Кіріспе
Польшада туған еврей жазушысы және белсенді Итче Голдберг (идиш; 22 наурыз 1904 жылы 27 желтоқсан 2006 жылы) поляк тілінде туған балалар кітаптарының жазушысы, ақын, либреттограф, педагог, әдеби сыншы, лагерь директоры, баспагер, қаржы жинаушы, очеркші, әдеби редактор, идиш тілі мен мәдениетінің ғалымы және солшыл саяси белсенді. Ол өмірін идиш тілі мен идиш мәдениетін сақтауға арнады.
Itche Goldberg (Yiddish: איטשע גאָלדבערג; March 22, 1904 – December 27, 2006) was a Polish born Yiddish language writer of children's books, poet, librettist, educator, literary critic, camp director, publisher, fundraiser, essayist, literary editor, Yiddish language and culture scholar, and left wing political activist. He devoted his life to the preservation of the Yiddish language and secular Yiddish culture.
Алғашқы жылдар
Голдберг Польшаның Опатов қаласында дүниеге келді. 1914 жылы Варшаваға көшіп барып, Познанский мұғалімдер семинариясына оқуға түсті. 1920 жылы Канаданың Онтарио штатының Торонто қаласына көшіп барып, Макмастер университетінде философия, неміс тілі және саяси ғылымдарды оқыды. Торонтода ол Workmen's Circle (қазіргі Workers Circle) -да идиш оқытты; Торонтода оның солшыл / коммунистік симпатиясы жетілді. 1920 жылдардың соңында Нью-Йоркке көшіп келіп, Филадельфияда да, сол жерде де идиш тілін үйретуді жалғастырды, бірақ социалистік Жұмысшылар шеңберіндегі мектептерді одан да радикалды Арбетер Ордн Шулн үшін тастап кетті. Голдберг пен көптеген мектептер Арбетер сақинасынан шығып, Ордн желісін құруға бағытталған білім беру шиеленісі солшыл идиш қауымдастығындағы коммунистер мен социалистер арасындағы (коммунистер кейде "әлеуметтік фашистер" деп атаған) өте жағымсыз үзілістің бөлігі болды.
Идишші
Идиш дәстүрін болашақ ұрпаққа жеткізу оның өмірінің басты ісі болды. 1937 жылдан 1951 жылға дейін "Юнгварг" балалар журналының редакторы болды. Ол көптеген балалар әңгімелер жазды, оның "Жас адамдарға арналған идиш әңгімелер" кітабы әлі күнге дейін Жұмысшылар шеңберінің мектептерінде қолданылады. 1970 жылдан 1985 жылға дейін Квинс колледжінің (CUNY) идиш тілі мен әдебиеті профессоры болды. Ол 1964 жылдан 2004 жылға дейін ең ұзақ уақыт бойы жүретін идиш әдебиеті журналының редакторы ретінде танымал. Бұл кезеңде басылымдар саны азайды, өйткені идиш жазушылары мен тілшілері біртіндеп өліп кетті. Соңғы басылым 2004 жылы жарық көрді. Алайда ол идиш тілі әлі де тірі тіл бола алады деген пікірде болды. Ол Шығыс Еуропаның еврей / еврей мәдениетінде гуманистік және прогрессивті құндылықтарды көрді. Ол бұл рәсімдерді діни рәсім емес, маңызды деп санады. Ол тіпті Нобель сыйлығының лауреаты И. Б . А . Ол осы идеалдарды өз шығармаларында бейнелемегені үшін әнші.
Солшыл
Голдберг, зайырлы яһуди, көп жылдар бойы солшыл салдарымен тығыз байланысты болды. Оның радикалды мақсатқа деген қызығушылығының бірнеше себептері болған шығар. Оның Торонтодағы жақын серіктестері коммунистер, оның ішінде оның революциялық дүниетанымын бөліскен қайын інісі болды. Нью-Йоркке көшіп келгеннен кейін көп ұзамай ол Арбетер ордн шулнның директоры болды және 140-қа жетіп, осы мектептердің бүкілхалықтық желісін құруға көмектесті. 1920 жылдары онжылдықтар бойы, оның ішінде екі директор ретінде, ол "қызыл кілегейлі нәрестелер" лагері ретінде белгілі Киндерленд лагерімен байланысты болды. 1937-1951 жылдары ол коммунистік халықаралық жұмысшылар орденінің бір бөлімшесі болған еврей халқының бауырластық орденінің ұлттық мектебі мен мәдени директоры болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ең үлкен кезеңінде JPFO-ның 50 000 мүшесі болды. 1954 жылы Қызыл қорқыныш кезінде Нью-Йорк штатының сақтандыру департаменті (IWO өзінің ең жоғары жылдарында, 1946-1947 жылдары 200 000-ға жуық мүшесі бар қаржылай салауатты бауырластық жәрдемақы сақтандыру компаниясы болды) IWO жою алдында тұрған кезде, Итше еврей шұлдарын оларды сақтау үшін JPFO-дан алып тастады. Сол кездегі солшылдыққа қарсы атмосферада бұл күш тек ішінара ғана сәтті болды. Уақыт өте келе ол демократиялық социализмге көшкен, ақырында Кеңес Одағы анти-үлгі ретінде қараған. 1950 жылдары оның Кеңес Одағына деген құлшынысы толығымен жоғалып кетті, әсіресе 1952 жылы Кеңестер еврей жазушыларын өлтіргеннен кейін. 1957 жылдан бастап "Идишэ Культур" 1952 жылдың 12 тамызында болған қазаларды жыл сайын еске алуды ұйымдастырды. Дегенмен, ол онжылдықтар бойы яһудилік солшылдықтың басты тұлғасы болып қала берді. Голдберг Перетс Маркиш, Дэвид Хофштейн және Дэвид Бергельсон сияқты совет идиш жазушыларының шығармаларында кездестірген еврейлік мақтаныш туралы жиі жазды және дәріс берді. Голдберг көп жылдар бойы басшылық еткен Yidisher Kultur Farband (YKUF) батыстағы басқа идиш баспалары оларды идиш канонынан тыс деп қабылдамағанда, осы авторлардың көптеген еңбектерін жариялады.
