Кіріспе

Еврей американдық юморист Лео Кальвин Ростен (идиш: ליאָ קאַלװין ראָסטען; 11 сәуір, 1908 – 19 ақпан, 1997) – сценарий, әңгімелер жазу, журналистика және идиш тілінің сөздік қорын зерттеу салаларындағы американдық жазушы және юморист.

Ерте өмір

Ростен Ресей империясының (қазіргі Польша) Лодзь қаласында идиш тілінде сөйлейтін отбасында дүниеге келді, бірақ үш жасында 1911 жылы отбасымен бірге АҚШ-қа көшіп келді. Оның ата-анасы Самуэль Ростен және Ида Френдлих Ростен болды, екеуі де кәсіподақ қызметкерлері. Олар Чикагоның Грейтер Лаундейл ауданында тоқу шеберханасын ашты, онда Ростен мен оның кіші қарындасы басқа жұмысшы топтағы еврей отбасыларының арасында өсті. Көршілері сияқты, балалар да ағылшын және идиш тілдерінде сөйледі. Ростен кітаптар мен тілге ерте қызығушылық танытып, тоғыз жасында әңгімелер жаза бастады. Ұлы депрессия кезінде басқа жұмыс таба алмағандықтан, ол түнде жаңадан келген иммигранттарға ағылшын тілін оқытты. Осы тәжірибелер ақырында оның ең танымал шығармаларының бастауы болды – «H*Y*M*A*N K*A*P*L*A*N-ның білімі» және «H*Y*M*A*N K*A*P*L*A*N-ның оралуы».

Ростен Чикаго университетінде және Лондон экономика мектебінде саяси ғылымдар, экономика және психологияны оқыды, саяси ғылымдар докторын Чикаго университетінде қорғады. Осы кезден бастап Милтон Фридман, В. Аллен Уоллис және американдық неолиберализмді қалыптастыруға ықпал еткен басқа да экономистермен өмір бойына достық қарым-қатынас орнатты. Олар сияқты, Ростен де Монт-Пелерин қоғамының мүшесі болды. Чикаго университетінің басқа түлектері сияқты, ол соғыс кезінде Франклин Д. Рузвельт әкімшілігінде жұмыс істеді, соғыс ақпарат бюросы директорының орынбасары және Рузвельт кеңесшілерінің бірі Лоуэлл Меллетттің көмекшісі болып қызмет етті. Соғыстан кейін Аллен Уоллиспен байланысы RAND корпорациясында әлеуметтік ғылымдар бөлімін құруға себеп болды. Ростен, бұл кезде Голливудқа қатысқандықтан, RAND-те толық уақыт жұмыс істемесе де, адам психологиясы саласындағы ықпалды кеңесші болды және RAND-ті Ханс Шпейер және Бернард Броди сияқты бірнеше белгілі ғалымдармен байланыстырды. Ол сондай-ақ RAND-тің қаржыландыру үшін Форд қорымен байланысқа түсуін ұсынды.

Сценарий авторы

Ростен сәтті сценарий жазушы еді. Ол Марк Стивенс түскен "Қараңғы бұрыш" (1946) және Чарльз Кобёрн ойнаған, Дуглас Сирк режиссерлік еткен "Люред" тарихи драмасының сюжетін жазды; екі фильмде де Люсиль Болл ойнады. Ол өзінің сол атаудағы романынан бейімделген "Капитан Ньюман, М.Д." (1963) фильмінің сценарийшілерінің бірі болып тізілген. Басқа фильмдер: "Механикаландырылған патрульдеу" (1943; Леонард К. Росс атымен), "Олар мені қорғады" (1943) (хикая; Леонард К. Росс атымен), "Түн бойы" (1942) (хикая; Леонард К. Росс атымен), "Заговоршылар" (1944) (сценарий), "The Velvet Touch" (1948), "Sleep, My Love" (1948) (роман) (сценарий), "Double Dynamite" (1954) (хикая), "Walk East on Beacon" (1952) және "Mister Cory" (1957) (хикая).

Жеке өмір

1935 жылы 30 наурызда Ростен Чикаго университетінің аспиранты және антрополог Маргарет Мидтің қарындасы Присцилла Энн "Пэм" Мидке (1911–1959) үйленді. Ростеннің Мидке үйленуі оны Уильям Стейгтің күйеу інісі және Джереми Стейг пен Мэри Кэтрин Бейтсонның ағасы етті. Олардың екі қызы болды: Мадлен Ростен және Маргарет Рэмси Ростен; сондай-ақ Филип Ростен (1938–1996) ұлы және алты немересі: Джош және Бен Ли (Мадленнен), Сет Мьюр (Маргареттен) және Александр, Кэрри және Памела Ростен (Филиптен). Кэрри әдебиетте атасының жолын жалғастырып, үш кітап жазды, оның ішінде жасөсперімдерге арналған «Хлоя Лейберман (Кейде Вонг)» романы бар. Лео мен Пэмнің некесі 1959 жылы ажырасып, ол сол жылдың 1 желтоқсанында өз өмірін өз қолымен аяқтады. Ростеннің екінші әйелі, Гертруда Циммерман (1915–1995) 1960 жылы 5 қаңтарда оған үйленді. Ростен 1997 жылы 88 жасында Нью-Йорк қаласында қайтыс болды. 1997 жылы 21 ақпанда «The Independent» газетінде жарияланған Хаим Берманның жазған некрологында оның мінезі былай сипатталған:

Ростен – шын мәнінде ағылшын мәдениетін жақсы көретін адам еді. Ол LSE-де өткен жылдарын ұнататын, Капланның ағылшын баспасөзінде алған зор құлшынысына таңғалып, мүмкіндік болғанда және одан да көп жағдайда Лондонға оралып тұратын. Ол Нью-Йорктің ең сәнді аудандарының бірі – Саттон-Плейстегі пентхауста жомарт өмір сүрді және Мейфэрде шағын пәтер жалға алды. Англия оған Америкада таба алмаған тыныштық сыйлады. Ол ағылшын кітап дүкендерін аралап, ағылшын киімдерін киіп, Лондон театрларына барып, Лондон клубтарында той жасап, қонақтарды күтетін. Ол өзі «Савил», «Реформа» және «Гаррик» клубтарының мүшесі болды.

Хайман Каплан

Леонард К. Росстың қысқа әңгімелері («The New Yorker», 1930 жылдар)
Леонард К. Росстың «H*Y*M*A*N K*A*P*L*A*N-ның білімі» (Harcourt, Brace, 1937) PZ3. R7386 Ed

«H*Y*M*A*N K*A*P*L*A*N-ның оралуы» (Harper, 1959) OCLC 391898; PZ3. R7386 Re

«О К*А*P*L*A*N! Менің К*А*П*Л*А*Н-ым!» (Harper & Row, 1976); PZ3. R7386 Oad
—«Жаңа, толыққанды қайта жазылған H*y*m*a*n K*a*p*l*a*n, «Білім беру» және «Оралу» еңбектерін жаңа кіріспемен біріктіреді». (АҚШ Конгресі кітапханасының онлайн каталогы)