Кіріспе

Медициналық жағдай

Диабеттік кома – қант диабеті бар адамдарда кездесетін, өмірге қауіп төндіретін, бірақ қайтымды кома түрі. Диабеттік команың үш түрі анықталған:

Диабетпен ауыратын адамдағы қан қант деңгейінің күрт төмендеуі.
Диабеттік кетоацидоз (әдетте 1-тип) – қан қант деңгейінің тым жоғары көтерілуі, сусыздану, шок және әлсіздіктің салдарынан есінен танып қалуға жеткілікті деңгейде дамуы.
Гиперосмолярлық некетоздық кома (әдетте 2-тип) – мұнда қан қант деңгейінің өте жоғары болуы және сусыздану ғана есінен танып қалуға себеп болады. Көптеген медициналық жағдайларда, «диабеттік кома» термині дәрігерге диабеттен басқа ештеңесі белгісіз бейсана адаммен кездескенде туындайтын диагностикалық қиындықтарды білдіреді. Мысалы, жедел жәрдем бөліміндегі дәрігер «ДИАБЕТИК» деген жазуы бар медициналық белгісі бар есінен танып бітпеген науқасты қабылдауы мүмкін. Жедел жәрдем қызметкерлеріне бейсана адамды құтқару үшін оның жақындары оны диабетпен ауыратын адам деп хабарлауы мүмкін. Үш негізгі жағдайдың қысқаша сипаттамаларынан кейін, оларды ажырату үшін қолданылатын диагностикалық процестер мен басқа да қарастырылуы тиіс жағдайлар туралы талқылау жүргізіледі. Шамамен, диабетпен ауыратын адамдардың 2-15 пайызы өмірінде ауыр гипогликемия салдарынан кем дегенде бір рет диабеттік комаға ұшырайды.

Қатты гипогликемия

1 типті қант диабетімен ауыратын және инсулинді толық алмастыру дозасында қабылдауға міндетті адамдар гипогликемия эпизодтарына (қандағы глюкоза деңгейінің төмендеуі) ең осал. Бұл адам инсулиннің немесе диабетке қарсы препараттардың тым көп дозасын қабылдаса, қосымша тамақтанбай күшті физикалық жаттығулар жасаса, тамақ қабылдамай алкоголь ішсе немесе алкогольді тамақпен бірге қабылдамаса пайда болуы мүмкін. Әдетте, көмірсуларды жеу немесе ішу арқылы жағдайды жақсартуға болады, бірақ кейде қандағы глюкоза деңгейі гипогликемияны анықтап, түзетуге үлкермес бұрын өте тез және тым төмендеп, есінен танып қалуға әкелуі мүмкін. Гипогликемия ұйқыда есінен тануға жеткілікті ауыр болуы мүмкін. Бұған себеп болатын факторлар әдеттегіден аз тамақтану немесе күні бойына созылған физикалық жаттығулар болуы мүмкін. Кейбір диабетпен ауыратын адамдар гипогликемияның ерте белгілерін тану қабілетін жоғалтады. Гипогликемияға байланысты есінен айырылу ерте симптомдардан кейін 20 минуттан бір сағатқа дейін пайда болуы мүмкін және көбінесе басқа аурулармен немесе симптомдармен бірге жүрмейді. Бұлшық еттердің дікілдеуі немесе құрысулар болуы мүмкін. Гипогликемиядан есінен танып қалған адамның терісі әдетте ақшыл, жүрек соғысы жылдам, денесі терге малшық болады – бұл гипогликемияға жауап ретіндегі адреналиннің белгілері. Әдетте, денеде судың жетіспеушілігі байқалмайды, тыныс алу қалыпты немесе беткей болады. Қандағы қант деңгейі, глюкометрмен немесе зертханалық талдау арқылы өлшенгенде, көбінесе төмен болады, бірақ әрқашан ауыр емес, кейбір жағдайларда есінен тануға себеп болған ең төменгі деңгейден жоғарылаған болуы мүмкін. Гипогликемияға байланысты есінен айырылуды емдеу үшін венаға глюкоза тамшылату немесе глюкагон инъекциясы жасалады.