Жүз жылдық мерейтойы және марапаттар
Оның 100 жылдық мерейтойына орай еврей халқының филармониялық хоры концертті өткізді, оның ішінде И. Л. Перецтің "Oyb Nit Nokh Hekher" әні музыкалық бейімделген, либреттосы Итче Голдбергтің. 100 жылдық мерейтойына арналған тағы бір құрметте Джеррольд Надлер оны Құрама Штаттардағы Өкілдер палатасында: "Mir shatsn op ayer vunderlekhe arbet letoyves der yidisher kultur vos hot baraykhert dem gontsn Yiddishn yishev" деп құрметтеп айтты. "Біз сіздердің бүкіл еврей қауымын байытатын идиш мәдениетінің игілігі үшін жасаған керемет еңбегіңізді құрметтейміз". Голдберг 1985 жылы идиш әдебиеті үшін Итзик Мангер сыйлығын жеңіп алған.
Өлім
Ол 102 жасында қайтыс болды. Соңғы кітабы - 2004 жылы 100 жасқа толғанда "Эссейн Цвей" (Эссейн Цвей) (Екінші эссе) деп аталды. Бұл басылымның құрметіне 2006 жылдың 25 шілдесінде YIVO және Идиш үшін лиганың демеушілігімен оның өмірін еске алу рәсімі өткізілді. Джош Валетцкидің 101 жастағы өмірі туралы "Итче Голдберг, идиш хаттарының ғасыры" атты деректі фильм түсірілді және осы оқиға кезінде көрсетілді.
Дәйексөздер
"Социалистік топтардағы жік алулар өте күшті және зиянды болды, және бұл Кеңес Одағына деген көзқарасқа байланысты болды". "Тарихта ешқашан, ешқашан біз соншалықты көп ақын мен өлеңді аз уақыт ішінде, бір ғасырда шығарған емеспіз. Басқа тілдермен қарым-қатынасымыздың тарихында осындай шығармашылықты табу өте сирек кездеседі. Танахқа қарасаңыз, онда ғасырлар бойы әртүрлі жазушылар жинаған көптеген керемет кітаптар бар. Бірақ осында оларға уақыт берілмеген. Бізге уақыт аз болды. Біз тек өлең туралы ғана айтып отырмыз. Бірақ, ол жазылған проза! Бұл ерекше, тарихи шығармашылықтың уақыты еді. Егер біз мұны түсінбесек, біз қалай және немен мұрагерлік ету керектігін түсінбеуіміз мүмкін. (ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы идиш әдебиеті туралы сөйлеу) "Идиш тілін тірі сақтау қажеттілігі өте негізгі. Біз тек алты миллион адамды ғана емес, Шығыс Еуропаны да жоғалтып алдық. Сіздер мәдениеттің жойылып, өмір сүруін тоқтатуға жол бересіздер ме?" "Сіздер болашақта еврейлер өмірін 1000 жылдық мәдениетпен бірге 1000 жылдық тілдің жоғалуымен елестете алмайсыздар. Ол қандай да бір жолмен болуы керек". "Біздің еврей екендігімізге немесе еврейлік санамызға ешқандай күмән жоқ еді және еврейлік сана бізді табиғи түрде Кеңес Одағына алып келді. Румыния - антисемит, Польша - антисемит. Сол кезде біз Совет Одағында яһуди мәдениетінің қалай дамып келе жатқанын көрдік. Бұл шынымен де керемет болды. Сізде ұлттық проблема да, әлеуметтік проблема да шешілді деген сезім болды. Бұл аз нәрсе емес. Бұл бізді қатты қинайтын, біз жас едік".
"The need to keep Yiddish alive in one shape or another is very basic. And after what we went through — the loss not only of six million but also Eastern Europe — do you allow a culture to drift away and stop existing?" "You can't possibly see a future Jewish life with the disappearance of a 1,000 year old language and with it a 1,000 year old culture. Somehow it has to be there." "There was no question about our Jewishness or Jewish consciousness and the Jewish consciousness led us very naturally to the Soviet Union. Here was Romania, anti Semitic; here was Poland, which was anti Semitic. Suddenly we saw how Jewish culture was developing in the Soviet Union. It was really breathtaking. You had the feeling that both the national problem was solved and the social problem was solved. This was no small thing. It was overpowering and we were young."