққа түсіру үмітімен Грэм Лаундсқа сұхбат береді, онда ол қастандықты еріксіз гомосексуалист ретінде қасақана қате сипаттайды, оған Грэмнің орналасқан жері туралы мәлімет кіреді. Бұл Долархайдты ашуландырады, бірақ Грэмді қудалаудың орнына, ол Лаундсты ұрлап алады. Лоундсты мүгедектер арбасына жабыстырып, Долархайд оны таспадағы айыптаулардан бас тартуға мәжбүрлейді, оның еріндерін тістеп, өртеп жібереді, оның майып денесін газет кеңсесінің сыртында қалдырады. Лаундс жарақаттарынан көп ұзамай қайтыс болады, ал оның шабуылдауының таспасы оның газетінде және ФБР-ге жіберіледі. Грэхам Лектерден хат алады, оны Лоундсты жанама өлтіргені үшін құттықтады. Дәл сол уақытта Долархайд Реба Макклейн есімді соқыр әріптесіне ғашық болады, бұл оның кісі өлтіруші құмарлықтарына қайшы келеді. Макклейнмен қарым-қатынас бастаған кезде Долархайд Аждаһаның оны өлтіруге итермелеген "иелініп алуына" қарсы тұрады; ол Бруклин мұражайына барып, мұражай хатшысын есінен танып...
Шығу тегі
Қызыл айдаһар - Томас Харристің "Қара жексенбіден" кейінгі екінші романы. Кітап үшін зерттеу барысында ол сабақтарға қатысып, 1970-ші жылдардың аяғында Вирджиния штатының Квантико қаласындағы ФБР мінез-құлық ғылымдарының бөлімінде агенттермен сөйлескен. Ол сериялық өлтірушілер, қылмыскерлердің профилін анықтау және сериялық өлтірушілерді тергеудегі ФБР рөлін үйренді. Әкесі өлім аузында ауырып қалғаннан кейін Харрис 18 ай бойы оқшауланған сапқыш стиліндегi үйде тұрып, кітапта жұмыс істеді. Ауылдық жағдай оған Ханнибал Лектердің кейіпкерін және Лидстегі кісі өлтіру үйін әңгімеде бейнелеуге көмектесті. Кітап оның әкесіне арналған. Джеймс Эллрой "Қызыл айдаһарды" "Мен оқыған ең жақсы таза триллер" деп сипаттады және оны өзінің "Көл жолдағы кісі өлтіруші" романына әсер еткен деп атады. 1981 жылы "Вашингтон Пост" газетінде қорқынышты көркем фильмдер туралы жазушы Стивен Кинг оны "Америкада "Крест әкесінен" кейін жарық көрген ең танымал роман" деп мақтаған. Дейв Прингл "Қызыл айдаһар" туралы "Imagine" журналында "Бабасының жасанды тістерінің көмегімен (мен әзілдемеймін) бүкіл отбасыларды өлтіретін адам туралы керемет триллер" деп атап өтті.
Бейімделулер
1986 жылы жарық көрген алғашқы фильмнің сценарийін Майкл Манн жазған және режиссерлік еткен. Фильмде Уильям Петерсен ойнайтын ФБР арнайы агенті Уилл Грэм туралы әңгіме қозғалады. Лекторды (Лектор деп қайта аталды) Брайан Кокс ойнады. 1996 жылы Чикагодағы Defiant театры Firehouse театрында романының толық сахналық нұсқасын шығарды, оны компанияның көркемдік директоры Кристофер Джонсон бейімдеді және режиссерлік етті. Бұл фильмде романдағыдай бейнеленген үй фильмдері көрсетілді, соның ішінде зорлық-зомбылық қылмыстары қайтадан көрсетілді. Долархайдтың ішкі айдаһарын күрделі, әзіл-оспақ киім киген актер бейнелейді және қастандықшыны өзінің зорлық-зомбылық жолын жалғастыруға азғырады. Екінші фильм 2002 жылы жарық көрді, ол "Қызыл айдаһар" деген атаумен шығарылды. Брет Ратнердің режиссері және Тед Таллидің сценарийі (ол "Қойлардың үндемеуі" үшін сценарий жазды), Эдвард Нортон Грэхам және Энтони Хопкинс Лектер рөлінде ойнады. Романның элементтері 2013 жылы алғаш рет эфирге шыққан NBC теледидарындағы "Ганнибал" сериалының түсіріліміне әсер етті. Грэхемді Хью Дэнси, ал Лектерді Мадс Миккелсен ойнайды. 2010 жылдары орын алған сериал "Қызыл айдаһар" оқиғасынан бұрын басталады. Бұл сериалда Грэм мен Лектердің ФБР-де болған кездегі алғашқы кездесулері және Гаррет Джейкоб Хоббсты өлтіргеннен кейінгі оқиғалар қайтадан көрінеді. Романның сюжеті сериалдың үшінші маусымының екінші жартысына бейімделді, Ричард Армитаж Фрэнсис Долархайд және Рутина Уэсли Реба Макклейн рөлінде.