Қарыштап диабетикалық кетоацидоз

Диабеттік кетоацидоз (ДКА) көбінесе 1-ші типті диабетпен ауыратын адамдарда кездеседі, және кетон деп аталатын химиялық заттардың жинақталуынан туындайды. Бұл заттар күшті қышқыл табиғатында болады, ал олардың жинақталуы қанның қышқылдануына әкелуі мүмкін. Егер емдемесе, жағдай нашарлап, прогрессияға ұшыраса, жоғары қан қант деңгейі, дегидратация, шок және әлсіздік салдарынан есінен тануы мүмкін. Кома әдетте ауыр сатысында, құсу мен гипервентиляцияның күшеюінен кейін 36 сағаттан астам уақыттан соң пайда болады. Кетоацидоздың бастапқы және ортаңғы кезеңдерінде пациенттердің беті қызарып, тынысы тез және терең болуы мүмкін, бірақ комаға жеткен кезде сусыздану, қан ағынының нашарлауынан терінің бозаруы, тыныстың беткейлеуі және жүрек соғудың жиілеуі жиі байқалады. Дегенмен, бұл белгілер әртүрлі болуы мүмкін және әрқашан сипатталғандай емес. Егер пациентке диабет диагнозы қойылған болса, диабеттік кетоацидоз диагнозы көбінесе 1-2 күнге созылған құсу тарихынан күдіктенеді. Диагноз жедел жәрдем бөліміндегі стандартты қан химиялық тексерулерде қандағы қант деңгейінің жоғарылауы және ауыр метаболикалық ацидоз анықталғанда расталады. Диабеттік кетоацидозды емдеуге қан айналымын жылдам тұрақтандыру үшін изотоникалық сұйықтықтарды беру, дефицитті толтыру үшін калий және басқа электролиттермен ішек тамырға салуды жалғастыру, кетоацидозды жою үшін инсулин енгізу және асқынуларды мұқият бақылау кіреді.

Кетоздық емес гиперосмолярлық кома

Некетоздық гиперосмолярлы кома көбінесе диабеттік кетоацидозға қарағанда жасырын дамиды, себебі басты белгісі – құшақтану мен айқын сырқаттың орнына шаршаңқылықтың күшейіп, сананың тұмандылуына (обтундацияға) ұласуы. Қандағы қант деңгейінің тым жоғары болуы, жеткіліксіз сұйықтық ішуден туындаған дегидратациямен (сусызданумен) бірге жүреді. Кома көбінесе 2-типті диабеті немесе стероидтік диабеті бар, сондай-ақ шөлдеу сезімін анықтап, су ішу қабілеті бұзылған науқастарда дамиды. Көбінесе зейнеткерлер үйінде кездеседі, бірақ кез келген жаста болуы мүмкін. Диагноз әдетте сананың тұмандылуына байланысты жасалған биохимиялық талдау кезінде анықталады, ол қандағы қант деңгейінің тым жоғары екенін (көбінесе 1800 мг/дл (100 мМ) жоғары) және дегидратацияны көрсетеді. Емдеу инсулинмен және көктамырлық сұйықтықтармен біртіндеп суландырудан тұрады.

Себебін анықтау

Диабеттік кома 1970-ші жылдардың соңына дейін маңызды диагностикалық мәселе болып келді, сол кезде барлық ауруханаларда глюкометрлер мен жылдам қан химиясын талдайтын құралдар болмаған еді. Қазіргі медициналық тәжірибеде, қант диабетімен ауыратын науқастың есінен танып қалу себебін анықтау үшін бірнеше сұрақ қою, тез қарап шығу және глюкометрді пайдалану жеткілікті. Зертханалық растау көбінесе жарты сағаттан немесе одан да аз уақытта алынады. Қант диабетімен ауыратын адамда есінен танып қалуға себеп болатын басқа да жағдайлар: инсульт, уремиялық энцефалопатия, алкоголь, есірткі дозасын асыру, бас жарақаты немесе ұстама. Диабеттік гипогликемия, диабеттік кетоацидоз немесе қалыптан тыс жоғары осмолярлық жағдайда көптеген науқастар отбасы мүшелері немесе күтуші медициналық көмек сұрағанға дейін есінен танып қалмайды немесе комаға түспейді.